Σβήσε το Ευάγγελος και γράψε Λαλά

Το τρίτο βιβλίο του Δαμιανού Αγραβαρά με τίτλο «Ω Λαλά» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νήσος και μας συστήνει έναν διαχρονικό αντιήρωα, που τα βιώματα του γίνονται κοινός τόπος και η ιστορία του μοιάζει τόσο οικεία όσο και ξένη.

Ο συγγραφέας Δαμιανός Αγραβαράς με σπουδές στην νεότερη ιστορία και ενδιαφέρον προς την έρευνα, στο τρίτο του βιβλίο επιλέγει ένα μοτίβο που συναντάμε σε αρκετές βιογραφίες. Ένας δημοσιογράφος επισκέπτεται το πρόσωπο με το οποίο θέλει να συνομιλήσει. Οι μεταξύ τους συναντήσεις, μια ή περισσότερες, γίνονται η πρώτη ύλη για την μετέπειτα βιογραφία. Όταν ο Ιόλας ζήτησε από τον Νίκο Σταθούλη να γίνει ο βιογράφος του, ο νεαρός τότε δημοσιογράφος κατέγραφε τις συναντήσεις τους σε κασέτες από τις οποίες και προέκυψαν στη συνέχεια δύο βιβλία. Με τον ίδιο τρόπο η γυναίκα της Πάτρας μιλάει για την ζωή της ως σεξεργάτρια και χαρίζει στον Γιώργο Χρονά ένα από τα ωραιότερα βιβλία του. Αν και το «Ω Λαλά» είναι καθαρά μυθοπλαστικό – σίγουρα εμπνευσμένο και από πραγματικά γεγονότα – ο συγγραφέας επιλέγει ως ακροατή έναν δημοσιογράφο και ως αφηγητή που μας μιλά σε πρώτο πρόσωπο τον Βαγγελάκη που ήθελε να τον φωνάζουνε Λαλά. Η συνομιλία καταγράφεται σε 3 κασέτες και παρουσιάζεται σε 6 κεφάλαια όσες και οι πλευρές των 3 καταγεγραμμένων κασετών.

Η κάθε πλευρά θα μπορούσε αντιπροσωπεύει μια δεκαετία. Το βιβλίο διατρέχει την ζωή του ήρωα από την δεκαετία του 1940 μέχρι και τα μέσα του 1990.

Ένα γκέι αγόρι η μια τρανς γυναίκα μπορούν να βρουν κοινά βιώματα και το συλλογικό ΛΟΑΤΚΙ τραύμα στην ιστορία της Λαλά. Παρ όλο που οι κοινωνίες αλλάζουν, ψηφίζονται νόμοι, υπάρχει περισσότερη ενημέρωση, οι πολιτικές σήμερα αναβιώνουν ένα κλίμα ομοφοβίας και τρανσφοβίας. Τα στερεότυπα και οι προκαταλήψεις επιβιώνουν στο χρόνο διατηρώντας την διαχρονικότητα τους. Σε αυτή τη χρονική συγκυρία είναι σημαντικό να γράφονται βιβλία όπως αυτό, ως ιστορική παρακαταθήκη (ντοκουμέντο η μυθοπλασία) που δίνει φωνή και ορατότητα σε ανθρώπους που για χρόνια υπήρξαν στο περιθώριο ως κρυφός ανομολόγητος πόθος, ένα παράδειγμα προς αποφυγή και η ιστορία τους δεν θεωρήθηκε σημαντική ώστε να διασωθεί.

Ο ήρωας μας αποφάσισε από νωρίς πως δεν του ταιριάζει το όνομα του αλλά και τίποτα άλλο από τα πρέπει που ακολουθούν το βιολογικό του φύλο. Γεννημένος στα τέλη της δεκαετίας του 1940 θέλησε να ζήσει ελεύθερος χωρίς να τον ενδιαφέρει τι θα πει ο κόσμος, σε μια εποχή που αυτή η επιλογή είχε ακριβό τίμημα. Η αφήγησή του διατρέχει τις δεκαετίες του 1960, ’70, και ΄80 που χαρακτηρίζονται από μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές αλλαγές οι οποίες επηρεάζουν και την ζωή των ΛΟΑΤΚΙ που στα μέσα της δεκαετίες του1970 θα διαμορφώσουν και το πρώτο κίνημα με την δημιουργία του ΑΚΟΕ.

Μέσα από τις ιστορίες του Βαγγελάκη που τον φωνάζανε Λαλά παρακολουθούμε με διαφορετική ματιά σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας. Πολυτεχνείο, μεταπολίτευση, ΠΑΣΟΚ, Κοινωνικά και πολιτικά κινήματα, AIDS.

Η σωματική και λεκτική κακοποίηση από τα παιδιά της γειτονίας προς το «διαφορετικό» είναι ένα τραύμα που σχεδόν στην πλειοψηφία τους τα ΛΟΑΤΚΙ παιδιά αναγνωρίζουν. Η Λαλά ξεδιπλώνοντας την ζωή της δεν παραθέτει μόνο τα γλέντια, τα ταξίδια τις περιπέτειες και τις ερωτικές εμπειρίες που είχε το προνόμιο να ζήσει. Μιλάει επιπρόσθετα για τις δυσκολίες, τα αδιέξοδα, το τίμημα που πλήρωσε γ αυτό που ενοχικά της φόρτωσαν ως «επιλογή». Μας μιλάει για επιβίωση, για όσους δεν τα κατάφεραν και για όλα αυτά που καθόρισαν την μετέπειτα ζωή της. Καταδεικνύει το συλλογικό τραύμα του οποίου κοινός παρονομαστής είναι η κουλτούρα της βίας. Και αυτό είναι που κάνει την εξομολόγηση αυτή διαχρονική και επίκαιρη.

Στο βιβλίο γίνεται εκτενή αναφορά στο ταξικό ζήτημα. Πέρα από το προνόμιο του να είσαι λευκός ετεροφυλόφιλος ματσό άντρας η ζωή είναι σαφώς ευκολότερη αν είσαι μέλος μια ανώτερης ελίτ και πλούσιος. Οι επιφανείς ομοφυλόφιλοι άντρες βρέθηκαν στο απυρόβλητο και ήταν χαρακτηριστική σε κάποιες περιπτώσεις η αδιαφορία τους για αυτά που βίωναν οι άλλοι ομοφυλόφιλοι που έπρεπε να αγωνιστούν για την καθημερινή τους επιβίωσή. Αντίστοιχα οι ερωτικοί σύντροφοι της Λαλάς που κράτησαν κρυφό τον πόθο τους για άλλους άντρες και έκανα οικογένεια διασφάλισαν την πολυπόθητη κοινωνική αποδοχή.

Η Λαλά μας μιλάει για όλα. Για την ψευδαίσθηση πως μετά την μεταπολίτευση θα έρθουν καλύτερες ημέρες, για την βία που ήταν πάντα εκεί, στις πιάτσες, στην καθημερινότητα, στα βλέμματα, στα όργανα της τάξης, στο νόμο, στους πελάτες. Μιλάει για τοπόσημα διασκέδασης, γνωριμιών και ψωνισματός : Ομόνοια, Ζάππειο, Τσοντοσινεμά, Πλατεία Βάθης Πλάκα Κολωνάκι. Η εποχή πριν την εξάπλωση του διαδικτύου είχε ως προϋπόθεση την εξωστρέφεια. Για να παρθείς έπρεπε να εκτεθείς, να βγεις προς αναζήτηση φίλων, ερωτικών συντρόφων και περιπέτειας.

Άνθρωποι σαν τη Λαλά ήταν οι πρώτοι γενναίοι ακτιβιστές που ξεσκέπασαν την υποκρισία μιας κοινωνίας που ήθελε να δείχνει καθωσπρέπει. Άνθρωποι που άνοιξαν δρόμους, πλήρωσαν την επιλογή να ζουν ελεύθεροι ακόμα και με την ζωή τους και στο τέλος τους ξέχασε η ιστορία. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 αρκετοί από αυτούς υπήρξαν τα πρώτα θύματα της επιδημίας του AIDS και έφυγαν από την ζωή στην κυριολεξία ξεχασμένοι από τους πάντες.

Με χιούμορ και αυτοσαρκασμό η Λαλά δεν υπήρξε απλώς θεατής – ήταν πάντα πρωταγωνιστής. Μια σπαραχτική και χειμαρρώδης εξομολόγηση για την επιβίωση, τον έρωτα και την αδιαπραγμάτευτη ανάγκη να είσαι ο εαυτός σου. Ένα ταξίδι σε μια εποχή που αλλάζει, αλλά όχι πάντα προς όφελος όσων τολμούν να ζήσουν με τους δικούς τους όρους.

Σε έναν κόσμο που οι κοινωνίες επιστρέφουν σε έναν στρεβλό νεοσυντηρητισμό ιστορίες όπως αυτή είναι σημαντικό να καταγράφονται ως μια σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν, ως αφύπνιση για το μέλλον και ως φόρο τιμής σε όλες τις Λαλά που στάθηκαν αγέρωχα στις διάφορες Συγγρού του κόσμου μουτζώνοντας τον καθωσπρεπισμό και την υποκρισία.

Ο Δαμιανός Αγραβαράς γεννήθηκε το 1996 στον Πειραιά. Είναι ιστορικός, κάτοχος του μεταπτυχιακού τίτλου Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας της Τέχνης από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, με ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον την πολιτιστική ιστορία του 20ού αιώνα. Από τον Οκτώβριο του 2021 εργάζεται στο Αρχείο της ΕΡΤ. Ασχολείται με την πεζογραφία και τη θεατρική γραφή. Το 2015 συμμετείχε στο πρώτο στούντιο συγγραφής θεατρικού έργου του Εθνικού Θεάτρου, και το 2016 πήρε μέρος στο Εργαστήριο Νέων Θεατρικών Συγγραφέων του Ιδρύματος «Μιχάλης Κακογιάννης». Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά (Χάρτης, Θράκα, σαλιγκάρι, Culture Book, Περί ου, Fractal). Από τις εκδόσεις Συρτάρι κυκλοφορούν η συλλογή διηγημάτων του «Πέτα μακριά, Πέπε» (2023) και η νουβέλα «Ρίγκελ» (2025). Το νέο του βιβλίο «Ω Λαλά» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νήσος.