Hamnet: Όταν η ζωή γίνεται θέατρο και η απώλεια τέχνη

«…δι’ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα

τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν.»

Αριστοτέλης (Ποιητική)

Σε μια παλαιότερη συνέντευξή του, ο Φεντερίκο Φελίνι, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου για το γιατί μιλά στις ταινίες του σχεδόν αποκλειστικά για τον εαυτό του και την προσωπική του ζωή, είχε πει: «Η ζωή μου είναι το μόνο πράγμα για το οποίο μπορώ να μιλήσω».

Έχοντας διανύσει δεκαετίες από τότε, δύσκολα θα μπορούσε κανείς να διαφωνήσει με τη διαπίστωση ότι η μεγάλη τέχνη είναι εκείνη που κουβαλά μέσα της στοιχεία της ζωής μας. Το Hamnet της Κλοϊ Ζάο αποτελεί μια χαρακτηριστική επιβεβαίωση αυτής της θέσης, αποτυπώνοντας με σπάνια ευαισθησία τον τρόπο με τον οποίο ο ίδιος ο Σαίξπηρ μετουσίωνε την προσωπική του οπτική γύρω από την ζωή σε τέχνη.

Βασισμένη σε μια μυθοπλαστική ιστορία πάνω σε αληθινά πρόσωπα η ταινία αφηγείται την ιστορία του Γουίλιαμ (Σαίξπηρ), δάσκαλος λατινικών και γιος δερματοποιού, που μεγαλώνει σε μια επαρχιακή πόλη της Αγγλίας και γνωρίζει την Ανιές, ένα κορίτσι με έντονη διαίσθηση, σχεδόν μυστικιστική. Η Ανιές γνωρίζει τα γιατροσόφια, ζει σε αρμονία με τη φύση και μοιάζει περισσότερο με αερικό του δάσους παρά με πλάσμα της πραγματικότητας. Οι δύο νέοι ερωτεύονται, αποφασίζουν να παντρευτούν και αποκτούν τρία παιδιά. Όταν ο Γουίλιαμ αποφασίζει να αναζητήσει την τύχη του στη θεατρική σκηνή του Λονδίνου, η Ανιές μένει πίσω, αναλαμβάνοντας το βάρος της οικογένειας, έως ότου όλοι μετακομίσουν στην πρωτεύουσα. Σε εκείνο το σημείο, όμως, θα τους βρει μια συντριπτική τραγωδία.

Η απώλεια που έρχεται, λειτουργεί ως ρήγμα στον πυρήνα της οικογένειας. Η σύζυγος και μητέρα Ανιές κουβαλά ένα αβάσταχτο φορτίο πένθους και αναζητά κάπου να ξεσπάσει, να αποδώσει ευθύνες. Ο σύζυγος και πατέρας Γουίλιαμ, παρά την καλλιτεχνική του φύση, αντιμετωπίζει τον πόνο πιο πραγματιστικά, αποδέχεται τα γεγονότα κατανοώντας πως η ζωή οφείλει —όσο σκληρό κι αν είναι— να συνεχιστεί. Η σχέση του ζευγαριού δοκιμάζεται βαθιά. Και τότε, ως γέφυρα ζωής, αγάπης και συμφιλίωσης, έρχεται η ίδια η τέχνη του θεάτρου. Η συγγραφή και το ανέβασμα του Άμλετ λειτουργούν ως πράξη κάθαρσης, βοηθώντας τους δύο ήρωες να αποδεχτούν την κοινή απώλεια τους και να προχωρήσουν.

Η Κλοϊ Ζάο δεν αρκείται στην αναπαράσταση μιας ιστορίας της ελισαβετιανής εποχής. Επιχειρεί να εισχωρήσει στην φιλοσοφία του Σαίξπηρ και να αποδώσει κινηματογραφικά το σύμπαν του (που ίσως να κρύβεται στο «όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή»). Η πρόθεσή της αυτή αντανακλάται σε όλα τα επίπεδα σκηνοθετικά και σεναριακά, ακόμα και στο μοντάζ, που υπογράφει η ίδια, και το οποίο μοιάζει να διαρθρώνει την αφήγηση της ιστορίας σε θεατρικές πράξεις. Καθόλου τυχαία λοιπόν, η Ζάο έφτασε στη δεύτερη οσκαρική της υποψηφιότητα, υπογράφοντας μια σπουδαία ταινία για τη σημασία της αγάπης και τη λυτρωτική λειτουργία της τέχνης στη ζωή των ανθρώπων.

Την αληθινή τέχνη που βοηθάει τους ανθρώπους μέσα από την κάθαρση —όπως θα έλεγαν και οι αρχαίοι ποιητές— να αποδεχτούν την πραγματικότητα. Η τελική σκηνή με το ανέβασμα του Άμλετ επί σκηνής είναι στην πραγματικότητα ένας δημιουργικός εσωτερικός διάλογος μεταξύ του δημιουργού και ενός θεατή —εδώ ανάμεσα στον Σαίξπηρ και την Ανιές— που καταφέρνει να επεκταθεί σε όλους τους θεατές που συμπάσχουν και βιώνουν το δράμα και να αποκτήσει μια διαχρονική ουσία η οποία την κάνει να συγκαταλέγεται στις πιο σπαρακτικές, καθαρτήριες και ουσιαστικές στιγμές που μπορεί να συναντήσει κανείς στο σύγχρονο σινεμά.

Το υπέροχο σκορ του Μαξ Ρίχτερ και η ατμοσφαιρική φωτογραφία του Λούκας Ζαλ ενισχύουν την ποιητική διάσταση της ταινίας. Σεναριακά και σκηνοθετικά υπέροχο, το Hamnet επαναδιατυπώνει κινηματογραφικά με τόλμη το σαιξπηρικό σύμπαν. Ο μεγάλος, αδιαμφισβήτητος θησαυρός του Άμνετ, ωστόσο, είναι η πρωταγωνίστρια, η Τζέσι Μπάκλεϊ, σε μια από τις σαρωτικότερες ερμηνείες των τελευταίων χρόνων — μια ηθοποιός που δεν απλώς υποδύεται τον ρόλο της, αλλά ζει ολοκληρωτικά μέσα στο σύμπαν της ταινίας.