Η τέχνη υψώνει τείχη στο φασισμό

Σε μια εποχή που η ακροδεξιά σε κάθε επικίνδυνη μορφή ή πρόσωπο της επανακάμπτει, που ο λαϊκισμός εκτρέφει τα πιο κατώτερα των ανθρώπινων ενστίκτων, που ο κυρίαρχος λόγος γίνεται ακραίος, ρατσιστικός, επικίνδυνος και οι εποχές θυμίζουν Μεσοπόλεμο, το Ινστιτούτο Goethe παίρνει μια εξαιρετικά σημαντική πρωτοβουλία, ενώνοντας φωνές σε όλη την Νοτιοανατολική Ευρώπη, υψώνοντας ένα τείχος εναντίωσης στο φασισμό που εμφανίζεται ως απειλή ξανά.

Το project ANTIFASCISM: NOW που άνοιξε το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε στο Μόναχο δεν είναι απλά μια έκθεση τέχνης, μια σειρά ομιλιών και workshops, είναι η ηχηρή δήλωση του Ινστιτούτου και των συνεργαζόμενων φορέων σε όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη πώς τα επόμενα τρία χρόνια μια σειρά από χώρες και πόλεις όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονικη, το Βελιγράδι, το Μπιάλιστοκ, τη Βουκουρέστι, την Κωνσταντινούπολη.

Ένας από τους λόγους λοιπόν που βρέθηκαν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο στο Μόναχο από το Μιχαήλ Μαρμαρινό του Φεστιβάλ Αθηνών μέχρι τη Θούλη Μισιρλόγλου του MOmus ήταν αυτή η φιλόδοξη συνέχεια που θα αποτελέσει το καύσιμο της σκέψης για τα επόμενα χρόνια σε ένα μεγάλο μέρος της Ευρωπαϊκής ηπείρου.

Το βράδυ της περασμένης Παρασκευής  στο Lothringer 13 ήρθαμε αντιμέτωποι με 18 διεπιστημονικά και διαπολιτισμικά έργα μιας έκθεσης που αξίζει. Εγκαταστάσεις, βίντεο, παραστάσεις, συναυλίες, συμμετοχικές και ερευνητικές μορφές, καλλιτεχνικές φιλοξενίες και εκδοτικές πρωτοβουλίες σε μια αγαστή διαδοχή σε ένα κτίριο που αφιέρωσε τους χώρους του σε αυτή την έκθεση. Σε αυτά που είδαμε περιλαμβάνονται το έντυπο περιοδικό 13 Reasons και ο Χώρος Συνέλευσης , ένας κεντρικός αρχιτεκτονικός και διαλογικός χώρος συγκέντρωσης που αναπτύχθηκε από την Gülbin Ünlü και τον Benedikt Gahl σε συνεργασία με το ansa studio στο Μόναχο όπου έλαβαν χώρα μια σειρά από εξαιρετικές παρουσιάσεις και workshops.

Οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες και συλλογικότητες περιλαμβάνουν τους Nikita Kadan (Kyjiw), Bojan Stojčić (Σαράγεβο), Hussein al-Jerjawi (Γάζα, προσκεκλημένοι από το Reporting House), Forensic Architecture, που παρουσιάζει ένα πρόσφατο έργο για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, τους Igor Grubić (Ζάγκρεμπ), Lexi Fleurs, Stanislava Pinchuk (γεννήθηκε στο Χάρκοβο, τη Μελβούρνη, το Σαράγεβο και τη Βαρκελώνη), μεταξύ άλλων.

Με την αεικίνητη παρουσία του Kalas Liebfried, (Επιμελητής Antifascim: Τώρα.) που όλο το τριήμερο ήταν πανταχού παρών και εξαιρετικά βοηθητικός σε όλους μας. Με το σύνθημα “Η δημοκρατική (πολιτιστική) δουλειά είναι αντιφασιστική δουλειά”, η έκθεση επιδιώκει την αποσύνθεση του αντιφασισμού από το στενά ιστορικά ορισμένο, αριστερόστροφο πλαίσιο και την επανατοποθέτηση του ως στάση, πρακτική και δομικό στοιχείο των σύγχρονων κοινωνιών. Ο αντιφασισμός δεν νοείται μόνο ως αντίσταση κατά των ακροδεξιών κινημάτων, αλλά ως ένας ενεργός, πολυδιάστατος αγώνας ενάντια σε καταπιεστικές δομές του παρόντος.

Με κεντρικό σύνθημα “Η δημοκρατική (πολιτιστική) δουλειά είναι αντιφασιστική δουλειά”, η έκθεση επιδιώκει την αποσύνθεση του αντιφασισμού από το στενά ιστορικά ορισμένο, αριστερόστροφο πλαίσιο και την επανατοποθέτηση του ως στάση, πρακτική και δομικό στοιχείο των σύγχρονων κοινωνιών. Ο αντιφασισμός δεν νοείται μόνο ως αντίσταση κατά των ακροδεξιών κινημάτων, αλλά ως ένας ενεργός, πολυδιάστατος αγώνας ενάντια σε καταπιεστικές δομές του παρόντος.

Πλάι στα έργα που εκτέθηκαν και μας έβαλαν σε διαδικασία σκέψης, απολαύσαμε την performance “Three Arrows” του Nicola Kötterl με την Eléonore Barbara Bovet,  την performance “Sons and True Sons” των Total Refusal (artist collective: Susanna Flock, Robin Klengel, Leonhard Müllner, Michael Stumpf, Vienna/Graz), καθώς και μια σειρά από εξειδικευμένα εξαιρετικά workshops.

H performance “Three Arrows” προέκυψε από ένα εργαστήριο που εστιάζει στη συλλογική ενεργοποίηση οκτώ μεγάλων σημαιών (περίπου 3 μέτρα η καθεμία) μέσω μιας νέας χορογραφίας που αναπτύχθηκε ειδικά για τη γκαλερί. Αυτή η χορογραφία έχει ως σημείο εκκίνησης τις ακολουθίες κίνησης με βάση τη σημαία που δημιουργήθηκαν για τη δημόσια δράση του 2019 The Three Arrows στη Βαρσοβία, όπου απλές, ρυθμικές χειρονομίες εκτελέστηκαν συλλογικά κατά τη διάρκεια μιας αντιφασιστικής διαδήλωσης. Αντί να επαναφέρει την αρχική δράση, το εργαστήριο αναπτύσσει μια χορογραφική ερμηνεία που ανταποκρίνεται στις συνθήκες του νέου χώρου και πλαισίου: εγγύτητα, ακουστική, ορατότητα, διάρκεια και παρουσία κοινού. Οι συμμετέχοντες δούλεψαν με κοινά μοτίβα κίνησης, επανάληψης, αντοχής και ανταλλαγής ρόλων, διερευνώντας πώς ένα σύμβολο μπορεί να μεταφερθεί, να διαπραγματευτεί και να μεταμορφωθεί από σώματα με συλλογικές χειρονομίες.

Στο Total Refuse διερευνώνται οι συνδέσεις μεταξύ της τοξικής αρρενωπότητας, της αξιοκρατίας και της εισβολής στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ το 2021. Το Sons and True Sons φωτίζει πώς η αφήγηση του βιντεοπαιχνιδιού “Tom Clancy’s: The Division 2” (Ubisoft, 2019) προέβλεψε ακούσια τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου 2021, καθώς και μια εξέταση της στρατηγικής δέσμευσης του Steve Bannon με τους άνδρες παίκτες. Οι παραλληλισμοί μεταξύ της απεικόνισης του παιχνιδιού της πολιτοφυλακής (“True Sons”) που παίρνει τον έλεγχο του Καπιτωλίου σε μια ψηφιακή Ουάσιγκτον, DC και των παραστρατιωτικών κρυπτοφασιστικών ομάδων (“Proud Boys” ή “Oath Keepers”) είναι πράγματι αξιοσημείωτοι. Εμπνευσμένη από αυτές τις παράξενες ομοιότητες, η ζωντανή διάλεξη gaming κατακλύζει και κατακλύζει το Καπιτώλιο, διερευνώντας την αφηγηματική παρακμή της φιλελεύθερης δημοκρατίας στο παράδειγμα της κουλτούρας των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ενώ θολώνει περαιτέρω τα όρια μεταξύ της υπεραρρενωπής αυτοενδυνάμωσης τόσο εντός όσο και εκτός των χώρων παιχνιδιών.

Στις τρεις μερες των εγκαινίων ακούσαμε εξαιρετικές τοποθετήσεις από ανθρώπους που κατέθεσαν την εμπειρία τους για μια σειρά θεμελιώδη ζητήματα αισθητικής, φασιστικής απειλής, ρατσιστικών συμπεριφορών, ιστορικής μνήμης και δεκάδων άλλων ζητημάτων που απασχολούν την καλλιτεχνική κοινότητα.

Σε μια πόλη που ο φασισμός υπήρξε μια από τις μεγάλες της πληγές και εξακολουθεί να την ταλαιπωρεί μέχρι τις μέρες μας ένα τόσο σημαντικό project έφερε κοντά σκεπτόμενους ανθρώπους από τόσες διαφορετικές περιοχές που είχαν την ευκαιρία για 3 μέρες να γνωριστούν, να κουβεντιάσουν, να εκφράσουν φόβους και ανησυχίες, να υποσχεθούν αμοιβαιότητες και συνεργασίες, να τροφοδοτήσουν την ελπίδα ότι για τα επόμενα τρία χρόνια η σκέψη και η τέχνη θα συναντηθούν σε πολλές πόλεις και θα υψώσουν το δικό τους ύψωμα απέναντι στον φασισμό που επιστρέφει…

Πολύ σημαντική στιγμή για μας τους Έλληνες ήταν η παρουσίαση του έργου των Forensic Architecture για τον Παύλο Φύσσα που μας υπενθύμισε τη δική μας πρόσφατη περιπέτεια με το φασισμό της Χρυσής Αυγής.

Τα επόμενα βήματα δεν αφορούν το Μόναχο και τη Γερμανία. Αφορούν τις πόλεις και τις χώρες που θα πάρουν τα σκήπτρα να συνεχίσουν το πολύτιμο έργο της μεταλαμπάδευσης του μηνύματος ενάντια στο φασισμό. Η Θεσσαλονίκη και η Αθήνα θα είναι ανάμεσα σε αυτές. Εν αναμονή…