Μάρτιος στο φως: 12 Βιβλία για την Άνοιξη της σκέψης

Ο Μάρτιος δεν είναι απλώς ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, είναι η στιγμή που η εσωστρέφεια του χειμώνα δίνει τη θέση της σε μια νέα, αναγκαία εξωστρέφεια.

Αν ο Φεβρουάριος ήταν το καταφύγιο, ο Μάρτιος είναι το παράθυρο που ανοίγει διάπλατα. Είναι η εποχή που οι «σπόροι» των ιδεών αρχίζουν να βλασταίνουν, απαιτώντας από εμάς καθαρή ματιά και διάθεση για ανακάλυψη.

Στη λίστα αυτού του μήνα, η πολυπλοκότητα του σύμπαντος συναντά την απλότητα μιας παιδικής αγκαλιάς. Αναζητούμε τη συμμετρία μέσα στο χάος των αριθμών, ιχνηλατούμε τα τραύματα του Ψυχρού Πολέμου που ακόμα μας στοιχειώνουν και προσπαθούμε να καταλάβουμε αν ο κόσμος μας είναι ένας περιφραγμένος κήπος ή μια ανεξέλεγκτη ζούγκλα.

Από τη μουσική ιδιοφυΐα του Vangelis μέχρι τις βιωματικές αφηγήσεις για το πένθος και την αυτογνωσία στην τρίτη ηλικία, αυτά τα δέκα βιβλία είναι οι οδηγοί μας σε μια εποχή που όλα αλλάζουν—όπως ακριβώς το φως που επιμένει να μεγαλώνει κάθε μέρα.

Η συμμετρία και το θηρίο (Μια μνημειώδης περιπέτεια στο πεδίο των μαθηματικών) / Μάρκ Ρόναν

Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης 

Τα μαθηματικά εξελίσσονται αναζητώντας τη λύση σε μερικά σπουδαία προβλήματα, όπως είναι το Τελευταίο Θεώρημα του Φερμά ή η Εικασία του Πουανκαρέ. Ένα τέτοιο σπουδαίο πρόβλημα υπήρξε και η αναζήτηση του Θηρίου της συμμε­τρίας — μιας γιγάντιας χιονονιφάδας σε 196.884 διαστάσεις!

Μέσα από μια συναρπαστικά γοργή αφήγηση που εκτείνεται σε δύο αιώνες, ο Μαρκ Ρόναν εξιστορεί πώς μπόρεσαν οι επιστήμονες να κατανοήσουν τη συμμετρία. Τούτη η περιπέτεια ουσιαστικά ξεκίνησε τον 19ο αιώνα από τον ιδιοφυή νεαρό Εβαρίστ Γκαλουά, ο οποίος έχασε με τραγικό τρόπο τη ζωή του σε μονομαχία μόλις 20 ετών. Τη νύχτα πριν πεθάνει κατέγραψε πυρετωδώς τις ανέκδοτες ανακαλύψεις του, χρησιμοποίησε τη συμμετρία για να κατανοήσει τις αλγεβρικές εξισώσεις και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι υπάρχουν θεμελιώδεις δομικοί λίθοι ή «άτομα συμμετρίας». Οι περισσότεροι από τους λίθους αυτούς εντάσσονται σε έναν πίνακα, παρόμοιο με τον περιοδικό πίνακα των χημικών στοιχείων. Οι μαθηματικοί, ωστόσο, έχουν εντοπίσει 26 εξαιρέσεις. Η μεγαλύτερη εξαίρεση ονομάστηκε «Θηρίο» ή «Τέρας».

Ο Μαρκ Ρόναν, ο οποίος γνώρισε προσωπικά τους επιστήμονες που δούλεψαν πάνω σε τούτο το πρόβλημα, αποκαλύπτει ότι στην αρχή το Θηρίο διαφαινόταν μόνον αμυδρά. Αλλά όσο περισσότεροι μαθηματικοί ασχολούνταν μαζί του τόσο σαφέστερη γινόταν η εικόνα του. Τελικά αποδείχθηκε πως ήταν κάτι υπέροχο, κάτι που παρέπεμπε σε βαθύτερες συνδέσεις ανάμεσα στη συμμετρία, τη θεωρία χορδών, αλλά και τον ίδιο τον ιστό και τη δομή του σύμπαντος.

Μετάφραση: Γιάννης Κωτσόπουλος 

Τσίχλες Ταξιδιού / Μάκης Τσίτας

Εκδόσεις Μεταίχμιο 

Άνθρωποι-δεντράκια, που προσπαθούν να κρατηθούν όρθιοι στην ισόβια διάρκεια του κόντρα καιρού. Άνδρες που έρχονται αντιμέτωποι με την ανασφάλεια, τη ματαίωση και την απώλεια.

Γυναίκες που βιώνουν τη μοναξιά και την απόγνωση κι άλλες που κυνηγούν την ουτοπία. Μητέρες υπερπροστατευτικές κι άλλες αμήχανες ή κλεισμένες στον εαυτό τους. Γιαγιάδες τρυφερές και αγαπησιάρηκες κι άλλες κάπως παρεξηγημένες.

Γιοι και κόρες που υφίστανται τις συνέπειες της γονεϊκής συμπεριφοράς ή που προσπαθούν να ξεφύγουν με όχημα την κατανόηση και τη συγχώρεση.

Δεκαεννιά διηγήματα, που διανύουν τριάντα και κάτι χρόνια, γραμμένα το καθένα με διαφορετική τεχνοτροπία, γλώσσα και δομή. Με το κωμικό ή σουρεαλιστικό στοιχείο να εναλλάσσεται με το δραματικό και κάποιες φορές με τη συγκίνηση.

Απόσπασμα απο το βιβλίο:

Παρήγγειλε καπουτσίνο κι εγώ διπλό εσπρέσο. «Η ζωή είναι ωραία» σκέφτηκα. Ήµασταν έξι µήνες µαζί, ευτυχισµένοι και ερωτευµένοι. Ετοιµαζόµασταν µάλιστα να συγκατοικήσουµε. Ζητήσαµε και δύο αρµυρές κρέπες. Ξαφνικά εµφανίστηκε ένας κουστουµαρισµένος άνδρας. Ήταν ακαθορίστου ηλικίας κι έτρωγε, λαίµαργα, κρουασάν σοκολάτας. Όταν τελείωσε, έβγαλε από την τσέπη του ένα βρόµικο µαντίλι, σκουπίστηκε, ξερόβηξε και φώναξε τρεις φορές ρυθµικά: «Έξω οι βλάχοι απ’ την Αθήνα! Έξω οι βλάχοι απ’ την Αθήνα! Έξω οι βλάχοι απ’ την Αθήνα!» Κι έφυγε τρέχοντας.

Τα χαϊκού του ύπνου / Χρήστος Τζιώκος

University Studio Press 

Σε μια εποχή όπου ο θόρυβος κορυφώνεται και ο χρόνος μοιάζει να τελειώνει, το βιβλίο αυτό ανοίγει ένα μικρό, φωτεινό διάδρομοπρος τη σιωπή και την άκρη του ονείρου.

Ο ποιητής Χρήστος Τζιώκος υφαίνει 111  [συν 1 μοναδικό του Νίκου Χολέβα Sensei] με ακρίβεια και λεπτότητα, λιτά όσο μια ανάσα ακολουθώντας την παραδοσιακή φόρμα των 17 συλλαβών (5-7-5). Κάθε τρίστιχο μοιάζει με ψίθυρο που ακούγεται λίγο πριν την έλευση του ύπνου, του ατομικού αλλά και του συλλογικού.

Μια αδέσποτη σκέψη, ένα αστραπιαίο όνειρο, μια ανάμνηση που φτερουγίζει και χάνεται.

Στο αμέσως επόμενο βλέμμα, η εικαστικός Μαρία Λούβαρη συναντά τα ποιήματα με 34 ζωγραφιές εμπνευσμένες από την ελληνική φύση: άνθη που ανασαίνουν φως, μικρά ζώα που μοιάζουν να άκουσαν το μυστικό του κόσμου, δέντρα που κουβαλούν τη σοφία του ανέμου, βουνά που υψώνονται σαν σιωπηλοί φύλακες των ονείρων.

Οι εικόνες της δεν συνοδεύουν απλώς τα χαικού – τα ερμηνεύουν, τα αγκαλιάζουν, τα αφήνουν να καθρεφτιστούν και τελικά δημιουργούν ένα παράλληλο μονοπάτι μέσα στο βιβλίο.

Εικόνες: Μαρία Λούβαρη 

#GREstart / Ακτσαλής Βαγγέλης

Εκδόσεις επίκεντρο

Σήμερα ζούμε το ιστορικό οξύμωρο η ελληνική κοινωνία να είναι πιο προωθημένη από το πολιτικό σύστημα που (υποτίθεται πως) την εκπροσωπεί.

Οι αλλεπάλληλες διαψεύσεις κενών περιεχομένου εξαγγελιών των τελευταίων δεκαετιών έχουν απομυθοποιήσει και απονομιμοποιήσει το παρόν πολιτικό προσωπικό, το οποίο στερούμενο εθνικού οράματος έπεται, αντί να ηγείται μιας κοινωνίας που διψά για προκοπή και πρόοδο.

Αυτό το βιβλίο ευελπιστεί ν’ αποτελέσει μια πυξίδα του αυτονόητου του διόλου ευκαταφρόνητου, ορθολογικά σκεπτόμενου τμήματος της κοινωνίας που ασφυκτιά υπό το ζυγό του γραφειοκρατικού υπερκρατισμού που εξέθρεψε ο διακομματικός παλαιοκομματισμός.

Φιλοδοξεί ν’ αποτελέσει ένα έναυσμα συσπείρωσης της «άλλης Ελλάδας»- εκείνης της παραγωγής, της καινοτομίας και της εξωστρέφειας- που αρνείται να εγκλωβιστεί στο ψευτοδίλημμα μεταξύ κυβερνητικής υπεροψίας/αναποτελεσματικότητας και αντιπολιτευτικής οχλαγωγίας άνευ αντιπρότασης.

Ελπίζει να εμπνεύσει τους «ήσυχους επαναστάτες» να διεκδικήσουν την κλεμμένη τους περηφάνια, τη χαμένη τους αξιοπρέπεια και το υπέρτατο αγαθό– που υμνεί και ο εθνικός μας ποιητής– την πολυπόθητη ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.

Ήρθε η ώρα ν’ αποφασίσουμε τι επιλέγουμε να είμαστε:

ΥΠΑΚΟΥΟΙ ΥΠΗΚΟΟΙ Ή ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ;

Είναι στο χέρι μας, όπως άλλωστε και το βιβλίο που κρατάς: κάνε την αρχή ανοίγοντάς το!

Πρόλογος: Θανάσης Διαμαντόπουλος

Ο Ψυχρός Πόλεμος, Παγκόσμιος και ελληνικός / Στεφανίδης Δ. Ιωάννης

Εκδόσεις Επίκεντρο 

Σπουδάζοντας στο Λονδίνο το φθινόπωρο του 1986, συνάντησα έναν Γερμανό φοιτητή, που είχε μεγαλώσει στο Δυτικό Βερολίνο – την πόλη-σύμβολο της παγκόσμιας αντιπαράθεσης που ονομάστηκε Ψυχρός Πόλεμος. Πάνω στη συζήτηση, τον ρώτησα αν πίστευε ότι η διαιρεμένη πατρίδα του θα ξαναγινόταν ποτέ ενιαίο κράτος. «Δεν το πιστεύω», απάντησε. «Σαράντα τόσα χρόνια ζούμε χωριστά, με διαφορετικά συστήματα. Έχουμε γίνει δύο έθνη πια. Άσε που οι “υπερδυνάμεις” δεν θα το επέτρεπαν ποτέ».

Όσοι έζησαν ανάμεσα στο 1945 και το 1989 είχαν μάθει να θεωρούν δεδομένο το διεθνές περιβάλλον που είχε κληροδοτήσει ο πόλεμος του Χίτλερ. Οι μεγαλύτεροι πάσχιζαν να επουλώσουν τραύματα, οι νεότεροι να χτίσουν όνειρα στη σκιά του διπολισμού και της ισορροπίας του τρόμου. Για τους πιο τυχερούς, στον «ανεπτυγμένο» κόσμο, ανατολικό και δυτικό, αυτό σήμαινε ένα λίγο-πολύ σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον. Για τους άλλους, στον λεγόμενο «Τρίτο Κόσμο», η αστάθεια και η ανασφάλεια ήταν ο κανόνας.

Ο Ψυχρός Πόλεμος τερματίστηκε αναπάντεχα, το 1989-90. Αντίθετα με τους φόβους των πολλών, αυτό δεν συνέβη με πάταγο αλλά με ψίθυρο.

Τα πώς και τα γιατί στην εξέλιξη του Ψυχρού Πολέμου, σε παγκόσμιο και ελληνικό επίπεδο, επιχειρεί να συμπυκνώσει το βιβλίο αυτό· και, ταυτόχρονα, να χρησιμεύσει ως εισαγωγή στην τρέχουσα, εξίσου απρόβλεπτη, φάση της ανθρώπινης ιστορίας.

Για την ευτυχία των νεκρών (Αφηγήσεις αυτών που μένουν πίσω) / Vinciane Despret

University Studio Press 

Η απώλεια ενός κοντινού προσώπου μάς φέρνει αντιμέτωπους με τη σύγχρονη κοινωνική προτροπή που συνοψίζεται στη φράση «ολοκλήρωσε το πένθος σου».

Η φράση αυτή συμβαδίζει με την ψυχολογική εκδοχή, η οποία κάτω από τον όρο «εργασία του πένθους», συστηματοποιεί και ομογενοποιεί μια εξιδανικευμένη τυποποίηση του «κλεισίματος» της διαδικασίας του πένθους, ως ένα «στόχο» προς εκπλήρωση.

Η Vinciane Despret αφήνεται χωρίς καμία προκατάληψη στο άκουσμα ιστοριών ανθρώπων που έχουν χάσει τους δικούς τους ανθρώπους, επιτρέποντας έτσι τη δημιουργία ενός ελεύθερου χώρου στις μεταξύ τους συζητήσεις.

Διδάσκεται από τον τρόπο με τον οποίο οι ζωντανοί που συνάντησε, καθίστανται ικανοί να υποδεχτούν την παρουσία αυτών που φεύγουν. Η μία ιστορία έφερε την άλλη. «Έχω μια φίλη που φοράει τα παπούτσια της γιαγιάς της, έτσι ώστε η τελευταία να συνεχίσει να τριγυρίζει στον κόσμο. Μία άλλη φίλη ξεκίνησε να σκαρφαλώνει σε ένα από τα ψηλότερα βουνά παρέα με τις στάχτες του πατέρα της για να μοιραστεί μαζί του τις πιο όμορφες ανατολές. Ένας κοντινός μου άνθρωπος, την παραμονή των γενεθλίων της γυναίκας του που έχει πεθάνει, της ετοιμάζει το αγαπημένο της φαγητό κ.λπ.».

Η συγγραφέας περιπλανώμενη ως φιλόσοφος ή μάλλον επιστημολόγος, ως ψυχολόγος αλλά και κοινωνική επιστήμων (ανθρωπολόγος) εξερευνά μια ακόμη δυνατότητα, ένα ακόμη απρόσμενο επιστημονικό «αντικείμενο». Μας δείχνει πώς να ξεφύγουμε από το δίλημμα μεταξύ του «αυτό ανήκει στη φαντασία» και του «είναι απλούστατα αληθινό και πραγματικό». Η Vinciane Despret είναι φιλόσοφος (Πανεπιστήμιο της Λιέγης).

Επιμέλεια – Πρόλογος: Γρηγόρης Αμπατζόγλου

Μετάφραση: Έλενα Γεωργιάδη

Η τέχνη στον ελληνιστικό κόσμο / Andrew Stewart

Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας

Τι είναι η ελληνιστική τέχνη; Ποιο ήταν το ευρύτερο πολιτικό, κοινωνικό και πνευματικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε; Ποιοι ήταν οι στόχοι της, τα επιτεύγματα και ο αντίκτυπός της;

Η ελληνιστική τέχνη είναι λαμπερή, πολυσχιδής· συχνά μας προκαλεί δυσφορία με την πολυσημία της, άλλοτε μας ξαφνιάζει και πάντοτε μας σαγηνεύει.

Απλωμένη σε τρεις εκατονταετίες, τρεις ηπείρους, πέντε μεγάλα βασίλεια και πολλά μικρότερα, σ’ εκατοντάδες πόλεις και τέλος στην ίδια τη Ρώμη, υπηρέτησε έναν κόσμο που ήταν πλούσιος, πολιτισμένος, ρηγματώδης, ταραγμένος, μιλιταριστικός, ανασφαλής, ωμά σκληρός πολλές φορές και εξίσου πολυσχιδής μ’ εκείνην, καθώς υπήρξε δικό του δημιούργημα.

Είναι μια τέχνη για την εποχή μας.

Μετάφραση: Κώστας Κουρεμένος

Vangelis: Ο Άγνωστος Άνθρωπος / Mark J.T. Griffin

Εκδόσεις ΜΠΑΡΜΠΟΥΝΑΚΗΣ

Το βιβλίο VANGELIS: Ο Άγνωστος Άνθρωπος του Mark J. T. Griffin αποτελεί την πληρέστερη καταγραφή της καλλιτεχνικής πορείας του Vangelis. Μέσα από τις σελίδες του, ο αναγνώστης παρακολουθεί την εξέλιξη της δημιουργικής του διαδρομής: από τα πρώτα χρόνια με τους The Forminx και τη διεθνή πορεία των Aphrodite’s Child, έως τη δημιουργία των Nemo Studios στο Λονδίνο, τα σόλο άλμπουμ και τα εμβληματικά soundtracks (Chariots of Fire, Blade Runner, 1492: Conquest of Paradise, Cosmos: A Personal Voyage).

Βασισμένο σε πολυετή έρευνα και μαρτυρίες συνεργατών, το βιβλίο φωτίζει τη δημιουργική μέθοδο και το όραμα του «Maestro», αναδεικνύοντας πώς οι ηλεκτρονικοί ήχοι και τα synthesizer έγιναν το κύριο μέσο έκφρασής του και διαμόρφωσαν το χαρακτηριστικό του ύφος.

Ένα ουσιαστικό ταξίδι στο έργο ενός καλλιτέχνη που προτίμησε να αφήσει τη μουσική να μιλήσει αντί για τον ίδιο.

Μετάφραση: Γιώργος Βαμβακάς 

Ο παππούς και η γιαγιά θέλουνε μια αγκαλιά / Αγγελική Μάνου

Εκδόσεις Υδροπλάνο 

Ο παππούς και η γιαγιά είναι ΑΓΑΠΗ και ΛΑΤΡΕΙΑ για τα παιδιά. Αλλά και τα εγγόνια είναι ΔΥΝΑΜΗ και ΖΩΗ για εκείνους.

Η σοφία της λαϊκής ρήσης «Του παιδιού μου το παιδί είναι δυο φορές παιδί μου» εκφράζει εύστοχα τη δυναμικότητα αυτού του δεσμού, που είναι θεμελιώδης για την υγιή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών.Τι γίνεται όμως όταν η σχέση αυτή κλονίζεται από τα γηρατειά ή κάποια ασθένεια και πώς μπορούμε να είμαστε ενσυναισθητικοί απέναντι στους ηλικιωμένους;

Μια συγκινητική ιστορία ενός παιδιού που βιώνει την ασθένεια του παππού και της γιαγιάς με τρυφερότητα και μεγαλείο ψυχής…

Ζωγραφίζω για μένα / Μάριος Βαμβακάρης

Εκδόσεις Ψυχογιός

[…] μακάρι να μπορούσα να ζωγραφίσω ξανά όπως όταν ήμουν μικρός.

τότε δε με ένοιαζε αν ήμουν καλός, τότε δε με πείραζαν και πολλά, τότε δεν καταλάβαινα και πολλά.

ίσως τελικά το να μην καταλαβαίνεις πολλές φορές είναι καλύτερο αν σου έδινα μια ζωγραφιά σήμαινε πως σε αγαπούσα,

αυτή η ζωγραφιά είναι για σένα σ’ αρέσει;

ACT III: A small island in the Aegean / Richard Romanus

Εκδόσεις Αιώρα 

A successful Hollywood couple decides that if life is structured like a movie, then why shouldn’t the last act be spent indulging themselves in the hope of realizing any leftover dreams? So the couple sells their house, packs up all of their belongings, and together with their large black standard poodle, Guido, and twenty-two boxes starts their last act by deciding to go merrily on their way to no place in particular until they find paradise.

PREFACE:

There are two times in your life when the world is your oyster. The first is the day you decide your formal education is over and you take responsibility for yourself.

The second is when you retire. In between, opportunities present themselves which you gladly take advantage of, but which make your world increasingly smaller and you more concentrated on acquiring and protecting what you’ve acquired.

This book is what my life was like as a result of that second oyster moment. In retirement, besides the challenge of making any leftover dream come true, I soon discovered you unwittingly take on the most important job of your life: discovering who you really are, stripped from how you are defined by society.

Ο επίμονος κηπουρός της ζούγκλας του κόσμου / Κυριάκος Κεντρωτής

Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Στα εγκαίνια της Ευρωπαϊκής Διπλωματικής Ακαδημίας, τις 13 Οκτωβρίου 2022, ο Josep Borell, ως Ύπατος Εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας, επικεντρώθηκε στην αντιπαλότητα του διαχρονικού ευρωπαϊκού κήπου απέναντι στη ζούγκλα του κόσμου.

Με πρωταγωνιστές τον επίμονο ευρωπαίο κηπουρό στη ζούγκλα των άλλων της διεθνούς πολιτικής, αναδεικνύεται και η διττή, μη συμβατική, φύση της εξωτερικής πολιτικής και της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης σε διάφορους ρόλους ταυτότητας.

Αυτός ο ξεχωριστός (sui generis) και θαυμαστός κήπος εμπεριέχει πολλά στοιχεία από την κληρονομιά των κήπων, αλλά και του «κράτους κηπουρικής» των Βερσαλλιών. Ο γεωμετρικός σχεδιασμός της συντίθεται τόσο από τις αυστηρές δομές της ιεραρχικής διακυβέρνησης του ελέγχου των εθνικών κρατών όσο και από την οριζόντια συνεργατικότητα των πολυεπίπεδων και πολυθεματικών θεσμών της ΕΕ.

Στην εποχή της γενικευμένης ανασφάλειας στον κόσμο, ο επίμονος ευρωπαίος κηπουρός, έχοντας συνηθίσει να εστιάζει περισσότερο στις ιδιαιτερότητες του κήπου του, παρά στον ίδιο τον κήπο, πολλώ δε μάλλον, στη ζούγκλα του κόσμου, βολεύτηκε για τα καλά με τη βεβαιότητά του ότι πάντοτε ο κήπος είναι ο δικός του και πάντοτε η ζούγκλα είναι των άλλων.