Στίβεν Σπίλμπεργκ: Πενήντα χρόνια κινηματογραφικής μαγείας

Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ, γεννημένος στο Σινσινάτι του Οχάιο, θεωρείται σήμερα από τους πιο σημαντικούς και επιδραστικούς δημιουργούς της ιστορίας του κινηματογράφου. Ο σκηνοθέτης, μέσα από την τεράστια ευρύτητα της φιλμογραφίας του, κατόρθωσε κάτι που λίγοι πέτυχαν: εμπορική επιτυχία σε συνδυασμό με καλλιτεχνική αναγνώριση.

Με αφετηρία τη πρώτη του κινηματογραφική δουλειά, το Amblin, ένα μικρού μήκους- μελόδραμα, ο Σπίλμπεργκ, ξεκινάει ένα πέρασμα διαφόρων ειδών, από τη περιπέτεια στην επιστημονική φαντασία έως το ιστορικό δράμα και το πολεμικό κινηματογράφο.

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της δεκαετίας του 1970 που ξεκινάει η καριέρα του, οι ταινίες  δράσης και επιστημονικής φαντασίας που δημιουργεί, θεωρούνται αρχέτυπα του σύγχρονου κινηματογράφου, και αρχίζουν να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό αυτό που λέμε σήμερα “blockbuster”.

Ενώ στην αρχή το ενδιαφέρον του επικεντρώθηκε εκεί, μετέπειτα ασχολήθηκε και με θέματα όπως το ολοκαύτωμα, το δουλεμπόριο, ο πόλεμος και η τρομοκρατία. Το 2001 μάλιστα, το έργο του Jaws- Τα σαγόνια του καρχαρία(1975), χαρακτηρίστηκε από την βιβλιοθήκη του Κογκρέσου ως μία ταινία «πολιτιστικά, αισθητικά &  ιστορικά σημανιτκή» αλλά και εντάχθηκε στο Εθνικό Μητρώο Κινηματογράφου.

Η πορεία του ξεκινάει το 1968, με τη ταινία Amblin. Το έργο αυτό,γυρισμέν0 σε 35mm film, αποτελεί μία μικρού μήκους ταινία διάρκειας 26 λεπτών, του οποίου ο τίτλος στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε για να ονομάσει την εταιρεία παραγωγής που ο ίδιος δημιούργησε, Amblin Entertaiment. Λίγο μετά την αρχή της καριέρας του στο χώρο όπου δούλευε ως απλήρωτος εκπαιδευόμενος στα Universal Studios, ο Σπίλμπεργκ έφτιαξε τη πρώτη του κινηματογραφική δουλειά. Ο τότε αντιπρόεδρος του τηλεοπτικού κλάδου της Universal , αφού είδε τη ταινία αυτή, του πρότεινε να υπογράψει μία μακροχρόνια συμφωνία με την εταιρεία και έτσι, ο Steven Spielberg έφτασε να γίνει ο νεότερος σκηνοθέτης που είχε συμφωνία με ένα τόσο μεγάλο κινηματογραφικό στούντιο. Η πλοκή της ταινίας, αφορά δύο περιπλανώμενους νέους στην εποχή των χίπιδων.

Η συνάντηση τους γίνεται τυχαία σε μια ερημική περιοχή, πράγμα το οποίο γίνεται αφορμή για τη γνωριμία τους και για να οδηγηθούν στο να αποφασίσουν να ταξιδέψουν κάνοντας ωτοστόπ στη παραλία του Ειρηνικού στη Καλιφόρνια. Η φιλία γίνεται έρωτας όμως αφού φτάσουν, το αγόρι απορροφάται από τα κύματα και τον αέρα, γοητεύεται από αυτά σε βαθμό που τελικά τον απομακρύνουν από αυτή. Έτσι, αυτή συνεχίζει μόνη της το ταξίδι. Η αφήγηση γίνεται με απουσία διαλόγων και με έντονη παρούσια μουσικής υπόκρουσης.

Το 1975, κυκλοφορεί το κινηματογραφικό αριστούργημα “Jaws”, από τον ίδιο. Η ταινία αυτή, θεωρείται “υπεύθυνη” για τη γέννηση του όρου blockbuster, και η σημασία της για το σύγχρονο σινεμά, ήταν και συνεχίζει να είναι μισό αιώνα μετά τη κυκλοφορία της, αρκετά μεγάλη ώστε να καταστήσει τον Spielberg ως μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις του σύγχρονου κινηματογράφου, αλλά και το ίδιο το έργο ως ένα υπόδειγμα κινηματογραφικής αγωνίας και αφήγησης. Η ιστορία έχει ως εξής: Όταν ένας γιγάντιος λευκός καρχαρίας σκορπά το τρόμο σε μία παραθαλάσσια κοινότητα του Long Island, ο τοπικός αστυνομικός διευθυντής, ένας θαλάσσιος βιολόγος και ένας βετεράνος ψαράς, ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μία επικίνδυνη αποστολή για να τον εξοντώσουν.

To Ε.Τ  The Extra Terrestrial (1982), ανήκει επίσης στις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες της εποχής, καθιστώντας ακόμη πιο ξεκάθαρο τον όρο της υπερπαραγωγής (blockbuster). Η ιστορία της ταινίας, ακολουθεί τη συγκινητική φιλία μεταξύ ενός μοναχικού αγοριού με έναν εξωγήινο που έχει εγκλωβιστεί στη Γη. Το έργο αυτό, παραμένει έως και σήμερα ένα από τα πιο αγαπημένα και αναγνωρίσιμα έργα του Spielberg, και αποτελεί σύμβολο για τα κινηματογραφικά δημιουργήματα της δεκαετίας του 1980. Κατάφερε να γίνει υποψήφια για 9 Oscar και να κερδίσει 4: Καλύτερος Ήχος, Καλύτερα Visuals Effects, Καλύτερα Sound Effects και Καλύτερη Μουσική.

Προχωρώντας σε ένα άλλο κινηματογραφικό είδος στο οποίο ο Steven επίσης διέπρεψε, το πολεμικό δράμα, δε γίνεται να μην αναφερθεί η ταινία Saving Private Ryan (1998). Το έργο αφηγείται την ιστορία μίας ομάδας στρατιωτών, οι οποίοι λίγο μετά την απόβασή τους στη Νορμανδία αναλαμβάνουν μια εξαιρετικά επικίνδυνη αποστολή, πίσω από τις γερμανικές γραμμές, προκειμένου να εντοπίσει και να φέρει πίσω έναν αλεξιπτωτιστή που έχει χάσει όλους τους αδελφούς του στο πόλεμο. Η συγκλονιστική αναπαράσταση της απόβασης των στρατιωτών στις πρώτες κιόλας σκηνές της ταινίας, θεωρείται μια από τις πιο ρεαλιστικές πολεμικές απεικονίσεις που γυρίστηκαν ποτέ, επηρεάζοντας αρκετά το τρόπο που ο κινηματογράφος και η τηλεόραση παρουσίασαν έκτοτε τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο. Η ταινία κέρδισε 5 Όσκαρ, καλύτερα Sound Effects, καλύτερο Μοντάζ, καλύτερος Ήχος, καλύτερη Φωτογραφία και καλύτερη Σκηνοθεσία, και συγκαταλέγεται δικαίως ανάμεσα στις καλύτερες πολεμικές ταινίες όλων των εποχών.

Ακόμη μία ταινία του Speilberg που δε μπορεί να μην αναφερθεί, είναι το Jurassic Park (1993), αφού η δημιουργία της ταινίας ήταν σημείο καμπής στην ιστορία των ειδικών εφέ. Το Jurrasic Park είναι ένα θρίλερ επιστημονικής φαντασίας και ακολουθεί έναν δισεκατομμυριούχο επιχειρηματία ο οποίος δημιουργεί ένα πρωτοποριακό θεματικό πάρκο με κλωνοποιημένους δεινοσαύρους. Ένα σαμποτάζ ωστόσο, προκαλεί την κατάρρευση των συστημάτων ασφαλείας, απελευθερώνοντας τα προϊστορικά πλάσματα και μετατρέποντας το νησί σε πεδίο επιβίωσης. Με τα special effects του να αλλάζουν για πάντα το Holywood, το έργο αυτό αποτέλεσε παγκόσμιο κινηματογραφικό φαινόμενο, αναδεικνυόμενο σε μία από τις πιο εμβληματικές και επιδραστικές ταινίες της δεκαετίας του 1990.

Το Schindler΄s list αφηγείται την ιστορία του Γερμανού βιομήχανου Oskar Schindler, ο οποίος κατά τη διάρκεια του ολοκαυτώματος έσωσε περισσότερους από 1000 Εβραίους από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Γυρισμένη σχεδόν εξ΄ ολοκλήρου σε ασπρόμαυρο φιλμ, θεωρείται μία από τις σημαντικότερες ταινίες που έχουν γυριστεί ποτέ για το Ολοκαύτωμα, συνδυάζοντας ιστορική ακρίβεια, βαθιά ανθρωπιά και εντυπωσιακή κινηματογραφική δύναμη. Τιμήθηκε με 7 Όσκαρ: Καλύτερη Ταινία, Καλύτερη Σκηνοθεσία, Καλύτερο Διασκευασμένο Σενάριο, Καλύτερη Φωτογραφία, Καλύτερη Πρωτότυπη Μουσική.

Το Raiders of the Lost Ark (1981), αποτελεί τη πρώτη περιπέτεια από τη γνωστή σειρά ταινιών Indiana Jones. Σε μία ειδική αποστολή από τις μυστικές υπηρεσίες του στρατού των Η.Π.Α, ο αρχαιολόγος και τυχοδιώκτης Indiana Jones αναλαμβάνει να εντοπίσει την Κιβωτό της Διαθήκης προτού αυτή πέσει στα χέρια των Ναζί, οι οποίοι πιστεύουν ότι θα τους χαρίσει ανίκητο στρατό. Ο Indiana , με τη βοήθεια της πρώην συντρόφου του και του φίλου του, έρχεται να αντιμετωπίσει Γερμανούς πράκτορες και αρχαιολόγους σε μία πορεία από το Νεπάλ έως την Αίγυπτο. Μέσα από τη ταινία αυτή, αναβιώθηκε το κλασικό περιπετειώδες σινεμά και έκανε τον Jones έναν από τους πιο εμβληματικούς χαρακτήρες της μεγάλης οθόνης. Απέσπασε πέντε Όσκαρ και θεωρείται μέχρι και σήμερα σημείο αναφοράς για το είδος της κινηματογραφικής περιπέτειας.

To Munich (2005), ένα από τα πιο σκοτεινά και καθηλωτικά έργα του Spielberg, αποτελεί ένα πολιτικό θρίλερ βασισμένο στα γεγονότα που ακολούθησαν μετά τη σφαγή του Μονάχου στους Ολυμπιακούς Αγώνες το 1972. Μέσα από την ιστορία μιας μυστικής επιχείρησης αντιποίνων, η ταινία εξερευνά τις ηθικές και πολιτικές συνέπειες της βίας και της εκδίκησης. Το Μόναχο έκανε εμφανές και απέδειξε πως ο Spielberg είναι ικανός να δημιουργήσει ένα πολιτικό θρίλερ που να είναι εξίσου συναρπαστικό και βαθιά ανθρώπινο.

Από τα αγαπημένα έργα του σκηνοθέτη, είναι η ταινία Close Encounters of the Third Kind (1977), μία ταινία που ο ίδιος έγραψε και σκηνοθέτησε. Ανήκει και αυτή στο είδος της επιστημονικής φαντασίας. Κρίθηκε όπως και το “Jaws” «πολιτιστικά, ιστορικά και αισθητικά σημαντική» από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου και επιλέχθηκε για διατήρηση στο Εθνικό Μητρώο Ταινιών. Η πλοκή της, αφορά έναν απλό οικογενειάρχη ο οποίος έρχεται σε επαφή με ένα περίεργο, εξωγήινο φαινόμενο που αλλάζει ριζικά τη ζωή του και τον οδηγεί σε μία κατάσταση εμμονική, ψάχνοντας απαντήσεις. Καθώς συμβαίνουν ανεξήγητα φαινόμενα σε όλο το κόσμο, η ανθρωπότητα ετοιμάζεται να έρθει σε μία ιστορική πρώτη επαφή με εξωγήινους επισκέπτες. Η ταινία αυτή, τον κατέταξε στην κατηγορία των δημιουργών επιστημονικής φαντασίας και είναι για τον Spielberg μία από τις πιο προσωπικές του δουλειές της καριέρας του.

Το Lincoln (2012), εστιάζει στις τελευταίες εβδομάδες ζωής του Abraham Lincoln, και στη πολιτική μάχη που έδωσε για τη ψήφιση της 13ης Τροπολογίας, η οποία οδήγησε στη κατάργηση της δουλείας στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ταινία απέσπασε εξαιρετικές κριτικές, συγκέντρωσε 12 υποψηφιότητες για Όσκαρ και κέρδισε δύο, μεταξύ των οποίων Όσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου για τον Daniel Day-Lewis, προσφέροντας μία από τις πιο ώριμες και πολιτικά διεισδυτικές δημιουργίες του Spielberg.

Από την αγωνία των Σαγονιών του Καρχαρία και τη μαγεία του Ε.Τ μέχρι τη συγκλονιστική Λίστα του Σιντλερ και το πολιτικό βάθος του Lincoln, ο Steven Spielberg απέδειξε στον κόσμο πως μπορεί να κινείται με την ίδια ένταση ανάμεσα στο θέαμα και τη τέχνη. Οι 10 αυτές ταινίες, δεν αποτυπώνουν μόνο το εύρος του ταλέντου του, αλλά και την ικανότητά του να αφηγείται ιστορίες που συγκινούν, προβληματίζουν και γενικώς, μένουν ανεξίτηλες στη συλλογική μνήμη του κινηματογράφου.