Έφυγε από τη ζωή ο Γάλλος διανοούμενος Εντγκάρ Μορέν, με ρίζες από τη Θεσαλονίκη
Πέθανε σε ηλικία 104 ετών
Ο Γάλλος κοινωνιολόγος και φιλόσοφος Εντγκάρ Μορέν, σημαίνουσα προσωπικότητα της διανόησης, πέθανε χθες σε ηλικία 104 ετών, γνωστοποίησε στο Γαλλικό Πρακτορείο η σύζυγός του. Ήταν ο συγγραφέας ενός έργου γνωστού σε όλο τον κόσμο, που αντιβαίνει στην παραδοσιακή κοινωνιολογία, που παρουσιάζεται ως μια σκέψη για την ανθρωπότητα βασισμένη σε επιστημονικά δεδομένα.
«Μέχρι τις μέρες της ζωής, ο Εντγκάρ Μορέν παρέμεινε προσηλωμένος στον κόσμο, στους άλλους και στα μεγάλα ανθρώπινα ζητήματα που έτρεφαν τη σκέψη του», δήλωσε η σύζυγός του, Σαμπάχ Αμπουεσάλαμ Μορέν, σε δήλωση που έστειλε στο Γαλλικό Πρακτορείο.
«Παγκόσμιος στοχαστής»
Η πρωτοτυπία αυτού του κοσμικού Εβραίου, που έβλεπε τον εαυτό του ως «λαθροθήρα της γνώσης», έγκειται στην άρνηση του κατακερματισμού της γνώσης, υπέρ ενός διεπιστημονικού πολιτιστικού και επιστημονικού οράματος, προκειμένου να αντιμετωπίσει «την πολυπλοκότητα της πραγματικότητας».
Αποκαλούνταν «παγκόσμιος στοχαστής» επειδή, μέσω της έννοιας της «σύνθετης σκέψης», στόχευε να «συνδέσει αυτό που, κατά τη συνήθη αντίληψή μας, δεν είναι συνδεδεμένο».
Ο Εντγκάρ Μορέν πίστευε ότι όσο μεγαλύτεροι είναι οι κίνδυνοι των κρίσεων, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες λύσεων. Στην ερώτηση που του έκαναν συχνά αν ήταν αισιόδοξος ή απαισιόδοξος, απάντησε το 2005: «Είμαι «αισιό-απαισιόδοξος» (…), ελπίζω σε ένα φόντο απελπισίας».
Ο πατέρας της «σύνθετης σκέψης»
Ο Μορέν αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στην αμφισβήτηση του κατακερματισμού της γνώσης, υποστηρίζοντας ότι τα μεγάλα προβλήματα της εποχής δεν μπορούν να ερμηνευθούν μέσα από ένα μόνο επιστημονικό πεδίο.
Η θεωρία της σύνθετης σκέψης πρότεινε μια ολιστική προσέγγιση που συνδέει την επιστήμη, την ιστορία, τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό, προκειμένου να κατανοηθεί η πραγματικότητα σε όλες τις διαστάσεις της.
Το πρώτο του βιβλίο, «L’An zéro de l’Allemagne», κυκλοφόρησε το 1946, ενώ τις επόμενες δεκαετίες ανέπτυξε το έργο που τον καθιέρωσε διεθνώς.
«Ο άνθρωπος είναι πολύπλοκος και αντιφατικός»
Ο Μορέν υπερασπιζόταν την ιδέα της συνεχούς αλλαγής και της εξέλιξης, απορρίπτοντας τις απόλυτες ερμηνείες για την ανθρώπινη φύση. «Ο άνθρωπος δεν είναι ούτε καλός ούτε κακός. Είναι σύνθετος και ευμετάβλητος», είχε δηλώσει χαρακτηριστικά.
Προειδοποιούσε για τη δύναμη των ιδεολογιών και των δογμάτων, τονίζοντας ότι «τα μυαλά μας κυριαρχούνται από μύθους, θρησκείες και ιδεολογίες».
Λίγα λόγια για τον Εντγκάρ Μορέν
Γεννημένος το 1921, γιος εκκοσμικευμένων Σεφαραδιτών Εβραίων, με ρίζες στη Θεσσαλονίκη, ο Μορέν μεγάλωσε στη Γαλλία χωρίς να αποκοπεί από τις οικογενειακές του ρίζες και τη γλώσσα που μιλούσαν στο σπίτι του. Σε ηλικία μόλις 10 ετών έχασε τη μητέρα του, γεγονός που σημάδεψε βαθιά τη ζωή του.
Κατά τη διάρκεια της μακράς ακαδημαϊκής του πορείας έγραψε δεκάδες βιβλία και τιμήθηκε με 38 επίτιμα διδακτορικά από πανεπιστήμια σε όλο τον κόσμο.
Ο Μορέν έζησε από κοντά ορισμένες από τις πιο καθοριστικές στιγμές της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας.
Βίωσε την απελευθέρωση του Παρισιού το 1944, παρακολούθησε την Επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία το 1974 και ταξίδεψε επανειλημμένα στη Μόσχα κατά την περίοδο της περεστρόικα και της γκλάσνοστ, στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και τις αρχές της δεκαετίας του 1990.
Άσκησε ισχυρή επίδραση με την έκδοση του «Autocritique» το 1959, η οποία αφηγείται την αποβολή του από το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα (PCF), του οποίου ήταν ηγετική φυσιογνωμία, και τη δική του τύφλωση απέναντι στον Σταλινισμό.
Εκείνη την εποχή, ήταν επίσης ένας από τους ιδρυτές της Επιτροπής Διανοουμένων Ενάντια στον Αλγερινό Πόλεμο. Πρόδρομος της «κοινωνιολογίας του παρόντος», επικεντρώθηκε σε φαινόμενα που ελάχιστα μελετώνται από την κοινωνιολογία: κινηματογράφος, νέες τεχνολογίες, αθλητισμός, μεταμόρφωση της υπαίθρου…
Στον πέμπτο τόμο του πρωτοποριακού του έργου, «La Méthode» (Η Μέθοδος), έγραψε: «Όσο περισσότερα γνωρίζουμε για την ανθρωπότητα, τόσο λιγότερο την καταλαβαίνουμε. Οι διαιρέσεις μεταξύ των επιστημονικών κλάδων την κατακερματίζουν, την αδειάζουν από ζωή, από ουσία, από πολυπλοκότητα, και ορισμένες επιστήμες που θεωρούνται ανθρώπινες αποστραγγίζουν ακόμη και την ίδια την έννοια της ανθρωπότητας».
Οι τελευταίες δημόσιες παρεμβάσεις του
Μέχρι το τέλος της ζωής του παρέμεινε ενεργός στον δημόσιο διάλογο και σχολίαζε τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις.
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στη γαλλική εφημερίδα Le Monde, είχε εκφράσει την ανησυχία του για την άνοδο αυταρχικών τάσεων διεθνώς, κάνοντας λόγο για μια «νεοαυταρχική οπισθοδρόμηση» που εξαπλώνεται σε πολλές χώρες.
Παρά τον προβληματισμό του για το μέλλον, ο ίδιος δεν εγκατέλειψε ποτέ την ελπίδα. «Η μόνη ελπίδα είναι το απρόβλεπτο. Ας αντισταθούμε», ήταν ένα από τα τελευταία δημόσια μηνύματά του.
Πηγές: cnn.gr, newsbomb.gr
