Η διαρκής γοητεία του Σαμ Πέκινπα
«Μετατρέπει το western από ιδρυτικό μύθο σε επιθανάτια εξομολόγηση» - Γράφει ο Γιώργος Κοκτσίδης για τον Αμερικανό σκηνοθέτη
Λέξεις: Γιώργος Κοκτσίδης
” – Ξέρεις τι φοράει πάνω του ένας φτωχός όταν πεθαίνει; Τα ρούχα της περηφάνιας…όμως δεν τον ζεσταίνουν πιο πολύ. Αυτό θέλεις Steve; – Το μόνο που θέλω είναι να μπω στο σπίτι μου δικαιωμένος.”
Στα 36 του χρόνια, στη δεύτερή του μόλις ταινία, ο ιδιοφυής κι εκ των κορυφαίων του 20ου αιώνα Sam Peckinpah, καταθέτει με το «Ride the High Country» του 1962 μια αληθινή σπουδή πάνω στο τέλος της ανθρώπινης ηθικής και της αναδόμησης του κόσμου όπως μας παραδόθηκε. Μια φιλμική κατάθεση που θα περίμενε κανείς από κάποιον γηραιό μάστορα του είδους, έρχεται από έναν άπειρο μα υπέρμετρα ταλαντούχο και διορατικό σκηνοθέτη.
Με τα φαράγγια και τις κορυφογραμμές της Sierra Nevada στο υπόβαθρο, μέσα σ’ ένα κατάφωτο cinemascope, ο Joel McCrea εγκαταλείπει τη Παλιά Δύση απόκληρος και καταφρονεμένος. Οι παλιοί κώδικες τιμής έχουν διαρραγεί, οι νεοεισαχθέντες στο παιχνίδι είναι αναξιόπιστοι, η αφοσίωση και η προσωπική ευθύνη μοιάζουν παρωχημένες, η ηθική γίνεται αναχρονισμός. Η Δύση δεν χρειάζεται πλέον τους ανθρώπους που τη διαμόρφωσαν.
Στο κλασσικό αμερικανικό big movie του ’50 και του ’60, ο αφηγηματικός χώρος του western αποτελούσε το κατεξοχήν πεδίο όπου η βία νομιμοποιούταν ηθικά ως εργαλείο μετάβασης από το χάος στο νόμο, από την αγριότητα στον πολιτισμό. Το σινεμά αναγνώριζε το Κακό που ενσκήπτει μέσα στην ψυχή όλων ανθρώπων και το μετουσίωνε σε κινητήριο δύναμη προσωπικής και συλλογικής κάθαρσης. Όταν αυτός ο μηχανισμός παύει να λειτουργεί, όπως ακριβώς συμβαίνει στο «Ride the High Country», η βία απογυμνώνεται και συνεχίζεται νοσηρή, ιδιοτελής και απρόσωπη. Καταποντίζει τον κόσμο και τον βουτάει στον πιο ακράτητο κυνισμό. Η Ιστορία προχωρά χωρίς καμία δικαίωση. Ο άνθρωπος εξαγριώνεται και φανατίζεται.
O Peckinpah, ο πιο συνεπής και τραγικός εκφραστής αυτής της συνθήκης, ο δημιουργός που έχει κατηγορηθεί περισσότερο από κάθε άλλο για το διαστροφικό και μισογυνικό του σύμπαν, δεν δικαιώνει τους ήρωές του αλλά δικαιώνει τη φιλμογραφία που θα ακολουθήσει.
Μετατρέπει το western από ιδρυτικό μύθο σε επιθανάτια εξομολόγηση. Ο θάνατος του Steve Judd στο τελευταίο κάδρο της ταινίας, δεν είναι ηρωικός ή θαρραλέος. Είναι η στιγμή που οι ψευδαισθήσεις χάνονται και η ηθική χρεοκοπεί. Απομένει μόνο η τυφλή βία.
Έτσι τελειώνει ο κόσμος, όχι με μια κραυγή, μα μ’ έναν λυγμό.
*Ο Γιώργος Κοκτσίδης είναι γιατρός
