Η εχθρική χαρά

Η «εχθρική χαρά» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις, μας παρουσιάζει την ταραχώδη ζωή της συγγραφέως Kaouther Adimi σε παράλληλη αφήγηση με την ζωή μιας από τις σημαντικότερες, αλλά για πολλούς άγνωστης, εικαστικού από την Αλγερία Baya Mahieddine.

Το έργο της διακοσμούσε τους τοίχους πολλών αστικών οικογενειών. Γεννημένη, το 1931 στην Αλγερία, η Baya Mahieddine υπήρξε μια από τις σημαντικότερες ζωγράφους της Σύγχρονης τέχνης στην χώρα της και πρωτοπόρος του κινήματος της μετα – αποικιακής τέχνης στην Αφρική. Είναι από τις ελάχιστες αναγνωρισμένες γυναίκες εικαστικούς η οποία εμπνεύστηκε από την εθνική κληρονομιά της πατρίδας της και τις αγωνίες που βιώνει μια γυναίκα με αποτέλεσμα να ταυτίζεται συμβολικά και με την Φρίντα.

Έμεινε ορφανή σε μικρή ηλικία και μεγάλωσε με την γιαγιά της καθώς και με μια Γαλλίδα συλλέκτρια έργων τέχνης που ξύπνησε μέσα της καλλιτεχνικές ανησυχίες. Σε ηλικία μόλις 15 ετών ταξιδεύει στο Παρίσι όπου πραγματοποιείται η πρώτη της έκθεση στην Galerie Maeght το 1947. Ο κατάλογος της έκθεσης προλογίστηκε από τον André Breton και το έργο της προσέλκυσε γρήγορα τον θαυμασμό των Jean Dubuffet και Pablo Picasso, στον οποίο λέγεται πως το έργο της άσκησε μεγάλη επιρροή και καθόλου τυχαία αργότερα ο ίδιος παρουσίασε μια σειρά έργων με τίτλο «Γυναίκες από την Αλγερία».

Το 1953 επέστρεψε στην πατρίδα της και κατά της διάρκεια του Πολέμου της Ανεξαρτησίας (1954-1962) αρνήθηκε να παράγει έργα ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Ξεκίνησε και πάλι να ζωγραφίζει το 1963 και πραγματοποίησε εκθέσεις στην Αλγερία και αργότερα στο Παρίσι.

Η Baya επέλεξε να παραμείνει στην Αλγερία καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής της, ακόμη και κατά τη διάρκεια της αναταραχής του εμφυλίου πολέμου της δεκαετίας του 1990. Αυτό το λεπτό νήμα μεταξύ άλλων είναι που συνδέει την δική της ιστορία με αυτή της συγγραφέως Kaouther Adimi με καταγωγή επίσης από την Αλγερία η οικογένεια της οποίας αποφασίζει το 1994 να επιστρέψει από το Παρίσι στην Αλγερία ενώ μαίνεται ο εμφύλιος και οι τρομοκρατικές επιθέσεις.

Η Kaouther Adimi επέλεξε να περάσει μια νύχτα στο Ινστιτούτο του Αραβικού Κόσμου μελετώντας τα έργα της Baya ώστε να γράψει μια ιστορία για την ζωή της αλλά βρέθηκε να μπλέκει την δική της οικεία οικογενειακή μαρτυρία με την πορεία της καλλιτέχνιδας για να ξορκίσει τους εφιάλτες τον φόβο και να επιλέξει τη χαρά.

Η επιτυχία του βιβλίου, αυτό που το κάνει απολαυστικό και ιστορικά διδακτικό είναι η εξιστόρηση παράλληλων περιστατικών πέρα από το χώρο και το χρόνο κάποιες φορές, καταστάσεις οικείες, τρομακτικές, συγκινητικές, γεμάτες αγωνία, οι οποίες συνθέτουν το σώμα μιας χώρας που προσπαθεί να αποτινάξει την αποικιοκρατία, την τρομοκρατία να σταθεί στα πόδια της και να κοιτάξει προς τα μέσα, τον άνθρωπο, την φύση, τα χρώματα και το φως.

Η «εχθρική χαρά» είναι οι μαρτυρίες που σημάδεψαν για πάντα μια αφήγηση που έψαχνε απαντήσεις. Έντονα φορτισμένη γραφή, ρεαλιστική, χωρίς επιμέρους φτιασίδια, είναι μια οικεία ιστορία για την πολιτιστική και διαγενεακή κληρονομιά, για όλα όσα αφήνουμε να μας καθοδηγούν και να μας ορίζουν.

Η Kaouther Adimi αντικρίζει κατάματα τις αναμνήσεις της, προσπαθεί να συμπληρώσει τα κενά, να ανασύρει όλα αυτά που έχουν θαφτεί, να τους δώσει φωνή και να εξηγήσει τι μπορεί να ένιωθε ένα μικρό κοριτσάκι γ αυτό που είχε μάθει να αποκαλεί πατρίδα. Εδώ η τέχνη της Baya λειτουργεί ως φωτεινό αντίβαρο, ως πράξη υπερηφάνειας. Η ιστορία της Baya είναι απλώς η αφορμή για την παράλληλη αφήγηση της ζωής της συγγραφέως όταν η οικογένεια της επέστρεψε στην πατρίδα εν μέσο εμφυλίου ενώ οι πάντες επεδίωκαν να φύγουν με κάθε τρόπο.

Μια γραμμική αλλά παράλληλη αφήγηση μας αφήνει να ανακαλύψουμε μια σπουδαία εικαστικό και μια συγγραφέα, γυναίκες και οι δύο, από την ίδια χώρα.

Ένα ράντζο σε ένα μουσείο, μια συλλογή έργων τέχνης, δυο ζωές η μια απέναντι από την άλλη.

Τα βιβλία της Kaouther Adimi «Με άνεμο κακό» και «Τα πλούτη μας», κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις.