Αγέλαστες Nύφες

0
455

Στη διετία 1945-1946, ανάμεσα στους 1.950 εβραίους της Θεσσαλονίκης που επιβίωσαν της γενοκτονίας και επέστρεψαν στην πόλη τους, έγιναν περίπου 200 γάμοι. Η αναλογία αυτή είναι επταπλάσια από το αντίστοιχο πανελλαδικό μέγεθος. Οφείλεται στις ιδιαιτερότητες που χαρακτήριζαν τους επιβιώσαντες: ανύπαντρες κοπέλες και ανύπαντροι νέοι χωρίς οικογένεια, αλλά και αρκετοί χήροι άντρες.

Την Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου θα πραγματοποιηθούν στο Βιβλιοπωλείου του ΜΙΕΤ τα εγκαίνια της έκθεσης “Νύφες χωρίς χαμόγελο”. Η έκθεση –που στηρίζεται σε ανέκδοτο αρχειακό υλικό– ετοίμαστηκε απο το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης ως αυτοτελές τμήμα της εκθεσιακής ενότητας «Την επαύριον του Ολοκαυτώματος». Επίσης την ίδια ημέρα θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου “Εβραϊκές κοινότητες ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, 15ος-20ός αιώνας: Οικονομία, κοινωνία, πολιτική, πολιτισμός”.

IKTh-03Για την έκθεση 

Σε αυτές τις φωτογραφίες, σπάνια οι νύφες χαμογελούν. Ο επισκέπτης της έκθεσης καλείται να αναγνωρίσει στις εκφράσεις τους, όπως και στις εκφράσεις των γαμπρών, εκείνα τα συναισθήματα που μπορούσαν να έχουν όσοι είχαν χάσει τις οικογένειές τους με πρωτοφανώς φρικτό τρόπο, είχαν φτάσει οι ίδιοι πολλές φορές στο κατώφλι του θανάτου, είχαν επιστρέψει με ανείπωτες δυσκολίες για να βρουν τα σπίτια τους κατειλημμένα από άλλους· αλλά και τα συναισθήματα όσων ήλπιζαν στο μέλλον και ήταν αποφασισμένοι να ζήσουν. Αυτή η κλιμάκωση, από τη θέα του θανάτου στη θέα της αισιοδοξίας, καθίσταται εμφανής στα πρόσωπα της έκθεσης.

Omadikos_gamos_1946_Evraiko_Mouseio_Elladas

Στην έκθεση παρουσιάζεται ένα σημαντικό δείγμα από τους παραπάνω γάμους. Ο επισκέπτης βλέπει φωτογραφίες των ζευγαριών –από τα πιστοποιητικά που υποβλήθηκαν για την τέλεση του γάμου– και πληροφορείται ποια επαγγέλματα ασκούσαν και πού κατοικούσαν.

Ketubah_prosymfwnoΣε κάθε γάμο δύο μάρτυρες πιστοποιούσαν ότι οι μελλόνυμφοι ήταν εβραίοι και ανύπαντροι ή χήροι/ες. Συχνά, στο οπισθόφυλλο της μαρτυρίας τους που δινόταν ενώπιον της Ιεράς Βίβλου και με «καλυμμένη κεφαλή», αναφέρονται οι εξαψήφιοι αριθμοί τους που χαράχθηκαν στο χέρι τους στο Άουσβιτς.

Οι μάρτυρες γενικά ήταν φτωχότεροι από τους γαμπρούς. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι οι μάρτυρες που αναφέρονται στους φακέλους πάνω από μία φορά δεν εμφανίζονται πάντοτε με το ίδιο επάγγελμα: Ο «άνεργος» επανεμφανίζεται ως «καραγωγέας» και ο «τεχνίτης» ως «καφετζής», ένδειξη της προσπάθειάς τους να βιοποριστούν στις νέες συνθήκες.

Η μικρότερη νύφη ήταν 17 ετών και η μεγαλύτερη 38. Αντίστοιχα, ο μικρότερος γαμπρός ήταν 21 και ο μεγαλύτερος 50. Σχεδόν πάντοτε ο γαμπρός ήταν μεγαλύτερος από τη νύφη. Η διαφορά ηλικίας κυμαινόταν από ένα ως δεκαοκτώ χρόνια, με μέσο όρο οκτώ χρόνια. Το ζευγάρι με τη μεγαλύτερη διαφορά ηλικίας το αποτέλεσαν ένας 44χρονος υπάλληλος (γιος καραγωγέα) από τη Θεσσαλονίκη και μια 26χρονη νοικοκυρά, κόρη υποδηματοποιού από τη Δράμα.

IKTh-01Αν και οι γαμπροί ανήκαν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα (σε σύγκριση με τον γενικό εβραϊκό πληθυσμό) ο γάμος ήταν κυρίως υπόθεση των ανδρών που εργάζονταν, αφού δύο στα πέντε άρρενα μέλη της Κοινότητας που ασκούσαν κάποιο επάγγελμα παντρεύτηκαν το 1945 ή το 1946. Πάντως, ένας στους τέσσερις γαμπρούς διέμενε σε κοινοτικό κτίριο, προφανώς ελλείψει άλλης στέγης ή εν αναμονή αναχωρήσεως από τη Θεσσαλονίκη.

Ελάχιστες γυναίκες δήλωσαν επάγγελμα (η τυπική δήλωση ήταν «οικιακά»): π.χ. μία 30χρονη καπνεργάτρια, μία 26χρονη δασκάλα, μία 22χρονη καπελού και δύο μοδίστρες, 25 και 22 ετών. Ενώ σχεδόν όλοι οι γαμπροί κατάγονταν από τη Θεσσαλονίκη, μία στις τρεις νύφες προήλθε από άλλες ελληνικές πόλεις είτε από το εξωτερικό. Μερικές, μάλιστα, ήταν χριστιανές που ασπάστηκαν τον ιουδαϊσμό.

Για το βιβλίο 

Ο τόμος περιλαμβάνει τα πρακτικά του διεθνούς επιστημονικού συνεδρίου που διοργάνωσαν το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας και η Ισραηλιτική Κοινότητα Ιωαννίνων (Ιωάννινα, 21-23.5.2015) και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Ισνάφι».

Για τον τόμο αυτόν, που περιλαμβάνει 24 πρωτότυπες ανακοινώσεις, θα μιλήσουν οι επιμελήτριες, Άννα Μαχαιρά και Λήδα Παπαστεφανάκη, ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων Μωυσής Ελισάφ  και ο ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Ιωάννης Χασιώτης.

Παρουσιάζονται μερικές από τις πιο πρόσφατες έρευνες στο πεδίο της ιστορίας των εβραίων, που ανήκουν επίσης στα πεδία της οθωμανικής, ελληνικής, βαλκανικής και ευρωπαϊκής ιστορίας. Το βιβλίο διαρθρώνεται σε έξι ενότητες. Στην πρώτη ενότητα εξετάζονται οι πολιτισμικές ταυτότητες των εβραϊκών κοινοτήτων. Η δεύτερη εξειδικεύει την εβραϊκή ταυτότητα στο πεδίο της λογοτεχνίας. Η τρίτη ενότητα συγκεντρώνει τις μελέτες που ασχολούνται με εβραϊκές κοινότητες στον ελλαδικό χώρο από τον 15ο στον 20ό αιώνα. Η τέταρτη εστιάζει στις επιχειρήσεις, τα δίκτυα και τους μεταξύ τους ανταγωνισμούς. Η πέμπτη ενότητα είναι αφιερωμένη στην Κατοχή, την Αντίσταση και την εβραϊκή γενοκτονία. Τέλος, η έκτη ενότητα περιέχει μελέτες σχετικές με τη μνήμη της εβραϊκής γενοκτονίας.

*Η έκθεση θα εγκαινιαστεί την Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου 2017, στις 20.30, Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου έως Παρασκευή 24 Μαρτίου 2017, Ώρες Λειτουργίας: Δευτέρα & Τετάρτη 10:00-15:30, Τρίτη, Πέμπτη & Παρασκευή 10:00-20:00, Σάββατο 10:00-16:00, Κυριακή κλειστά, Πληροφορίες: Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ 2310 288 036, fax: 2310 226.460

*Βιβλιοπαρουσίαση: Πέμπτη 23 Φεβρουαρίου 2017 στις 18:00 στο Βιβλιοπωλείο του ΜΙΕΤ, Τσιμισκή 11

 

Προηγούμενο άρθροΟι άγριες νύχτες της πόλης. H ιστορία του Berlin.
Επόμενο άρθροΗ Γοργόνα Θεσσαλονίκη
parallaxi
To No1 Free Press Περιοδικό στην Θεσσαλονίκη. Από το 1989 κάθε μήνα στους δρόμους της πόλης και καθημερινά στο διαδίκτυο με την εγκυρότητα του ονόματος και της ομάδας της. Ιδέες, τάσεις, πρόσωπα, πολιτισμός, η πόλη και ο κόσμος. Είστε στο σωστό σημείο: Η parallaxi γνωρίζει την Θεσσαλονίκη καλύτερα.

ΚΑΝΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ