Blade Runner: Σαν σήμερα προβλήθηκε η ταινία – πρόδρομος του cyberpunk και του neo noir είδους
Η ταινία που ανέτρεψε το είδος της επιστημονικής φαντασίας
Σαν σήμερα (25/6) κυκλοφόρησε η ταινία Blade Runner (1982), η οποία αποτελεί ορόσημο του κινηματογραφικού είδους sci – fi.
Οι έντονες πινελιές της cyberpunk και noir αισθητικής, καθώς επίσης η πολυεπίπεδη και η φιλοσοφική της αφήγηση, την καθιστούν πολύ προχωρημένη για την εποχή της.
Σκηνοθέτης της ο Ridley Scott, γνωστός για τις ταινίες Gladiator, Alien, Thelma & Louise, G.I Jane, Hannibal κ.α, ενώ στον πρωταγωνιστικό ρόλο, ο Harrison Ford. Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα του Philip K. Dick, Do Androids Dream of Electric Sheep? του 1968.
Με αφορμή λοιπόν την επέτειο από την προβολή της ταινίας, κάνουμε ένα «ταξίδι» στα ξεχωριστά στιλιστικά της στοιχεία, το χαρακτηριστικό της soundtrack, η διαδικασία παραγωγής της αλλά και η επιρροή της στον παγκόσμιο κινηματογράφο.
Υπόθεση
Η ταινία διαδραματίζεται σε ένα δυστοπικό μελλοντικό Λος Άντζελες του 2019, όπου “συνθετικοί άνθρωποι”, γνωστοί ως “replicants”, βιο-μηχανοποιούνται από την πανίσχυρη εταιρεία Tyrell Corporation για να εργάζονται στις διαστημικές αποικίες. Όταν μια φυγάδικη ομάδα προηγμένων replicants επιστρέφει στη Γη, με αρχηγό τον Roy Batty (Rutger Hauer), ο πρώην αστυνομικός Rick Deckard (Harrison Ford) ανακαλείται στην υπηρεσία για να τους εξοντώσει.
Αισθητική
Κυρίαρχο χαρακτηριστικό της ταινίας αποτελεί η αισθητική προσέγγιση του κάθε πλάνου. Ο κινηματογραφιστής Jordan Cronenweth δημιουργεί ένα φουτουριστικό και σκοτεινό περιβάλλον, το οποίο επιτυγχάνεται με τη λεπτεπίλεπτη διαχείριση του φωτισμού. Άμεση επιρροή της κινηματογράφησης είναι οι noir ταινίες των δεκαετιών του 40 και του 50, όπου χαρακτηριστικό τους είναι οι υψηλές αντιθέσεις μεταξύ φωτός και σκιάς. Όμως, με την χρήση έντονων χρωμάτων και neon φωτισμού, η ταινία μετατρέπεται σε μια πιο σύγχρονη μορφή του noir, δηλαδή σε ένα neo-noir.
Εκτός από την neo-noir προσέγγιση, το Blade Runner είναι πρόδρομος του cyberpunk είδους, με σύγχρονα δυστοπικά τοπία, με πανύψηλα μπρουταλιστικά τσιμεντένια κτίρια, υγρά και σκοτεινά σοκάκια και ψηφιακές διαφημιστικές πινακίδες. Ο συγκερασμός των δύο ειδών εντείνει τη δυστοπία, τη μοναξιά και τις υπαρξιακές σκέψεις που κατακλύζουν τον πρωταγωνιστή, καθιστώντας το ένα κλασικό παράδειγμα της cyberpunk-noir στυλιστικής και αφηγηματικής προσέγγισης.
Μουσική
Εκτός από τα εκπληκτικά εικαστικά πλάνα, η ταινία ξεχωρίζει και από το μουσικό background, το οποίο ανέλαβε ο παγκοσμίου φήμης Έλληνας μουσικός και συνθέτης Vangelis. Το soundtrack επιτυγχάνει να εντείνει τη μυστηριώδη και δυστοπική ατμόσφαιρα της ταινίας, συνδυάζοντας ήχους από συνθεσάιζερ και τζαζ στοιχεία από κλασικά noir έργα. Η συγκεκριμένη μουσική υπόκρουση αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά κομμάτια της ηλεκτρονικής μουσικής και από τα καλύτερα έργα του Vangelis.
Behind the Scenes
Όταν ένα κινηματογραφικό έργο είναι τόσο φιλόδοξο και απαιτητικό, με τεράστιους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, είναι σχεδόν αναπόφευκτο να προκύψουν δυσκολίες κατά τη διάρκεια της παραγωγής.
Πολλοί δε γνωρίζουν ότι στην αρχή ο Ridley Scott είχε αρνηθεί την πρόταση για την κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος του Philip K. Dick, διότι είχε αναλάβει τη σκηνοθεσία της κινηματογραφική διασκευής του Dune. Ωστόσο, οι δυσκολίες και ο μεγάλος φόρτος εργασίας της παραγωγής του Dune, σε συνδυασμό με τον πρόσφατο θάνατο του αδερφού του, τον οδήγησαν να στραφεί στο Blade Runner. Έτσι, ανέλαβε τη σκηνοθεσία της διασκευής του έργου του Dick, με τον David Lynch να αναλαμβάνει τη σκηνοθεσία του Dune.
Γενικά, η τελειομανία του σκηνοθέτη προκάλεσε αρκετές ρήξεις κατά την παραγωγή των γυρισμάτων. Το πολύωρο στήσιμο του σετ, με συνέπεια στην αλλαγή ωραρίων, προκάλεσε εκνευρισμό μέχρι και στον Harrison Ford. O Scott, επίσης, έδειχνε αρκετή δυσαρέσκεια σχετικά με τον σχεδιασμό και το στήσιμο των χαρακτηριστικών δρόμων της ταινίας, το οποίο δημιουργούσε αρκετές αντιπαραθέσεις μεταξύ σκηνοθέτη και συνεργείου. Όμως αυτή η δυσαρέσκεια κατέληξε σε κάτι καλό, αφού ο Scott για να καλύψει το ατελές σετ πρόσθεσε βροχή, καπνούς και αρκετό σκοτάδι, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί η χαρακτηριστική ατμόσφαιρα και αισθητική της ταινίας.
Εντυπωσιακό και εκπληκτικό στοιχείο της ταινίας είναι ότι δεν χρησιμοποιήθηκε καθόλου CGI, όπου αυτό σημαίνει ότι όλη διαδικασία δημιουργίας του κινηματογραφικού σύμπαντος παράχθηκε αποκλειστικά από το ανθρώπινο χέρι. Λεπτομερείς τεράστιες μινιατούρες και μακέτες αποτέλεσαν μεγάλο μέρος των φουτουριστικών τοπίων της ταινίας.
Στα αρχικά test screening της ταινίας υπήρχαν παρατηρήσεις σχετικά με την αφήγηση, με το κοινό να τη θεωρεί αρκετά δυσνόητη. Αυτό είχε ως συνέπεια, να προστεθεί αφηγηματικό voice over του πρωταγωνιστή για την καλύτερη αφηγηματική κατανόηση, το οποίο ως απόφαση ήταν εντελώς αντίθετο με το καλλιτεχνικό όραμα του Ridley Scott. Παρά τις καλλιτεχνικές παρεμβάσεις, επιτέλους, η ταινία κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους, με μικτά σχόλια και συναισθήματα από το κοινό.
Η ταινία έχει συνολικά 5 διαφορετικές εκδοχές. Πρώτα είναι η εκδοχή του workprint της ταινίας, δηλαδή το πρώιμο cut, χωρίς τις καλλιτεχνικές αλλαγές που απαιτήθηκε από την παραγωγή. H δεύτερη αποτελεί η αμερικάνικη έκδοση, ενώ η τρίτη ήταν για το διεθνές κοινό. Η τέταρτη είναι το Director’s Cut που κυκλοφόρησε το 1992, και το οποίο αφαίρεσε εντελώς την προσθήκη του voice over. Τέλος, η πέμπτη εκδοχή κυκλοφόρησε το 2007, η οποία είναι και το τελικό cut της ταινίας.
Συνεπώς, το κοινό μπορεί να επιλέξει ποια εκδοχή θέλει να παρακολουθήσει, με την κάθε μια να προσφέρει διαφορετική οπτική της ιστορίας. Συνήθως, προτείνεται η τελευταία εκδοχή, η οποία συνδυάζει το αρχικό όραμα του σκηνοθέτη αλλά και τα στοιχεία που βρίσκονται στο Director’s Cut.
Στο Director’s cut, παρά την συμφωνία του Scott για την κυκλοφορία του, ο ίδιος του δεν δούλεψε πάνω σε αυτό. Έτσι, το 2007 πήρε την απόφαση να βγάλει μια τελευταία εκδοχή στην οποία είχε πλήρη καλλιτεχνικό έλεγχο, αποτελώντας το αυθεντικό Director’s Cut.
Η επιρροή του στον σύγχρονο κινηματογράφο
Η επίδραση του Blade Runner μέχρι και σήμερα είναι πολύ σημαντική για το είδος της επιστημονικής φαντασίας.
Πολλοί σκηνοθέτες έχουν επηρεαστεί από το Blade Runner και προσθέσανε αρκετά στοιχεία από αυτό στις ταινίες τους. Κάποια παραδείγματα είναι ο James Cameron με την ταινία Terminator (1984), οι Wachowskis με την τριλογία The Matrix, ο Christopher Nolan με το Batman Begins, ο οποίος κιόλας είχε προβάλει στο συνεργείο του το Blade Runner πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα του Batman Begins (2005).
Η επιρροή του Blade Runner φτάνει μέχρι και τα anime, τόσο στον σχεδιασμό και στην αισθητική τους όσο και στην φιλοσοφία που κατέχουν. Η χρήση ανδροειδών και οι δυσκολίες που βιώνουν σχετικά με την ύπαρξη τους, θυμίζει πολύ την ίδια δυσκολία που έχουν οι replicants στο Blade Runner. Κάποια anime που άμεσα επηρεάστηκαν από το Blade Runner είναι η ταινία Akira (1988) του Katsuhiro Otomo, το Ghost in the Shell (1995) του Mamoru Oshii και η διάσημη anime σειρά Cowboy Bebop (1998).
Η ταινία ήταν αρκετά προχωρημένη για την εποχή της, με αποτέλεσμα να υπάρχουν αμφιλεγόμενες κριτικές κατά την αρχική της κυκλοφορία. Με προϋπολογισμό 30 εκατομμυρίων δολαρίων, συγκέντρωσε μόνο 41,8 εκατομμύρια στο παγκόσμιο box office. Όμως, με το πέρασμα του χρόνου εκτιμήθηκε τόσο από το κοινό όσο και από κριτικούς, αποτελώντας μια από τις πιο σημαντικές και επιδραστικές ταινίες της ιστορίας του παγκόσμιου κινηματογράφου.
