Ιστορική στιγμή για τον ελληνικό κινηματογράφο: Η «Εύα» του 1953 στο Φεστιβάλ των Καννών
Η ταινία "Εύα" (1953) της πρώτης Ελληνίδας σκηνοθέτριας Μαρίας Πλυτά, προβλήθηκε στο επίσημο πρόγραμμα "Cannes Classics 2026" του Φεστιβάλ των Καννών
Μια ιστορικής σημασίας στιγμή για την κινηματογραφική κληρονομιά της Ελλάδας και οριστική δικαίωση για τη Μαρία Πλυτά- την πρώτη Ελληνίδα σκηνοθέτρια, η οποία παρέμεινε για δεκαετίες στη σκιά της ιστοριογραφίας, αποτελεί η επιλογή της αποκατεστημένης ταινίας «Εύα» (1953), στο επίσημο πρόγραμμα του «Cannes Classics 2026» του Φεστιβάλ των Καννών.
«Από το 2004 που ξεκίνησε το “Cannes Classics” δεν έχει προβληθεί ποτέ ελληνική αποκατεστημένη ταινία. Η “Εύα” γράφει ιστορία ως η πρώτη ελληνική ταινία στην ενότητα αυτή, και μάλιστα από την πρώτη Ελληνίδα σκηνοθέτρια», δηλώνει σε συνέντευξη που παραχώρησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η καθηγήτρια του Τμήματος Κινηματογράφου του ΑΠΘ Μπέτυ- Δέσποινα Κακλαμανίδου, χάρη σε μία ανεξάρτητη πρωτοβουλία της οποίας ξεκίνησε το «ταξίδι» της αποκατάστασης της ταινίας «Εύα». Μάλιστα, συμπωματικά η προβολή της ταινίας στο σημαντικό διεθνές φεστιβάλ θα πραγματοποιηθεί στις 18 Μαΐου 2026, ακριβώς δύο χρόνια από την ημέρα που η κ. Κακλαμανίδου συνέλαβε την ιδέα αποκατάστασης της ταινίας.
«Η ιδέα γεννήθηκε στις 18 Μαΐου 2024, μέσα στην αίθουσα Buñuel στις Κάννες. Βλέποντας το διεθνές κοινό να αγκαλιάζει “άγνωστα διαμάντια” από όλο τον κόσμο, είπα: “Εδώ πρέπει να παίξει η Μαρία Πλυτά”», θυμάται η καθηγήτρια, παρατηρώντας ότι «η Πλυτά αναγνωρίζεται πλέον διεθνώς ως πρόδρομος του ευρωπαϊκού μοντερνισμού, γεγονός που αποτυπώνεται επίσημα και στην παρουσίαση της ταινίας από το ίδιο το Φεστιβάλ των Καννών».
Η αποκατάσταση της «Εύας» πραγματοποιήθηκε από το «World Cinema Project» του «The Film Foundation» και τη «Cineteca di Bologna» στο εργαστήριο «L’Immagine Ritrovata», σε συνεργασία με την «Alatas Films» και την Μπέτυ-Δέσποινα Κακλαμανίδου, με τη συμβολή της «Ταινιοθήκης της Ελλάδος». Το έργο πραγματοποιήθηκε χάρη στη γενναιόδωρη υποστήριξη του «Hobson/Lucas Family Foundation».
Η κ. Κακλαμανίδου σημειώνει πως η ιδέα της βρήκε από την πρώτη στιγμή θετική ανταπόκριση στο εξωτερικό. «Ο διευθυντής του “Cannes Classics” και η συνδιευθύντρια της “Ταινιοθήκης της Μπολόνια” κατάλαβαν αμέσως τη σημασία της ταινίας και την έστειλαν στο “The Film Foundation” του Μάρτιν Σκορσέζε. Η “Εύα” μπήκε στη λίστα των προς αποκατάσταση ταινιών στο τέλος του 2024, αλλά η διαδικασία της απόφασης ήταν σχετικά αργή». Στην Ελλάδα, όπως προσθέτει, τα πράγματα ήταν πιο δύσκολα, με πολλά αναπάντητα αιτήματα από δημόσιους φορείς και αρνητικές απαντήσεις από ιδιωτικά ιδρύματα, και, τελικά, «η αποκατάσταση έγινε πραγματικότητα χάρη στον Μάρτιν Σκορσέζε και τη χρηματοδότηση από τον Τζορτζ Λούκας (“Hobson/Lucas Family Foundation”), ενώ το αρχικό σκανάρισμα του νεγκατίφ πραγματοποιήθηκε στο εργαστήριο της Ελληνικής Ταινιοθήκης».
«Ακούγεται εύκολο, αλλά αυτό το ταξίδι των δύο ετών ήταν ουσιαστικά για μένα μια δεύτερη, πλήρης δουλειά, πέρα από τα ακαδημαϊκά, ερευνητικά και διοικητικά μου καθήκοντα», ομολογεί.
Ένα σπάνιο γυναικοκεντρικό αφήγημα
Η έρευνα της κ. Κακλαμανίδου για την Μαρία Πλυτά ξεκίνησε εν μέσω πανδημίας το 2021. «Παρατηρώντας το κενό στην ελληνική ιστοριογραφία, αποφάσισα να συγκροτήσω μια ομάδα φοιτητριών και φοιτητών για να μελετήσουμε το έργο της. Βλέποντας τις ταινίες της, παρά την κακή τεχνική τους κατάσταση, ανακάλυψα ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον αισθητικό όραμα γύρω από την έμφυλη αναπαράσταση και τη σύγκρουση νεωτερικότητας- παράδοσης στη μεταπολεμική Ελλάδα», σημειώνει. Η Πλυτά, όπως παρατηρεί, «υποτιμήθηκε και περιθωριοποιήθηκε στις επίσημες ιστορίες του κινηματογράφου των δεκαετιών ’80 και ’90, κυρίως επειδή ήταν γυναίκα», όμως «αν ανατρέξει κανείς στον Τύπο της εποχής της, θα δει ότι ήταν ένα όνομα που έχαιρε απόλυτου σεβασμού από την κινηματογραφική κοινότητα και το κυρίαρχο εμπορικό κύκλωμα (mainstream)».
Τι καθιστά όμως σήμερα επίκαιρη την «Εύα»; «Ειδικά σήμερα, στη μετά #MeToo περίοδο και στην εποχή των γυναικοκτονιών, η Εύα παραμένει ένα σπάνιο γυναικοκεντρικό αφήγημα. Βλέπουμε μια γυναίκα που πράττει βάσει της δικής της επιθυμίας, χωρίς να κρίνει τον εαυτό της, ακόμα και αν κρίνεται από τον περίγυρο», απαντά η καθηγήτρια. Τεχνικά, όπως διευκρινίζει, η αποκατεστημένη κόπια αποκαλύπτει ότι η Πλυτά ήταν και εξαιρετική σκηνοθέτρια και μοντέρ και επιπλέον, με λίγα μέσα και κεφάλαια, συνεργάστηκε με τους καλύτερους επαγγελματίες της εποχής –από τον Μίκη Θεοδωράκη που για πρώτη φορά συνέθεσε για ταινία, χωρίς να αναφέρεται στους τίτλους, τον Γιάννη Τσαρούχη στη σκηνογραφία ως τον Πρόδρομο Μεραβίδη και τον Louis Hepp στη φωτογραφία. «Ταυτόχρονα, κατάφερε να αποσπάσει σπουδαίες ερμηνείες από ιερά τέρατα, όπως ο Μάνος Κατράκης, ο Αλέκος Αλεξανδράκης και ο Ντίνος Ηλιόπουλος, αναδεικνύοντας παράλληλα τη συγκλονιστική Νίνα Σγουρίδου. Η ταινία αυτή διεκδικεί πλέον επάξια τη θέση της στον κανόνα της κινηματογραφικής μας ιστορίας», επισημαίνει.
Η παρακαταθήκη του προγράμματος «Plyta’s Unknown Cinema»
Η αποκατάσταση της ταινίας «Εύα» συμβαδίζει παράλληλα με το τρέχον ερευνητικό πρόγραμμα «Plyta’s Unknown Cinema» (PUC, 2025-2028), το οποίο διευθύνει η κ. Κακλαμανίδου, με χρηματοδότηση από το ΕΛ.ΙΔ.Ε.Κ. (Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας). «Το ερευνητικό πρόγραμμα που διευθύνω, με χρηματοδότηση από τον ΕΛΙΔΕΚ, τρέχει από τον Ιούνιο του 2025 παράλληλα με την αποκατάσταση της Εύας, η οποία υπήρξε ένα προσωπικό μου στοίχημα και εγχείρημα. Το πρόγραμμα ολοκληρώνεται το 2028, οπότε έχουμε ακόμα πολύ δρόμο και σημαντικά παραδοτέα μπροστά μας. Ωστόσο, τα πρώτα κομμάτια της παρακαταθήκης του ερευνητικού PUC είναι ήδη ορατά. Στην ιστοσελίδα μας, έχουμε δημοσιεύσει, έπειτα από ενδελεχή έρευνα πεδίου, πολύτιμα ντοκουμέντα από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και άλλες πηγές, φωτίζοντας άγνωστες πτυχές της πορείας της Πλυτά. Επίσης, το πρώτο κομμάτι της βιογραφίας της είναι ήδη ένα σημαντικό ερευνητικό αποτέλεσμα, όπως και το άρθρο μου για την έμφυλη διάκριση στην επιστήμη της Ιστοριογραφίας (Senses of Cinema, Νοέμβριος 2025)», σημειώνει.
Ένα σημαντικό παραδοτέο, όπως διευκρινίζει, είναι η δημιουργία ενός ντοκιμαντέρ για την Πλυτά και μάλιστα, «κατά τη διάρκεια της παραμονής μας στο Φεστιβάλ των Καννών, θα πραγματοποιήσουμε γυρίσματα, καταγράφοντας την ιστορική στιγμή της προβολής και τη διεθνή υποδοχή της ταινίας».
Το φθινόπωρο του 2025, εξάλλου, δημοσιεύθηκε από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος ο πρώτος συλλογικός τόμος για την Πλυτά, υπό την επιμέλεια της καθηγήτριας. «Ο τόμος περιλαμβάνει 17 αναγνώσεις για τις ισάριθμες ταινίες της, φωτίζοντας τις “ρωγμές” που κατάφερε να ανοίξει στο πατριαρχικό αφήγημα. Επίσης, ολοκληρώνω τους επόμενους μήνες την πρώτη αγγλόφωνη μονογραφία για την Πλυτά», σημειώνει η κ. Κακλαμανίδου.
Η προβολή της ταινίας «Εύα» στο Φεστιβάλ των Καννών θα γίνει τη Δευτέρα 18/5, στις 4 μμ. (https://www.festival-cannes.com/en/f/eva/ ) . Μετά τις Κάννες, η «Εύα» θα προβληθεί τον Ιούνιο στο μεγαλύτερο φεστιβάλ αποκατεστημένων ταινιών στον κόσμο, το «Il Cinema Ritrovato». «Όλη αυτή η διεθνής κινητικότητα συνομιλεί ιδανικά με την τρέχουσα συγκυρία της ερχόμενης Δευτέρας. Με τη στήριξη ονομάτων, όπως ο Σκορσέζε και ο Λούκας, η Πλυτά και η “Εύα” ξεκινούν πλέον μια δεύτερη, διεθνή καριέρα», καταλήγει η κ. Κακλαμανίδου.
Πηγή-ΑΠΕ ΜΠΕ, Σμαρώ Αβραμίδου
