SIRAT: Ένα μονοπάτι χωρίς υποσχέσεις

Από όλες τις ταινίες της τρέχουσας σεζόν το Sirat του Όλιβερ Λάσε είναι χωρίς αμφιβολία μια ταινία που δεν ζητά από τον θεατή να την κατανοήσει, αλλά να την αντέξει.

Δανειζόμενο τον τίτλο του από την ισλαμική θεολογία —το Sirāt στο Κοράνι είναι η λεπτή γέφυρα που χωρίζει ανεπαίσθητα τον Παράδεισο από την Κόλαση— το φιλμ δεν επιχειρεί να αναπαραστήσει μια μεταφυσική κρίση, αλλά προσπαθεί να τη μεταφέρει στο επίπεδο της ανθρώπινης ψυχής και της ύπαρξης.

Φτιαγμένο κινηματογραφικά σε έναν κόσμο που σίγουρα παραπέμπει στον χαοτικό φουτουρισμό του Mad Max ή το άναρχο Zabriski Point του Αντονιόνι, το Sirat είναι μια εμπειρία που σε προκαλεί από την αρχή. Τεχνικά έχει πολλές αρετές. Η κινηματογράφιση στην μαροκινή έρημο είναι εξαιρετικά γοητευτική, ο ήχος και η μουσική (εξαιρετική ηλεκτρονική μουσική στο σάουντρακ από τον Κάντινγκ Ρεϊ που σε ακολουθεί για ώρα μετά την προβολή) παίζουν σημαντικό ρόλο στην ταινία (εξ ου και η οσκαρική υποψηφιότητα). Σεναριακά ο Λάσε αναπτύσσει την ιδέα του με μια διάθεση να εμπεδώσουμε τις αλληγορίες και τα νοήματα ενός κόσμου που τελειώνει μέσα στις βεβαιωμένες ψευδαισθήσεις του (μια ιδέα με την οποία η ταινία πορεύεται μέχρι το τέλος) ενώ ερμηνευτικά ο Σέρζι Λόπεζ – ο μόνος επαγγελματίας ηθοποιός – είναι αυτός που δίνει βάθος στους χαρακτήρες χωρίς να υποτιμούμε τους υπόλοιπους ερασιτέχνες ηθοποιούς που υποδύονται τους ravers.

Η έναρξη της διαδρομής μοιάζει σχεδόν ρεαλιστική: ο Λουίς (Σέρζι Λόπεζ) ταξιδεύει με τον μικρό του γιο, Εστέμπαν, στην έρημο του νοτίου Μαρόκου, αναζητώντας την εξαφανισμένη κόρη του, σε ένα rave party. Το rave μέσα στην ταινία είναι μια ουτοπία ή πιο σωστά ένας τόπος απορρύθμισης, μια νοητή ζώνη όπου η αστική κανονικότητα, οι κοινωνικοί ρόλοι, η οικογένεια και ο νόμος έχουν ανασταλεί. Ως θεατές βλέπουμε σώματα σε μια ρυθμική κίνηση επαναληπτική, μια απόλαυση που δεν έχει κάποιον απώτερο σκοπό πέρα από την έκσταση του συμμετέχοντα στο παρόν, έναν χρόνο αέναο και επαναλαμβανόμενο σε μια διονυσιακή τελετουργία χωρίς προορισμό.

Ο Λουίς, μια φιγούρα πατρική και αυστηρά ενταγμένη στη συμβολική τάξη, μοιάζει εξαρχής παράταιρος σε αυτό το τοπίο. Η αναζήτηση της κόρης του είναι στην πραγματικότητα μια προσπάθεια να αποτρέψει την πλήρη διάλυση της επίπλαστης οικογενειακής αφήγησης που έχει δομήσει για τον εαυτό του. Μια πληροφορία για ένα δεύτερο rave party βαθύτερα στην έρημο, λειτουργεί ως υπόσχεση ότι η μάταιη προσπάθεια που κάνει να βρει την κόρη του θα συνεχιστεί κάπως. Δεν ξέρουμε τι έχει συμβεί στο κορίτσι (και δεν το μαθαίνουμε ποτέ, μόνο υποψιαζόμαστε) αλλά καταλαβαίνουμε ότι ο Λουίς εγκλωβισμένος σε αυτή την αναζήτηση αρνείται να αποδεχτεί την απώλεια αυτής της ευτυχισμένης εικόνας.

Η σταδιακή απομάκρυνση από τον πολιτισμό —με φόντο έναν πόλεμο που τον ακούμε από το ραδιόφωνο και τον ψυχανεμιζόμαστε από την παρουσία των στρατιωτών στην έρημο -σηματοδοτεί την είσοδο μας σε έναν κόσμο όπου οι σταθερές – που ήταν ήδη αβέβαιες για τους ήρωες της ταινίας – καταρρέουν. Κι αν στο πρώτο μισό αυτού του ιδιότυπου road movie στην έρημο του Μαρόκου ο Λάσε μας χαρίζει στοιχεία ενός αλλόκοτου χιούμορ για την αντίληψη των πραγμάτων, σχολιάζοντας και σταχυολογόντας τους ήρωες του, τα τραγικά απρόσμενα που θα συμβούν στο δεύτερο μισό (χωρίς να θέλουμε να αποκαλύψουμε με ακρίβεια τι συμβαίνει) σηματοδοτούν την οριστική κατάρρευση αυτών των ανθρώπων με την ψευδαίσθηση των βεβαιοτήτων που κουβαλούν και την έλευση τους σε ένα σύμπαν που λειτουργεί πλέον μόνο με το ένστικτο, χωρίς κανένα νόημα, καθαρά για την επιβίωση.

Στον άνυδρο, rave κόσμο του Σιράτ δεν υπάρχει ρομαντισμός αλλά ούτε και καμία προοπτική πέρα από το εύθραυστο παρόν. Η τελική σεκανς με τα τεράστια ηχεία να δονούν την έρημο και να προκαλούν στους ρειβερς της ταινίας σε μια αυτοσχέδια διονυσιακή μανία που οδηγεί στον όλεθρο είναι μια αλληγορική δοκιμασία που επιβεβαιώνει την ματαιότητα κάθε βεβαιότητας και μια επίκληση εκ νέου στην μοναδικότητα της κάθε στιγμής (μια επίμονη σκέψη, όπως είπαμε, που μοιράζεται μαζί μας ο δημιουργός μέχρι το τέλος της ιστορίας του).

Όποιος αναγνωρίσει αυτό το νέο κόσμο μπορεί και να σωθεί, όποιος ψάχνει τη σιγουριά του απλά θα χαθεί. ΅

Εν τέλει το Sirat είναι μια σκληρή, απαιτητική ταινία που σε γεμίζει με ερωτηματικά, χωρίς να έχει διάθεση να απαντήσει σε κάτι από όλα αυτά. Απλά παραθέτει και σε μουδιάζει. Βάζοντας τους ήρωες του σε αυτή την επαναλαμβανόμενη αβεβαιότητα ουσιαστικά μας ανοίγει ένα παράθυρο σε μια ριζοσπαστική ιδέα: ότι το να συνεχίζεις να περπατάς, ακόμη και χωρίς ελπίδα, ίσως είναι η πιο ανθρώπινη μορφή πίστης.

Χρήσιμη σκέψη και στο δικό μας άνυδρο παρόν ακόμα κι αν συμβαίνει κινηματογραφικά με αυτό τον άχαρο τρόπο.