Ο απόλυτος οδηγός για το #TiDF28: Εστιάζοντας στη δύναμη των αρχείων

Δυνατές διεθνείς και ελληνικές συμμετοχές, μεγάλα αφιερώματα και μια Αγορά που ενώνει τη δημιουργία με τη διεθνή συνεργασία.

Ταινία Έναρξης

Με τον Ντόναλντ Τραμπ να αποτελεί σχεδόν καθημερινά ένα πρόσωπο που κεντρίζει ενοχλητικά την επικαιρότητα, το #TiDF28 κόβει κορδέλα και κάνει έναρξη την Πέμπτη 5 Μαρτίου με ένα δυνατό πολιτικό και κοινωνικό ντοκιμαντέρ. Η ταινία «Ρώτα την Ι. Τζιν» της Αϊβι Μίροπολ αφηγείται τη συναρπαστική ζωή της E. Jean Carroll, από τα νεανικά της χρόνια ως Miss Cheerleader USA έως την καθιέρωσή της ως πρωτοποριακής δημοσιογράφου, συγγραφέα και εμβληματικής συμβουλευτικής αρθρογράφου. Η Carroll κατάφερε στην διαδρομή της στον αμερικάνικο Τύπο να σπάσει τα στερεότυπα κατακτώντας τους ανδροκρατούμενους χώρους των μέσων ενημέρωσης, ως η πρώτη γυναίκα επιμελήτρια σε περιοδικά όπως τα Esquire, Playboy και Outside, συμβάλλοντας στον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των γυναικών μέσα από το οξύ πνεύμα και τη θαρραλέα γραφή της.

Το φιλμ εστιάζει ιδιαίτερα στα πρόσφατα χρόνια, όταν η δημόσια καταγγελία της για σεξουαλική επίθεση από τον Ντόναλντ Τραμπ την έφερε στο επίκεντρο μιας μεγάλης συζήτησης στην Αμερική γύρω από την αλήθεια, τη λογοδοσία και την ανθεκτικότητα. Η δικαστική της νίκη, μοναδική απέναντι σε έναν τόσο ισχυρό αντίπαλο, λειτουργεί ως κορύφωση μιας πορείας προσωπικής και κοινωνικής διεκδίκησης.

Παράλληλα, αναδεικνύεται η πολύπλευρη προσωπικότητά της: μια γυναίκα πνευματώδης, τολμηρή και βαθιά ανθρώπινη, που εξέφρασε μια  νέα γυναικεία αυτονομία σε μια εποχή ριζικών κοινωνικών αλλαγών.

Περισσότερο από μια βιογραφία, αποτελεί στοχασμό πάνω στη σημασία του να διεκδικεί κανείς τη φωνή του, να επανεφευρίσκει την ιστορία του και να μετατρέπει την προσωπική εμπειρία σε συλλογική συνείδηση.

And the Oscar goes to…#TiDF28 !

Το 28ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ολοκληρώνεται την Κυριακή 15 Μαρτίου με μια βραδιά που συνδυάζει τη δύναμη του πολιτικού ντοκιμαντέρ με τη λάμψη της παγκόσμιας κινηματογραφικής γιορτής. Η αυλαία πέφτει με την προβολή της υποψήφιας για Όσκαρ ταινίας «Ο κ. Κανένας εναντίον του Πούτιν» των Ντέιβιντ Μπόρενσταϊν και Πάβελ «Πάσα» Ταλάνκιν, πριν ακολουθήσει ένα ολονύχτιο κινηματογραφικό πάρτι στο Ολύμπιον και η ζωντανή μετάδοση της 98ης τελετής απονομής των βραβείων Όσκαρ.

Το ντοκιμαντέρ λήξης – που είχε κάνει πρεμιέρα στο περυσινό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ – εστιάζει στον Πάσα, έναν δάσκαλο σε μικρή ρωσική πόλη, ο οποίος μετά την εισβολή στην Ουκρανία καλείται να αναμετρηθεί με τη σταδιακή στρατιωτικοποίηση της σχολικής ζωής και την επιβολή κρατικής προπαγάνδας. Αντιμέτωπος με ενοχές και αίσθημα αδυναμίας, αποφασίζει να καταγράψει τις αλλαγές που επιφέρει ο πόλεμος στην κοινότητά του, μετατρέποντας την προσωπική του μαρτυρία σε πράξη αντίστασης. Μετά την προβολή, το κοινό θα μεταφερθεί σε μια εορταστική ατμόσφαιρα με dj set εμπνευσμένο από κινηματογραφικά σάουντρακ, θεματικά κοκτέιλ, φωτογραφικά σκηνικά και προαιρετικό black tie, δημιουργώντας ένα σκηνικό που ενώνει τη συλλογική εμπειρία της μεγάλης οθόνης με τη χαρά της κινηματογραφικής κοινότητας.

Η βραδιά κορυφώνεται με την απευθείας μετάδοση της τελετής των Όσκαρ από το Λος Άντζελες, προσφέροντας στους θεατές τη δυνατότητα να μοιραστούν ζωντανά τη σημαντικότερη στιγμή της διεθνούς κινηματογραφικής χρονιάς σε συνεργασία με τον Μεγάλο  Χορηγό του Φεστιβάλ, την COSMOTE TELEKOM, η απευθείας μετάδοση της 98ης τελετής απονομής των βραβείων OSCARS®.

Οι ταινίες του Διαγωνιστικού

Ελληνικό Πανόραμα

Το επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ έχει αποδείξει ότι διαθέτει πάντα μια ξεχωριστή οπτική προτείνοντας ιστορίες με τόλμη και δυναμική ενώ κάποιες από τις ταινίες που έχουν κερδίσει τον Χρυσό Αλέξανδρο έχουν φτάσει ακόμα και μέχρι την short list του Όσκαρ Ντοκιμαντέρ.

Το σύνολο των φετινών προτάσεων του διαγωνιστικού προγράμματος αποτυπώνει μέσα από μια πολυφωνική επιλογή ταινιών ζητήματα εξουσίας, μνήμης, ταυτότητας και ανθρώπινης ανθεκτικότητας: Το «All About the Money» της Sinéad O’Shea εξετάζει τον καθοριστικό ρόλο του χρήματος ως κοινωνικής και ιδεολογικής δύναμης, και ακολουθεί τον γόνο μιας από τις πλουσιότερες οικογένειες των ΗΠΑ, που επιχειρεί να υπονομεύσει τον καπιταλισμό χρηματοδοτώντας μαρξιστικά εγχειρήματα και συλλογικότητες στη Μασαχουσέτη. Στο «Around Paradise» της Yulia Lokshina, η αναζήτηση του παραδείσου εκτυλίσσεται σε μια φτωχή περιοχή της Παραγουάης, όπου ντόπιοι νέοι και Ευρωπαίοι έποικοι κυνηγούν διαφορετικά όνειρα ευτυχίας, σωτηρίας και πλούτου.

Βραβευμένο ήδη στο Σάντανς, το «Birds of War» των Janay Boulos και Abd Alkader Habak, αφηγείται την προσωπική και επαγγελματική σχέση μιας Λιβανέζας δημοσιογράφου και ενός Σύρου καμεραμάν – ακτιβιστή που εξελίσσεται σε ιστορία αγάπης μέσα σε 13 χρόνια πολέμου, επαναστάσεων και εξορίας. Στο ποιητικό ντοκιμαντέρ «Closure» του Michał Marczak, ο Ντάνιελ αναζητά τον εξαφανισμένο γιο του Κριστόφ στον ποταμό Βιστούλα, παγιδευμένος ανάμεσα στον φόβο και την ελπίδα. Ο ποταμός γίνεται καθαρτήριο και καθρέφτης της εσωτερικής του αναταραχής, ενώ η κάμερα αποτυπώνει τη στωικότητα και τον πόνο του πατέρα.

Καθώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη Βρετανία (με τον πιο βροχερό χειμώνα που έχει καταγραφεί ποτέ), η ταινία «Derek vs Derek» αφηγείται την ελαφρώς κωμική ιστορία δύο οραμάτων γεωργίας που συγκρούονται στην ύπαιθρο του Ντέβον. Από τη μια ένας αντισυμβατικός φυσιολάτρης έχει ως στόχο να δημιουργήσει ένα καταφύγιο στη φύση, ενώ από την άλλη ένας γαλακτοπαραγωγός που είναι αποφασισμένος να παράγει τρόφιμα σε βιομηχανική κλίμακα. Οικολογικό θέμα έχει και το «La pietà», ένα ντοκιμαντέρ που αναπτύχθηκε από τους σκηνοθέτες Pepe Andreu και Rafa Molés και στοχεύει στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την τρέχουσα κατάσταση της κλιματικής αλλαγής μέσα από την ιστορία των αδελφών Björn, τριών γυναικών και τεσσάρων ανδρών που ζούσαν απομονωμένοι σε ένα αγρόκτημα στους πρόποδες του Vatnajökull και οι οποίοι, με έναν σχεδόν αυτοδίδακτο τρόπο, αφιέρωσαν τη ζωή τους στην καταγραφή και τη φροντίδα του περιβάλλοντός τους.

Στο «Nuisance Bear» των Gabriela Osio Vanden και Jack Weisman, μια πολική αρκούδα περιηγείται στην φύση της Μανιτόμπα, σε έναν κόσμο μεταξύ ανθρώπων και άγριας ζωής, συγκρούοντας την αρχαία μετανάστευσή της με τουρίστες και κυνηγούς. Στο «The Beauty of Errors» ο Jukka Kärkkäinen μετατρέπει το λάθος σε δημιουργική και ποιητική δυνατότητα και εξερευνά τον εξελισσόμενο δεσμό μεταξύ ενός πατέρα και ενός γιου σε μια σχέση που ισορροπεί μεταξύ εγγύτητάς και αποστασιοποίησης.\

Ελληνικό Πανόραμα

Συνολικά, 77 μεγάλου και μικρού μήκους ντοκιμαντέρ από την Ελλάδα θα προβληθούν στα τρία διαγνωστικά τμήματα (Διεθνές Διαγωνιστικό, Newcomers και >>Film Forward), στα τμήματα των Ανοιχτών Οριζόντων, στην Πλατφόρμα+ αλλά και στις Ειδικές Προβολές. Προσωπικές αφηγήσεις που συναντούν τη συλλογική μνήμη, η αξιοποίηση του αρχείου ως εργαλείου αναστοχασμού, πορτρέτα καλλιτεχνών και ανθρώπων που κινούνται στο περιθώριο ή στην αφάνεια, ιστορίες γυναικείας χειραφέτησης, σώματα σε δοκιμασία και ταυτότητες υπό διαπραγμάτευση, η καθημερινότητα της αστικής μητρόπολης αλλά και η ζωή στην περιφέρεια, καθώς και η οξυδερκής καταγραφή των κοινωνικών και πολιτικών εντάσεων του παρόντος, συνθέτουν το μωσαϊκό των ελληνικών ντοκιμαντέρ στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Ας δούμε τις ελληνικές ταινίες που συμμετέχουν στα τρία διαγωνιστικά προγράμματα:

Διεθνές διαγωνιστικό:

Στο «Αλλού ο δρόμος» της Ειρήνης Βουρλούμη αποτυπώνεται ένα διαφορετικό πορτραίτο της Αθήνας μέσα από τρεις βετεράνους οδηγούς ταξί που ισορροπούν ανάμεσα στη ρουτίνα και το όνειρο. Στο «Σωνιέρου 4» ο Φωκίωνας Μπόγρης, εστιάζει την προσοχή του στην πορεία ενός ρολίστα του σινεμά φωτίζοντας παράλληλα πέντε δεκαετίες ελληνικού κινηματογράφου ενώ το «Bugboy» του Λουκά Παλαιοκρασσά παρακολουθεί την εφηβική μοναξιά και τη μεταμόρφωση ενός αγοριού καθώς ωριμάζει μέσα του.

Newcomers:

Η Μαίρη Μπουλή, με το «Δεν κοστίζει τίποτα», εξετάζει τα διλήμματα, τα στερεότυπα και την ευρύτερη πραγματικότητα μιας νέας γυναίκας που γίνεται δότρια ωαρίων.

Στους «Μικροσκοπικούς Θεούς», ο Πάνος Δεληγιάννης σκιαγραφεί την διαδρομή μεταξύ ενδοσκόπησης και εξωστρέφειας της εικαστικού Κλειούς Γκιζελή, ενώ το «EXILE(S), ιστορίες ενός νησιού» του Γιώργου Ηλιόπουλου καταγράφει το δύσκολο παρόν ενός ιστορικού τόπου με μνήμη, όπως είναι το νησί της Ίμβρου.

Τέλος, στο διαγωνιστικό του Film Forward : το «Άλογο και Αναβάτης» του Παναγιώτη Ευαγγελίδη αποτυπώνει τρεις μέρες μιας συνάντησης δύο ανθρώπων σε ένα ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης καθώς μιλάνε, αστειεύονται, κοιτάζουν, ξαφνιάζονται, ερωτεύονται και μαθαίνουν να ακούνε τους ήχους του κόσμου που τους περιβάλλει, μέσα στον καύσωνα του Ιουλίου. Οι «Ιστορίες ενός ψέματος» της Όλιας Βερροιοπούλου ασχολούνται με ένα θέμα ταμπού μέσα από μια βαθιά προσωπική έρευνα στην προσπάθειά της δημιουργού να κατανοήσει το σκεπτικό πίσω από τα ιατρικά ψέματα σήμερα και τότε. Στο «Dear Future» της Χριστιάνας Χειραναγνωστάκη αποκαλύπτεται ένας κόσμος σε παύση, μοιρασμένος στα πιο απίθανα σημεία της οικουμένης, που περιμένει να διαμορφωθεί από την μνήμη και τη φύση· ένα κόσμο ανάμεσα σε όσα έχουν χαθεί και σε όσα ακόμα δεν έχουν έρθει.

Πέρα από τις ελληνικές συμμετοχές στα διαγωνιστικά αξίζει να αναζητήσετε και τα υπόλοιπα ελληνικά ντοκιμαντέρ, που είναι μοιρασμένα και στο υπόλοιπο πρόγραμμα του Φεστιβάλ.

Θα αναφέρουμε εδώ καθαρά ενδεικτικά κάποιες από τις συμμετοχές που προέρχονται από την Θεσσαλονίκη: Η Βίλμα : Το Τελευταίο Αντίο των Κώστα Μπακιρτζή και Κωστή Σταμούλη, είναι ένα homage στον τελευταίο ερωτικό κινηματογράφο της πόλης, στο Βαρδάρη. Το Ένας δρόμος θάλασσα της Βούλας Κωστάκη καταγράφει μια αποστολή της ΕΡΤ3 στα ακριτικά νησιά του Αιγαίου, το Πες μου του Νίκου Μεγγρέλη ακολουθεί την πορεία της φωτογράφου Ρενέ Ρεβάχ από την Θεσσαλονίκη στο Άουσβιτς για να αφουγκραστεί τους χαμένους συγγενείς της, Το Πολλαπλό σου Είδωλο-Χειμερινοί Κολυμβητές των Γιάννη Αγγελάκη και Ανδρέα Σιαδήμα καταγράφει την διαδρομή μιας μυθικής μουσικής μπάντας που άφησε το δικό της στίγμα στο ελληνικό τραγούδι και του εμβληματικού μουσικού και ερμηνευτή Αργύρη Μπακιρτζή.

Βουβούλα Σκούρα: Ένα ποιητικό οδοιπορικό μνήμης, εξορίας και πειραματικής εικόνας

Η φετινή διοργάνωση παρουσιάζει ένα εκτενές αφιέρωμα στο έργο της σκηνοθέτιδας Βουβούλας Σκούρα, προβάλλοντας το σύνολο της φιλμογραφίας της, με ταινίες που αναδεικνύουν τη διαχρονική της συμβολή στο πειραματικό σινεμά. Αντλώντας υλικά από τις εικαστικές και γραφιστικές τέχνες, η δημιουργός οικοδομεί ένα πολυεπίπεδο κινηματογραφικό σύμπαν όπου η Ιστορία διασταυρώνεται με την προσωπική μνήμη, τον έρωτα, τη μετανάστευση και την αναζήτηση ταυτότητας.

Το έργο της χαρακτηρίζεται από μη γραμμική αφήγηση, στοχαστική επαναδιαπραγμάτευση ιδεών και δημιουργικό διάλογο με σημαντικές μορφές της λογοτεχνίας και της τέχνης, όπως η Ετέλ Αντνάν, ο Σεφέρης, ο Ελύτης και ο Τζόυς. Ξεχωριστά γεγονότα για την ρετροσπεκτίβα στην Β. Σκούρα – η οποία θα τιμηθεί και με Χρυσό Αλέξανδρο από το Φεστιβάλ – αποτελούν οι προβολές των αποκατεστημένων ψηφιακά ταινιών Εσωτερική μετανάστευση και Σκωρία φωτός από την Ταινιοθήκη της Ελλάδος, καθώς και η προβολή της ταινίας Ετέλ Αντνάν: Εξόριστες λέξεις με όρους καθολικής προσβασιμότητας.

Οι ταινίες της, βραβευμένες και παρουσιασμένες διεθνώς, συγκροτούν ένα συνεκτικό σώμα έργου που συνδυάζει τεχνολογικό πειραματισμό με βαθιά ποιητικότητα. Από τις αναφορές στην αρχαιότητα και τη σύγχρονη ιστορία έως τα πορτρέτα δημιουργών και τις αφηγήσεις εκτοπισμού, η Σκούρα διαμορφώνει ένα κινηματογραφικό τοπίο στο οποίο οι εικόνες λειτουργούν ως φορείς μνήμης και στοχασμού.

Μπιλ Μόρισον: Ο ποιητής των χαμένων ταινιών

Το Φεστιβάλ τιμά επίσης τον Αμερικανό, υποψήφιο για Όσκαρ, δημιουργό Μπιλ Μόρισον με ένα ειδικό αφιέρωμα που αναγνωρίζει τη μοναδική συμβολή του στη σύγχρονη κινηματογραφική τέχνη και ιδιαίτερα στη δημιουργική αξιοποίηση του αρχειακού υλικού. Στο πλαίσιο του αφιερώματος, θα του απονεμηθεί ο Χρυσός Αλέξανδρος, επιβραβεύοντας μια πορεία που έχει επαναπροσδιορίσει τη σχέση ανάμεσα στη μνήμη, την ιστορία και την κινούμενη εικόνα. Ο Μόρισον έχει χαρακτηριστεί από τους New York Times ως «ο κατεξοχήν ποιητής των χαμένων ταινιών», χρησιμοποιεί τις παραμορφώσεις του φιλμ, ως ένα σχόλιο για τις εικόνες που εξαφανίζονται, παρομοιάζοντάς τες με αναμνήσεις, φαντάσματα ή κρυπτογραφήματα.

Να σημειωθεί πως ο δημιουργός θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη για να πραγματοποιήσει και ένα keynote masterclass με τίτλο  «Αποκαλύπτοντας το Κρυμμένο Κάδρο», προσφέροντας στο κοινό τη δυνατότητα άμεσης επαφής με τη σκέψη και τη μεθοδολογία του.

Ανάμεσα στις ταινίες της φιλμογραφίας του ξεχωρίζουν τα: The Village Detective: a song cycle, ταινία όπου ο Μόρισον χρησιμοποιεί αρχειακό υλικό με έναν απροσδόκητο τρόπο και καταθέτει έναν στοχασμό για το παρελθόν του κινηματογράφου,

Το εμβληματικό Decasia υπήρξε η πρώτη ταινία του 21ου αιώνα που εντάχθηκε στο National Film Registry των ΗΠΑ, καθώς αξιολογήθηκε από το National Film Registry ως ναυαρχίδα της αμερικανικής κινηματογραφικής κληρονομιάς, είναι ένα φασματικό αρχείο μοναδικής αισθητικής.

Το The Great Flood διακρίθηκε για την ιστορική του έρευνα, και το Dawson City: Frozen Time αναγνωρίστηκε ευρέως ως μία από τις σημαντικότερες ταινίες της δεκαετίας.

Ειδικές Προβολές

Οι ειδικές προβολές του #TiDF28 αναδεικνύουν ένα πολυεπίπεδο κινηματογραφικό τοπίο όπου οι ανθρώπινες ιστορίες διασταυρώνονται με προσωπικές και συλλογικές μνήμες. Στο Frost Without Snow and Ice του Άσγκεϊρ Χέλγκεσταντ, ταινία που μετατρέπεται σε συγκινητική οικολογική αφήγηση, η κάμερα ακολουθεί για περισσότερο από μια δεκαετία τη ζωή μιας πολικής αρκούδας στο Σβάλμπαρντ, μία από τις ταχύτερα θερμαινόμενες περιοχές του πλανήτη. Το In-I in Motion, με τη δημιουργική υπογραφή της Ζιλιέτ Μπινός, εξερευνά την κίνηση ως σωματική και πνευματική εμπειρία, συνδέοντας την καλλιτεχνική έκφραση με την εσωτερική αναζήτηση και τη συλλογική δημιουργία.

Αντίστοιχα, με το Kim Novak’s Vertigo ο Αλεξάντρ Ο. Φιλίπ επιστρέφει εμμονικά στο εμβληματικό έργο του Χίτσκοκ και αποκαλύπτει πτυχές της Κιμ Νόβακ, της μεγάλης σταρ του Χόλιγουντ που σφράγισε την ιστορία του σινεμά μέσα από τον εμβληματικό της ρόλο στο αριστούργημα του Άλφρεντ Χίτσκοκ Ο δεσμώτης του ιλίγγου.

Στο ίδιο πνεύμα διερεύνησης της δημιουργίας και της ιστορίας των ιδεών, το Robert Wilson andthe Civil Wars καταγράφει το φιλόδοξο καλλιτεχνικό όραμα του σπουδαίου σκηνοθέτη, αναδεικνύοντας τη σχέση θεάτρου, πολιτικής και μνήμης μέσα από ένα έργο που παρέμεινε ανολοκλήρωτο αλλά βαθιά επιδραστικό. Η ματιά της Λάιλα Πακαλνίνα για την Βαλτική στο Scarecrows μεταφέρει τον θεατή στα παρασκήνια ενός αεροδρομίου της Ρίγας, αποκαλύπτοντας με λεπτή ειρωνεία και παρατηρητικότητα τους αόρατους μηχανισμούς επιτήρησης και οργάνωσης του δημόσιου χώρου. Τέλος, το Trillion του Βίκτορ Κοσσακόφσκι διευρύνει την κλίμακα της παρατήρησης προς ένα σχεδόν κοσμολογικό επίπεδο, εξετάζοντας τον πλανήτη, τους φυσικούς πόρους και την ανθρώπινη δραστηριότητα ως αλληλένδετο σύστημα.

To Γιατί είναι Μαύρα τα Βουνά σε σκηνοθεσία του Φοίβου Κοντογιάννη και ιδέα του Christopher King είναι μία ταινία για το πώς η μουσική σημαδεύει όσα συμβαίνουν μεταξύ ζωής και θανάτου; Μπορεί μία μουσική τελετουργία να είναι αρχαία και σύγχρονη, νοσταλγική και ταυτόχρονα απολύτως επίκαιρη; Στην Ελλάδα και τα νότια Βαλκάνια, η δημιουργία της μουσικής συχνά συνδέεται με τα έθιμα και τις παραδόσεις του κύκλου της ζωής, γεγονότα εξαιρετικής σημασίας για κάθε κοινότητα. Σε συμπαραγωγή COSMOTE TV και ONASSIS CULTURE.

Ανοιχτοί Ορίζοντες

Στο πλούσιο παράλληλο πανόραμα των Ανοιχτών Οριζόντων οι σινεφίλ θεατές του Φεστιβάλ θα βρουν δυνατές ιστορίες με θέμα την οικολογία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την τέχνη και την κοινωνία. Από αυτό το σύνολο ξεχωρίζει χωρίς αμφιβολία ως ένα από τα σημαντικά γεγονότα της διοργάνωσης η προβολή του Broken English των Ίεν Φορσάιθ και Τζέιν Πόλαρντ που παρουσιάζουν ένα τρυφερό πορτρέτο της Μαριάν Φέιθφουλ, η οποία έφυγε πέρυσι από τη ζωή. Με «οδηγούς» την Τίλντα Σουίντον και τον Τζορτζ ΜακΚέι, η ταινία συνδυάζει στοιχεία ντοκιμαντέρ και μυθοπλασίας, δημιουργώντας έναν χώρο γεμάτο αναμνήσεις, παραστάσεις και θραύσματα από τη ζωή της Φέιθφουλ, που το ονομάζουν «Υπουργείο της Μη Λήθης».

Το ντοκιμαντέρ «67 Bombs to Enid» εξετάζει τις συνέπειες των πυρηνικών δοκιμών των ΗΠΑ στα Νησιά Μάρσαλ και τη μετεγκατάσταση επιζώντων και απογόνων τους στην αγροτική Οκλαχόμα. Μέσα από προσωπικές μαρτυρίες, αναδεικνύεται το διαγενεακό τραύμα που προκάλεσαν οι 67 εκρήξεις μεταξύ 1946 και 1958, η ραδιενεργή μόλυνση και η αναγκαστική εγκατάλειψη της πατρίδας τους.

Μια στοχαστική αφήγηση ανθεκτικότητας, μνήμης και ιστορικής ευθύνης απέναντι στις ανθρώπινες συνέπειες της πυρηνικής εποχής.

Η ταινία «Amilcar» συνθέτει ένα ποιητικό και αρχειακό πορτρέτο του επαναστάτη και θεωρητικού της αποαποικιοποίησης Αμίλκαρ Καμπράλ, αντλώντας υλικό από γράμματα, ποιήματα και πολιτικά του κείμενα. Το φιλμ σκιαγραφεί έναν οραματιστή ηγέτη ανάμεσα στη διπλωματία και τη βία, ενώ κορυφώνεται με το μυστήριο της δολοφονίας του το 1973. Ένα πολυεπίπεδο δοκίμιο μνήμης, πολιτικής και ανθρώπινης ευθραυστότητας, βραβευμένο για την καλλιτεχνική του συμβολή στο IDFA.

Το «KITKATCLUB – Kinks of Berlin» προσφέρει μια διεισδυτική ματιά στην εναλλακτική νυχτερινή σκηνή του Βερολίνου μέσα από τις ιστορίες ανθρώπων που διαμορφώνουν την ταυτότητά της. Ακολουθώντας μορφές όπως έναν ανερχόμενο drag καλλιτέχνη, μια νεαρή γυναίκα που εξερευνά τη σεξουαλικότητά της, ζευγάρια BDSM και άτομα που παλεύουν με προσωπικούς εθισμούς, η ταινία εξετάζει ζητήματα ελευθερίας, συναίνεσης, οικειότητας και κοινωνικών ορίων.

Το «Life After Siham» του Ναμίρ Αμπντέλ Μεσέ αποτελεί ένα βαθιά προσωπικό ντοκιμαντέρ για το πένθος, την οικογενειακή μνήμη και την αναζήτηση ταυτότητας μετά την απώλεια της μητέρας του. Μέσα από γράμματα, αρχειακά πλάνα και σκηνές συμφιλίωσης με τον πατέρα του, η παρουσία της Siham παραμένει ζωντανή, ενώ αποσπάσματα από ταινίες του Youssef Chahine και αναπαραστάσεις με ηθοποιούς συνθέτουν ένα υβριδικό κινηματογραφικό οικογενειακό ημερολόγιο. Το «Silenced» της Selina Miles μας μεταφέρει στην Αυστραλία και εξετάζει ιστορίες σεξουαλικής κακοποίησης, συγκάλυψης και θεσμικών εμποδίων στη δικαιοσύνη, δίνοντας φωνή σε γυναίκες που αρνούνται να σωπάσουν. Με επίκεντρο τη δράση της δικηγόρου ανθρωπίνων δικαιωμάτων Jennifer Robinson, αποκαλύπτεται πώς οι νόμοι περί δυσφήμησης χρησιμοποιούνται για την αποδυνάμωση των επιζωσών. Οργισμένο αλλά διαυγές, το φιλμ τονίζει ότι η επίγνωση δεν αρκεί· απαιτούνται αλληλεγγύη, επαγρύπνηση και θάρρος για πραγματική αλλαγή.

Από τις ταινίες γεγονότα του Φεστιβάλ, το καθηλωτικό ντοκιμαντέρ του Χάουαρντ Μπρούκνερ Robert Wilson and the Civil Wars, το οποίο γυρίστηκε το 1984 και θα προβληθεί στο Φεστιβάλ σε αποκατεστημένη κόπια. Το ντοκιμαντέρ ακολουθεί τον θεατρικό σκηνοθέτη Ρόμπερτ Ουίλσον, ο οποίος έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, στην προσπάθειά του να δημιουργήσει μια επική όπερα διάρκειας 12 ωρών για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1984. Στο Φεστιβάλ θα προβληθεί ακόμη μία ταινία από το σπάνιο αρχείο του Χάουαρντ Μπρούκνερ, το Nova ’78, το οποίο γυρίστηκε το 1978, αποκαταστάθηκε από τον ανιψιό του σκηνοθέτη και παρουσιάζεται με συγκλονιστικό υλικό, μεγάλο μέρος του οποίου δεν είχε ξαναδεί μέχρι σήμερα το φως της δημοσιότητας. Το ντοκιμαντέρ μάς μεταφέρει στο θρυλικό «Συνέδριο Νόβα 1978» (Nova Convention), ένα τριήμερο καλλιτεχνικό γεγονός που διοργανώθηκε στη Νέα Υόρκη από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 2 Δεκεμβρίου 1978, ως φόρος τιμής στον Ουίλιαμ Σ. Μπάροουζ, με τη συμμετοχή θρυλικών μορφών της τέχνης, όπως της Πάτι Σμιθ, του Φρανκ Ζάπα, του Άλεν Γκίνσμπεργκ και του Φίλιπ Γκλας.

Τα Αρχεία που αλλάζουν τον κόσμο μας

Το #TiDF28 εξετάζει τη σημασία των αρχείων στη σύγχρονη ζωή και τον τρόπο με τον οποίο η ανάδυση σπάνιων ή λησμονημένων τεκμηρίων μπορεί να μεταβάλει τη σχέση μας με το παρελθόν και το παρόν. Τα αρχεία δεν παρουσιάζονται απλώς ως αποθηκευτικοί χώροι μνήμης,  αλλά ως ζωντανά πεδία νοήματος που συγκροτούν μια νοητή γέφυρα ανάμεσα σε διαφορετικές χρονικότητες. Με αυτή την αφετηρία, οργανώνει ένα εκτενές αφιέρωμα που διαπερνά πολλαπλές πτυχές της διοργάνωσης –με ταινίες, συζητήσεις, εκδόσεις και οπτική ταυτότητα– υπογραμμίζοντας ότι η δημιουργία του αρχείου του μέλλοντος προϋποθέτει την κατανόηση του παρόντος.

Κεντρική θέση στη ρετροσπεκτίβα κατέχουν οι ταινίες found footage, έργα που συναρμολογούνται από προϋπάρχον οπτικοακουστικό υλικό: αποσπάσματα φιλμ, αρχειακές εικόνες, επίκαιρα, οικιακά βίντεο, ακόμη και ψηφιακά τεκμήρια από το διαδίκτυο. Τα υλικά αυτά, συχνά παραμελημένα ή τυχαία διασωθέντα, μετασχηματίζονται σε νέα κινηματογραφική ύλη, αποδεικνύοντας ότι η μνήμη δεν είναι στατική αλλά επαναδιαπραγματεύσιμη.

Στο πλαίσιο συνεργασίας με τα Γενικά Αρχεία του Κράτους ανατέθηκε στον σκηνοθέτη Αριστοτέλη Μαραγκό η δημιουργία ενός δεκάλεπτου έργου animation. Η ταινία επιχειρεί να «ενεργοποιήσει» τον φαινομενικά ακίνητο κόσμο των αρχείων, δίνοντας φωνή σε υλικά ίχνη όπως φθαρμένα χαρτιά, ξεθωριασμένες σφραγίδες και ραγισμένες φωτογραφίες.

Επιπλέον, στο πλαίσιο του αφιερώματος, προγραμματίζεται ανοιχτή συζήτηση με τη συμμετοχή ειδικών όπως : η Ελίζαμπεθ Κλινκ, παραγωγός, ερευνήτρια και ειδικός αδειοδότησης αρχειακού υλικού σε εκατοντάδες διεθνή ντοκιμαντέρ, ο Βασίλης Αλεξόπουλος, Διευθυντής του Αρχείου της ΕΡΤ, η Αμαλία Παππά, Αναπληρώτρια Γενική Διευθύντρια στα Γενικά Αρχεία του Κράτους, ο Ερίκ Καμπρόν, Licencing Executive της British Pathé, και ο Τάκης Ζωντήρος, γνωστός και ως Greek Visions, instagrammer/αποθησαυριστής του ελληνικού πολιτισμού. Τη συζήτηση θα συντονίσει η δημοσιογράφος και σκηνοθέτης Μαριάννα Κακαουνάκη. Να σημειωθεί πως η είσοδος στη συζήτηση θα πραγματοποιηθεί με σειρά προτεραιότητας, με την έκδοση μηδενικών εισιτηρίων που θα είναι διαθέσιμα από τα ταμεία του Φε- στιβάλ. Το κάθε άτομο δικαιούται να παραλάβει έως 2 μηδενικά εισιτήρια για τη συζήτηση.

Τέλος, η θεματική των αρχείων επεκτείνεται και στον εκθεσιακό χώρο, μέσω της συμμετοχής του Φεστιβάλ σε έκθεση στο MOMus-Πειραματικό Κέντρο Τεχνών. Η εγκατάσταση «THIRD PERSON (PLURAL)» της Αικατερίνης Γεγησιάν, βασισμένη σε αρχειακό υλικό, μεταφέρεται και σε κινηματογραφική μορφή που προβάλλεται στο πλαίσιο της διοργάνωσης. Με τον τρόπο αυτό, το αφιέρωμα υπερβαίνει τα όρια της κινηματογραφικής αίθουσας και αναδεικνύει τα αρχεία ως δυναμικά εργαλεία καλλιτεχνικής δημιουργίας, ιστορικής επίγνωσης και συλλογικής μνήμης.

Σε ότι αφορά τις ταινίες του αφιερώματος ξεχωρίζουν η εμβληματική ταινία Rose Hobart (1936) του πρωτοπόρου του found footage Τζό- ζεφ Κορνέλ –μία από τις πρώτες του είδους, τo στοχαστικό Όλη η μνήμη του κόσμου (1956) του σπουδαίου Αλέν Ρενέ, που χαρίζει στο μεγάλο φετινό αφιέρωμα του Φεστιβάλ τον τίτλο του, και εκκινεί ως μια καταβύθιση στα ενδότερα της περίφημης Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, το Workers Leaving the Factory (1995) του Χαρούν Φαρόκι επανεξετάζει το πολύτιμο αρχειακό υλικό της πιθανότατα πρώτης ταινίας στην ιστορία του σινεμά που προβλήθηκε σε γενικό κοινό (Η έξοδος από το εργοστάσιο Λυμιέρ), το FILM IST. ένα κορίτσι κι ένα όπλο / FILM IST. a girl & a gun (2009) του Γκούσταβ Ντόιτς, χωρισμένο σε πέντε πράξεις και με τίτλο που παραπέμπει στη θρυλική ρήση του Ζαν-Λικ Γκοντάρ για το τι χρειάζεται κανείς για να γυρίσει μια ταινία, που αποτελεί ένα πυρετικό όνειρο από σελιλόιντ για το δίπολο Έρωτας-Θάνατος και τις έμφυλες σχέσεις στη ντελιριακή δίνη του σινεμά, Η αυτοβιογραφία του Νικολάε (2010) του Αντρέι Ουτζίκα σκιαγραφεί την άνοδο και την πτώση του διαβόητου Ρουμάνου δικτάτορα μέσα από το προπαγανδιστικό υλικό του ζοφερού καθεστώτος που είχε εγκαθιδρύσει, το State Funeral (2019) του Σεργκέι Λοζνίτσα που μας παρουσιάζει σπάνιο και σε μεγάλο βαθμό αδημοσίευτο μέχρι πρότινος αρχειακό υλικό από την κηδεία του Ιωσήφ Στάλιν, στις 5 Μαρτίου 1953 – ένα γεγονός που συγκλόνισε τη Σοβιετική Ένωση και αποτέλεσε την κορύφωση μιας σχεδόν μεταφυσικής προσωπολατρείας, το Στοργή στο λαό (2013) του Βασίλη Δούβλη, που αντλεί υλικό από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους και διερευνά την λογοκρισία στον ελληνικό κινηματογράφο την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974).

Παράλληλες εκδηλώσεις και η Αγορά του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ως διεθνής κόμβος δημιουργίας και συνεργασίας

Παρουσιάσαμε κάποιες από τις παράλληλες δράσεις του Φεστιβάλ και ίσως εδώ ήρθε η ώρα να δούμε και το υπόλοιπο σύνολο των ανοιχτών συζητήσεων και των masterclasses. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανοιχτή συζήτηση της Ένωσης Ελλήνων Ντοκιμαντεριστών, η οποία αναμένεται να εστιάσει σε καίρια ζητήματα του χώρου, ενισχύοντας τον διάλογο μεταξύ επαγγελματιών και κοινού.

Παράλληλα, παρουσιάζεται για πρώτη φορά η ψηφιακή πλατφόρμα Filmography.gr, μια εκτενής βάση τεκμηρίωσης του ελληνικού κινηματογράφου που συγκεντρώνει πληροφορίες για περίπου 2.000 ταινίες όλων των ειδών και περιόδων. Η πλατφόρμα περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία συντελεστών, ψηφιοποιημένο εικαστικό υλικό, κριτικές, τεχνικές πληροφορίες και βιντεο-συνεντεύξεις δημιουργών, αποτελώντας πολύτιμο εργαλείο για έρευνα, εκπαίδευση και διεθνή προβολή της ελληνικής κινηματογραφικής παραγωγής.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και το εργαστήριο των Cool Crips με τίτλο «Από το Παραμύθι στην Πράξη: Αναπηρία, Κινηματογράφος και Εξουσία», το οποίο μετατοπίζει τη συζήτηση προς τη συμπεριληπτική αφήγηση. Μέσα από κριτική ανάλυση στερεοτύπων και συλλογικό σχεδιασμό προσβάσιμων πολιτιστικών δράσεων, οι συμμετέχοντες καλούνται να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο ο κινηματογράφος αναπαριστά την αναπηρία και να διερευνήσουν πρακτικές που ενισχύουν τη συμμετοχή αντί του αποκλεισμού. Το εργαστήριο, ανοιχτό σε δημιουργούς, φοιτητές και ανάπηρα ή μη άτομα, αναδεικνύει τη σημασία της συν-δημιουργίας και του προσβάσιμου πολιτιστικού σχεδιασμού.

Κλείνουμε με την Αγορά του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, η οποία θα πραγματοποιηθεί από τις 8 έως τις 12 Μαρτίου 2026.

Ένα σημαντικό γεγονός της διοργάνωσης που επιστρέφει επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως η πιο δραστήρια πλατφόρμα επαγγελματικής συνάντησης για το ντοκιμαντέρ στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Με νέες συνέργειες, βραβεία και ενισχυμένες δράσεις, συνεχίζει να υποστηρίζει δημιουργούς σε όλα τα στάδια της παραγωγής, από την ανάπτυξη έως τη διανομή, ενώ ταυτόχρονα προωθεί βιώσιμες πρακτικές και ένα ασφαλές, συμπεριληπτικό περιβάλλον συνεργασίας.

Υποστηριζόμενη από το Creative Europe–MEDIA και σε συνεργασία με τη Documentary Association of Europe, η Αγορά αποτελεί διεθνές σημείο δικτύωσης και συμπαραγωγών, προσελκύοντας κάθε χρόνο περίπου 500 επαγγελματίες του οπτικοακουστικού τομέα: παραγωγούς, σκηνοθέτες, διανομείς, τηλε οπτικούς φορείς, sales agents, συμβούλους, προγραμματιστές φεστιβάλ και χρηματοδότες. Παράλληλα με την ανάδειξη των τάσεων στη Νοτιοανα τολική Ευρώπη και τη Μεσόγειο, χαρτογραφεί τις παγκόσμιες εξελίξεις του σύγχρονου ντοκιμαντέρ.

Το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει 14 πρότζεκτ σε ανάπτυξη στο Thessaloniki Pitching Forum από 17 χώρες, με θεματικές όπως ο εκτοπισμός, η συντροφικότητα, η ψυχική υγεία και η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Επιπλέον, 10 έργα παρουσιάζονται στο Agora Docs in Progress σε στάδιο post-production, 5 πρότζεκτ νέων μέσων συμμετέχουν στο XR LAB, ενώ 4 ελληνικά ντοκιμαντέρ ενισχύονται μέσω του AGORA BOOST.

Μέσα από προβολές, παρουσιάσεις και τα Agora Talks, οι συμμετέχο ντες αποκτούν πρόσβαση σε νέες συνεργασίες, χρηματοδοτικές ευκαιρίες και σύγχρονες πρακτικές παραγωγής. Η Αγορά συνεχίζει έτσι να λειτουργεί ως κομβικός μηχανισμός ενίσχυσης της κινηματογραφικής δημιουργίας στην Ελλάδα και την ευρύτερη περιοχή, συμβάλλοντας ενεργά στη διεθνή πορεία και την πολιτισμική ανταλλαγή του ντοκιμαντέρ.