PlaneScapes: 4 υπεραιωνόβια πλατάνια συνομιλούν μεταξύ τους και διεκδικούν τον ρόλο τους στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη
Η έκθεση αναδεικνύει τα τέσσερα πλατάνια ως ζωντανά μνημεία, ως σημεία ανάδυσης της λανθάνουσας οικολογικής μνήμης της πόλης
Εγκαινιάστηκε στο MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης η έκθεση PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων, 4 υπεραιωνόβια πλατάνια, μνημεία της φύσης, συνομιλούν μεταξύ τους και διεκδικούν τον ρόλο τους στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη.
Η έκθεση, που θα λειτουργεί έως τις 4 Ιουνίου, παρουσιάζει τα αποτελέσματα του ομότιτλου κυλιόμενου εργαστηρίου σχεδιασμού, που είχε ως αντικείμενο την προστασία και ανάδειξη των τεσσάρων υπεραιωνόβιων πλατάνων της Θεσσαλονίκης, παράλληλα με την κατάρτιση μιας στρατηγικής για τη σύνδεσή τους μέσω ενιαίας διαδρομής-περιπάτου, αξιοποιώντας και ενεργοποιώντας τα στοιχεία άυλης, υλικής και φυσικής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και τις λανθάνουσες ποιότητες του αστικού τοπίου.
Πρόκειται για εμβληματικά δέντρα, τα οποία βρίσκονται σε καίρια σημεία του ιστορικού κέντρου: απέναντι από την Πορτάρα στην Άνω Πόλη, δίπλα στο Τουρκικό Προξενείο, στην Πλατεία Ναυαρίνου και στο Πάρκο Εθνικής Αμύνης-Παύλου Μελά, απέναντι από τον Λευκό Πύργο. Αν και διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά για την κήρυξή τους ως διατηρητέα μνημεία της φύσης, η θεσμική τους προστασία παραμένει ζητούμενο.
Τα πλατάνια αυτά δεν αποτελούν απλώς πολύτιμα φυσικά στοιχεία μέσα στον πυκνό αστικό ιστό. Είναι ζωντανά τεκμήρια, μάρτυρες της ιστορίας, της τοπογραφίας και των μετασχηματισμών της Θεσσαλονίκης, φορείς συμβολισμών, αφηγήσεων και σχέσεων. Η παρουσία τους συνδέεται με οθωμανικούς μαχαλάδες, δημόσιες κρήνες, υδραγωγεία, προσφυγικές γειτονιές, αρχαιολογικά κατάλοιπα και νεότερες αστικές επεμβάσεις, αλλά και με ένα υπόγειο, λησμονημένο υδάτινο παλίμψηστο –τους χειμάρρους, τις μισγάγκειες και τα υπόγεια νερά που εξηγούν την παρουσία τους στην πόλη και εξακολουθούν να διαμορφώνουν αθέατα το αστικό τοπίο.
Η διαδρομή από την Άνω Πόλη έως τον Λευκό Πύργο, στο πλαίσιο ενός βιωματικού εργαστηρίου γνωριμίας με τα τέσσερα πλατάνια, με επιτόπιες καταγραφές, συνεντεύξεις και φωτογραφική τεκμηρίωση, αποτέλεσε την αφετηρία μιας πράξης αστικής ανάγνωσης: μιας προσπάθειας να ξαναδούμε τη Θεσσαλονίκη μέσα από τέσσερα φυσικά στοιχεία μεγάλης διάρκειας. Το έδαφος, η σκιά, το νερό, οι ροές, οι στάσεις, οι μνήμες, οι χρήσεις και οι καθημερινές σχέσεις γύρω από τα πλατάνια μετατράπηκαν σε υλικό ανάλυσης, ερμηνείας και σχεδιασμού.
Στόχος του εργαστηρίου ήταν η διερεύνηση του ρόλου και της σημασίας των πλατάνων ως στοιχείων φυσικής πολιτιστικής κληρονομιάς, της ιστορίας και της ταυτότητας των γειτονιών στις οποίες βρίσκονται, αλλά και η αναγνώριση της ευαλωτότητάς τους μέσα στο σύγχρονο σκληρό αστικό περιβάλλον. Με αυτή την έννοια, η προστασία και ανάδειξή τους δεν προσεγγίστηκε μόνο ως τεχνικό ή διαχειριστικό ζήτημα, αλλά ως πράξη φροντίδας: ως πολιτισμικό, οικολογικό και συνθετικό αίτημα που αφορά τη σχέση της πόλης με τα ζωντανά της μνημεία.
Μέσα από αναλυτικές αποτυπώσεις, χαρτογραφήσεις και σχέδια, η έκθεση παρουσιάζει την ανάλυση και ερμηνεία του άμεσου και ευρύτερου περιβάλλοντος των τεσσάρων πλατάνων, την πρόταση δημιουργίας ενιαίας διαδρομής-περιπάτου, μιας αστικής αφήγησης με στόχο τη χωρική και συμβολική σύνδεσή τους, καθώς και επιμέρους συνθετικές προτάσεις περιβαλλοντικής, αισθητικής και λειτουργικής αναβάθμισης των δημοσίων χώρων γύρω τους για την προστασία και ανάδειξή τους.
Η έκθεση PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων αναδεικνύει τα τέσσερα πλατάνια ως ζωντανά μνημεία, ως σημεία ανάδυσης της λανθάνουσας οικολογικής μνήμης της πόλης. Προτείνει, τελικά, έναν διαφορετικό τρόπο να κοιτάξουμε την πολιτιστική κληρονομιά της πόλης: όχι μόνο μέσα από τα διακεκριμένα μνημεία, αλλά μέσα από τα ζωντανά τοπία που επιμένουν, σκιάζουν, θυμούνται και διεκδικούν χώρο στο παρόν και το μέλλον της Θεσσαλονίκης.
Οι επιμελήτριες της έκθεσης
Αθηνά Βιτοπούλου, Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ
Βανέσσα Τσακαλίδου, Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΤΑΜ ΠΣ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΠΜΣ Περιβαλλοντικός Αρχιτεκτονικός και Αστικός Σχεδιασμός ΑΠΘ
ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Αθηνά Βιτοπούλου Βανέσσα Τσακαλίδου
ΟΜΑΔΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΕΚΘΕΣΗΣ
Ελένη Αθανασιάδου Γιάννης Βαγιωνάς Μαυριανός Βελέντζας Ελευθερία Γαβριηλίδου Αντώνης Κασσαπάκης Γιώργος Κρεοπώλης Αχιλλέας Παπουτσόπουλος
ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Sanelco, Κακιούσης Digital Printing, Texnimalama, Νησίδα Υπολογιστών ΤΑΜ ΑΠΘ Στέλιος Καραμπήκας – Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης
Η έκθεση υλοποιείται στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum (AIF), με την υποστήριξη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΠΣ ΑΠΘ
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΚΥΛΙΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Συντονισμός και επίβλεψη Ελένη Αθανασιάδου, Δρ. γεωπόνος-αρχιτέκτονας τοπίου, ΕΔΙΠ Τμήματος Γεωπονίας ΑΠΘ Αθηνά Βιτοπούλου, Δρ. αρχιτέκτονας μηχ.-πολεοδόμος, Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΤΑΜ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική Τοπίου ΑΠΘ Ελευθερία Γαβριηλίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-αρχιτέκτονας τοπίου, υποψ. διδ. ΤΑΜ ΑΠΘ Θεοδώρα Θεοδωρίδου, πολεοδόμος-χωροτάκτης, υποψ. διδ. ΤΑΜ ΑΠΘ Κλεοπάτρα Θεολογίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-αναστηλώτρια Μαρία Τριανταφυλλίδου, αρχιτέκτονας μηχ.-μουσειολόγος, πρόεδρος ΔΣ ΜΚΣΤ Βανέσσα Τσακαλίδου, Δρ. αρχιτέκτονας μηχ., Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΤΑΜ ΑΠΘ, Διευθύντρια ΠΜΣ Περιβαλλοντικός Αρχιτεκτονικός και Αστικός Σχεδιασμός ΑΠΘ
ΟΜΑΔΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΩΝ/ΩΝ ΑΠΘ Γιάννης Βαγιωνάς Θεοδώρα Βασιλειάδου Μαυριανός Βελέντζας Παναγιώτα Γερασιμίδου Χρυσούλα Δήμητρα Γιάσογλου Δάφνη Δεργιαδέ Εμμανουήλ Ζορμπάς Ευθυμία Καντούρου Αντώνης Κασσαπάκης Γιώργος Κρεοπώλης Μαρία Ειρήνη Λεγάκη Μαρία Μαραγκού Κλειώ Ξενοπούλου Χριστίνα Παπαθανασίου Ζωή Πάπαρη Αχιλλέας Παπουτσόπουλος Νεφέλη Πορταρινού
Το εργαστήριο συντονίστηκε από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΠΣ ΑΠΘ, σε συνεργασία με το ΔΠΜΣ Αρχιτεκτονική Τοπίου και το ΠΜΣ Περιβαλλοντικός Αρχιτεκτονικός και Αστικός Σχεδιασμός, με την υποστήριξη του Μακεδονικού Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης, Αρχιτεκτονικής και Βιομηχανικού Σχεδιασμού
