Από το Σπιρτόκουτο μέχρι και το Do The Right Thing: 5 ταινίες όπου ο καύσωνας γίνεται καταλύτης συγκρούσεων
Όταν ο καύσωνας λειτουργεί ως μια αυτόνομη αφηγηματική οντότητα στην κινηματογραφική οθόνη.
Θάλασσα, πισίνες, ερκοντίσιον και δροσιστικά ποτά αποτελούν καταφύγια για να επιζήσεις τις αυξημένες θερμοκρασίες του καλοκαιριού. Χωρίς αυτά όμως δεν είναι και τόσο ευχάριστο. Οι άνθρωποι γινόμαστε πιο ευέξαπτοι όταν το θερμόμετρο «χτυπάει» κόκκινο και η αίσθηση της δυσφορίας γίνεται αποπνικτική.
Ο κινηματογράφος έχει καταφέρει να αποτυπώσει αυτή την ένταση στην μεγάλη οθόνη, μετατρέποντας τον καύσωνα σε μια αυτόνομη παρουσία, όπου επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις συγκρούσεις και τις πιέσεις της καθημερινότητας.
Οι παρακάτω ταινίες είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα όπου η κάψα του καλοκαιριού μεταφράζεται σε ψυχική δυσφορία για τους χαρακτήρες και κάνοντας τους θεατές να νιώθουν τον ιδρώτα να κυλά.
1) Do the right thing (1989)
Το Do The Right Thing (1989), σε σκηνοθεσία του Spike Lee, είναι το πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της συγκεκριμένης θεματικής. Ταυτόχρονα, είναι από τις πιο σημαντικές ταινίες στην ιστορία του κινηματογράφου που θίγει ζητήματα ρατσισμού και αστυνομικής βίας από την ματιά ενός μαύρου σκηνοθέτη.
Η ταινία διαδραματίζεται σε μια φτωχογειτονιά του Brooklyn, όπου την πιο καυτή μέρα το καλοκαιριού εκτυλίσσονται κλιμακούμενες εντάσεις στην γειτονιά. Ο πρωταγωνιστής Mookie, υποδυόμενος από τον ίδιο τον Spike Lee, προσπαθώντας να βγάλει το μεροκάματο του δουλεύει ως ντελιβεράς σε μια πιτσαρία. Το αυταρχικό αφεντικό του, Sal, δημιουργεί εντάσεις στην γειτονιά για τις ρατσιστικές αντιλήψεις του.
Ένα ρατσιστικό συμβάν στο μαγαζί του αποτελεί την εκκίνηση μιας συνεχούς έντονης σύγκρουσης μεταξύ πιτσαρίας και γειτονιάς, η οποία ξαφνικά θα καταλήξει σε μια αιματηρή εξέγερση.
Οι χαρακτήρες σωματικά και ψυχολογικά «βράζουν», τόσο από τη ζέστη όσο και από τον θυμό, εξαιτίας της ανισότητας και αδικίας που βιώνουν.
Ο Spike Lee με απόλυτη μαεστρία καταφέρνει με τη χρήση κεκλιμένων πλάνων, θερμού φωτισμού και χρωμάτων να μεταφέρει τον θεατή σε ένα κλίμα… δυσφορίας.
2) 12 Angry Men (1957)
Η ταινία 12 Angry Men (1957), σε σκηνοθεσία του Sidney Lumet, είναι από τις πιο κλασικές ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου.
Χαρακτηριστικό στοιχείο που την κάνει να ξεχωρίζει είναι ότι εκτυλίσσεται, στο μεγαλύτερο μέρος της, μόνο σε ένα χώρο.
Η πλοκή της ταινίας πρόκειται για 12 ένορκους , οι οποίοι καλούνται να αποφασίσουν σχετικά με την αθώωση ή την ενοχή ενός νεαρού αγοριού που κατηγορείται για τη δολοφονία του πατέρα του. Οι 11 από τους 12 ένορκους αντιμετωπίζουν την κατάσταση ως μια ξεκάθαρη υπόθεση ανθρωποκτονίας, όμως ένας από αυτούς είναι αρκετά σκεπτικός σχετικά με τα αποδεικτικά στοιχεία που έχουν. Μέσα από μια συνεχή σειρά διαμαχών και αμφιβολιών, αναδεικνύονται οι αντιλήψεις και οι προκαταλήψεις του κάθε ένορκου σχετικά με τον κατηγορούμενο. Η ζέστη, η πίεση και ο εγκλωβισμός μετατρέπει το δωμάτιο σε ένα ασφυκτικό πεδίο σύγκρουσης.
Όσο κυλά ο χρόνος της ταινίας, παρατηρούμε την εξάντληση των χαρακτήρων, βγάζοντας τα σακάκια τους, σκουπίζοντας τον ιδρώτα από το κούτελο τους, ανοίγοντας παράθυρα και ανεμιστήρες στην προσπάθεια τους να βρουν μια ανακούφιση.
Η μεγάλη διάρκεια των πλάνων, η συνεχής κίνηση των χαρακτήρων στον χώρο και η εμφανής δυσφορία στα πρόσωπα τoυς, συμβάλλουν στην αγωνία του θεατή για την εξέλιξη της υπόθεσης.
3) City of God (2002)
Η ταινία City of God (2002) σε σκηνοθεσία του Fernando Meirelles, είναι μια ταινία βραζιλιάνικης προέλευσης, η οποία περιγράφει την εγκληματικότητα και τις συμμορίες στις φαβέλες του Ρίο Ντε Τζανέιρο που επικρατούσαν στις δεκαετίες 60, 70 και 80.
Η υπόθεση βασίζεται στο βιβλίο Cidade de Deus (1997) του Paulo Lins, όπως και σε πραγματικά γεγονότα.
Η πλοκή της ταινίας ακολουθεί την ιστορία δύο νεαρών φίλων, του Rocket και του Ze που μεγαλώνουν στην φαβέλα με όνομα «Πόλη του Θεού» (Cidade de Deus). Όσο μεγαλώνουν, αρχίζουν να επιλέγουν δύο διαφορετικά μονοπάτια ζωής. Ο Rocket ασχολείται με την φωτογραφία και καταγράφει τη ζωή στην γειτονιά, ενώ ο Ze μπαίνει στον χώρο της εγκληματικότητας και γίνεται διακινητής ναρκωτικών. Παράλληλα, οι δύο αντίπαλες συμμορίες της γειτονιάς βρίσκονται σε μεγάλη αναταραχή, η οποία οδηγεί σε συνεχείς βίαιες συγκρούσεις.
Η ταινία διαδραματίζεται σε ένα τροπικό περιβάλλον με υψηλές θερμοκρασίες, το οποίο διαφαίνεται αρκετά στην εικόνα. Οι χαρακτήρες εμφανίζονται συχνά ιδρωμένοι και η χρήση θερμής χρωματικής παλέτας εντείνει την αίσθηση της ζέστης και της δυσφορικής ατμόσφαιρας στους θεατές.
Αυτή η ατμόσφαιρα ενισχύει τον ρεαλισμό της ταινίας, προβάλλοντας τις δύσκολες συνθήκες διαβίωσης που επικρατούν στην καθημερινότητα των κατοίκων της φαβέλας.
4) Barton Fink (1991)
Η ταινία Barton Fink (1991) σε σκηνοθεσία των αδελφών Coen, σχετίζεται με τις πιεστικές εργασιακές συνθήκες και τις δημιουργικές απαιτήσεις που επικρατούν στην βιομηχανία του Hollywood.
Πιο συγκεκριμένα, ο πρωταγωνιστής, Barton Fink, είναι ένας περίφημος συγγραφέας θεατρικών έργων που προσελκύει το ενδιαφέρον ενός κινηματογραφικού στούντιο του Hollywood, το οποίο του προσφέρει να γράψει μια Β’ διαλογής ταινία σχετικά με το μποξ. Όμως ο Barton πέφτει σε ένα μεγάλο δημιουργικό αδιέξοδο, ενώ ταυτόχρονα πρέπει να προλάβει τις προθεσμίες που απαιτεί το στούντιο.
Στο ξενοδοχείο που διαμένει, ο συνδυασμός ζέστης και υγρασίας είναι αποπνικτικός, το οποίο τον φέρνει ακόμα περισσότερο στα όρια του.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ταινίας, η αίσθηση δυσφορίας, εγκλωβισμού και παράνοιας που βιώνει ο πρωταγωνιστής μεταφέρεται έντονα στον θεατή μέσω της διαχείρισης της κάμερας. Η συχνή χρήση των χαρακτηριστικών zoom-in πλάνων συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ασφυκτικής ατμόσφαιρας.
5) Σπιρτόκουτο (2002)
Η ταινία Σπιρτόκουτο (2002), σε σκηνοθεσία του Γιάννη Οικονομίδη, πρόκειται για ένα ωμό και θορυβώδες ελληνικό οικογενειακό δράμα, όπου παρακολουθούμε να εκτυλίσσεται μια ενδοοικογενειακή κρίση σε ένα διαμέρισμα στον Κορυδαλλό εν μέσω καύσωνα.
Η ιστορία ακολουθεί τον πρωταγωνιστή, Δημήτρη (Ερρίκος Λίτσης), ο οποίος αρχίζει μια καινούργια επιχειρηματική ιδέα με τον κουνιάδο του Γιώργο (Κώστας Ξυκομηνός). Ωστόσο, τα πράγματα δεν εξελίσσονται ομαλά, καθώς η απόφαση του Γιώργου να αποχωρήσει από το κοινό τους εγχείρημα πυροδοτεί εντάσεις. Ταυτόχρονα, ο αδιάφορος γιος, η επαναστατική κόρη, και η απογοητευμένη γυναίκα του, τον φέρνουν στα όρια του, μετατρέποντας το σπίτι σε εμπόλεμη ζώνη.
Ο Οικονομίδης καταφέρνει μέσα από τον έντονο ρυθμό του σεναρίου και την καθοδήγηση των ηθοποιών να μεταδώσει στον θεατή ένταση και ψυχολογική πίεση.
Οι συνεχείς διαμάχες και τα ιδρωμένα πρόσωπα των χαρακτήρων προκαλούν μια έντονη δυσφορία στον θεατή.
Ο καύσωνας αποτελώντας ένας χαρακτήρας από μόνος του
Από τα παραπάνω παραδείγματα, βλέπουμε πως μια συνθήκη όπως ο καύσωνας μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό δραματουργικό εργαλείο στην αφήγηση, επηρεάζοντας τόσο την εξέλιξη της πλοκής όσο και την ατμόσφαιρα της ταινίας.
