Το ονειρικό σινεμά του Wong Kar-Wai

Κάθε χρόνο οι ταινίες του Wong Kar Wai κάνουν θραύση στα θερινά της πόλης, με το sold out πάντα να κυριαρχεί.

Τι κάνει όμως τόσο ξεχωριστές τις ταινίες του; Γιατί το σινεμά του μας μαγεύει ακόμα και σήμερα;

Για όσους δε γνωρίζουν, ο Wong Kar Wai είναι ο σκηνοθέτης πολύ διάσημων ταινιών, όπως το Chungking Express, Fallen Angels, Happy Together, In the Mood for Love, 2046 κ.α, αποτελώντας ένας από τους πιο επιδραστικούς σκηνοθέτες του Ασιατικού Κινηματογράφου.

Παρακάτω θα αναφερθούμε στην αρχή της καριέρας του, στα κινηματογραφικά του έργα και στους τρόπους με τους οποίους μετατρέπει την κινηματογραφική εμπειρία σε μια ονειρική και μαγνητική ατμόσφαιρα.

Ο Wong Kar Wai γεννήθηκε στις 17 Ιουλίου το 1958 στη Σανγκάη. Στην ηλικία των 5 μετακόμισε στο Χονγκ Κονγκ. Η σχέση του με τον κινηματογράφο ξεκίνησε εξαιτίας της μητέρας του, η οποία τον πήγαινε συχνά στα συνοικιακά σινεμά, και από τότε ο κινηματογράφος έγινε το χόμπι του.

Στη συνέχεια, ξεκίνησε να σπουδάζει γραφιστική, μέχρι που του δόθηκε η ευκαιρία να παρακολουθήσει ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα ενός τηλεοπτικού δικτύου του Χονγκ Κονγκ, με αποτέλεσμα να παρατήσει τις σπουδές του.

Τα αρχικά βήματα του Wong ήταν η συγγραφή σεναρίων για σαπουνόπερες αλλά και για ταινίες της τότε εποχής. Ο Wong δεν ήταν πολύ ενθουσιασμένος με τα συγκεκριμένα project, αλλά συνέχισε για αρκετό καιρό με αυτή την ενασχόληση.

Το 1988 πήρε την απόφαση να σκηνοθετήσει κάτι δικό του, με το ντεμπούτο του να είναι η ταινία As Tears Go By, ένα αστυνομικό δράμα με πρωταγωνιστές την Maggie Cheung (η μούσα του Wong) και τον Jacky Cheung. Ο Wong μετά από αυτή την ταινία στράφηκε στην δημιουργία ενός πιο προσωπικού κινηματογράφου, με την ταινία Days of Being Wild (1990) να είναι πρώτη. Δεν είχε εμπορική επιτυχία, όμως έλαβε καλές κριτικές και κέρδισε αρκετά βραβεία. Έπειτα, προσέγγισε το κινηματογραφικό είδος wuxia (ένα είδος πολεμικών τεχνών του Χονγκ Κονγκ), με την ταινία Ashes of Times (1994), όμως έλαβε μικτές κριτικές εξαιτίας του τρόπου προσέγγισης του είδους.

Μετά από την εξουθενωτική παραγωγή του Ashes of Times, αποφάσισε να δημιουργήσει μια μικρή low – budget ταινία, κατά τη διάρκεια της δίμηνης άδειας του από την προηγούμενη παραγωγή του. Αυτή ήταν το Chungking Express (1994), που αποτέλεσε το μεγάλο βήμα στη χαρακτηριστική κινηματογραφική ταυτότητα του σκηνοθέτη. Στο ίδιο αισθητικό και αφηγηματικό ύφος ακολούθησαν οι ταινίες Fallen Angels (1995), Happy Together (1997) και In the Mood for Love (2000).

To Fallen Angels εγκαθίδρυσε την αντιπροσωπευτική κινηματογραφική ματιά του Wong. Αν και πήρε μικτές αντιδράσεις, θεωρείται κλασική cult ταινία της Χρυσής Εποχής του Χονγκ Κονγκ Κινηματογράφου. Μετά από το Fallen Angels ακολούθησε το Happy Together όπου κατάφερε να μπει στον παγκόσμιο κινηματογραφικό χάρτη, κερδίζοντας το βραβείο Καλύτερου Σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ Καννών. Έπειτα, το In the Mood for Love ήταν η απογείωση της καριέρας του, καθιστώντας την από τις πιο επιδραστικές ταινίες του Ασιατικού Κινηματογράφου. Μετέπειτα, δημιούργησε το 2046 (2004), το sequel του In the Mood for Love.

Σκηνοθετική προσέγγιση

1) Αφήγηση

Ο Wong δεν υπογράφει μόνο στη σκηνοθεσία των ταινιών αλλά και στο σενάριο. Συνολικά, αναλαμβάνει τον πλήρη καλλιτεχνικό και δημιουργικό έλεγχο των ταινιών του, και γι’ αυτό τον λόγο δε θεωρείται ένας απλός σκηνοθέτης αλλά ένας auteur (δημιουργός).

Οι χαρακτήρες που χτίζει είναι περίπλοκοι, παράξενοι, μελαγχολικοί και προσκολλημένοι σε ερωτικές σχέσεις που μένουν ανεκπλήρωτες.

Χαρακτηριστικό των έργων του είναι οι αμφίσημοι μονόλογοι των χαρακτήρων, οι οποίοι δεν είναι πάντα κατανοητοί, αλλά μεταφέρουν συναισθηματική φόρτιση στο κοινό. Η πλοκή των ταινιών είναι δυσνόητη, όπως και η διαχείριση του αφηγηματικού χρόνου. Ο Wong δεν ακολουθεί τον κλασικό τρόπο αφήγησης, αλλά τον ανατρέπει, μέσω της μη γραμμικής αφήγησης και των επαναλαμβανόμενων μοτίβων.

Η σχέση των χαρακτήρων μεταξύ τους γίνεται κατανοητή στον θεατή με μόνο ένα βλέμμα. Ο Wong επικεντρώνεται στις παύσεις, στη σιωπή, στις κινήσεις και στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας, πάρα στα λόγια. Τα μηνύματα που περνάει στο κοινό είναι διατυπωμένα με βαθιά ποιητικό τρόπο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, αποτελεί η σύνδεση μιας ληγμένης κονσέρβας ανανά με την «ημερομηνία λήξης» της αγάπης και των αναμνήσεων.

Ο Wong δημιουργεί ένα σινεμά που λειτουργεί με βάση το συναίσθημα παρά με τη λογική.

2) Χρωματική παλέτα

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στοιχείο που καθιστά ξεχωριστές τις ταινίες του Wong, είναι η χρήση έντονων και επαναλαμβανόμενων χρωμάτων. Σε κάθε ταινία το χρώμα είναι ένα αυτόνομο κόμματι της ταινίας, το οποίο άμεσα επηρεάζει την αντίληψη του θεατή για την ιστορία αλλά και για τον ψυχικό κόσμο των χαρακτήρων.

Για παράδειγμα, στο Chunking Express η επικράτηση του μπλε δίνει μια πιο μελαγχολική αίσθηση. Στο Fallen Angels, η χρήση του πράσινου δίνει την αίσθηση της αποξένωσης, της ζήλειας και της μοναξιάς. Στο Happy Together κυριαρχούν το κίτρινο και τα κορεσμένα πράσινα στοιχεία, τα οποία εντείνουν το αίσθημα της αστικής αποξένωσης, της νοσταλγίας και της κλειστοφοβίας που βιώνουν οι χαρακτήρες. Τέλος, στο In the Mood For Love επικρατούν το κόκκινο αλλά και οι μαύρες σκιές, οι οποίες μεταδίδουν την ένταση του απαγορευμένου έρωτα των δύο χαρακτήρων.

Από αυτή τη σκηνοθετική επιλογή καταλαβαίνουμε ότι ο Wong Kar-Wai δίνει προτεραιότητα στη συναισθηματική εμπειρία του θεατή παρά στην απόδοση άμεσων νοημάτων

3) Σύνθεση πλάνου

Ο Wong Kar-Wai διαχειρίζεται τα πλάνα με έντονο εικαστικό τρόπο. Σχήματα, γραμμές, παραμορφώσεις, κεκλιμένα πλάνα, είναι ορισμένα στοιχεία που εκμεταλλεύεται για να σχολιάσει άμεσα την ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων. Με την ιμπρεσιονιστική προσέγγιση των πλάνων, τα συναισθήματα των χαρακτήρων εντείνονται ακόμα περισσότερα στην κινηματογραφική οθόνη.

Η πλανοθεσία των ταινιών του ταξιδεύει τους θεατές σε μια άλλη διάσταση δημιουργώντας μια ονειρική αίσθηση και ατμόσφαιρα.

4) Μουσική

Εκτός από την ξεχωριστή εικαστική του γλώσσα, ο Wong Kar-Wai μας μαγεύει και μέσω των μουσικών επιλογών, που επενδύουν κάθε ταινία του. Ο Wong χρησιμοποιεί τη μουσική ως ένα εργαλείο αφήγησης και αποτύπωσης των συναισθημάτων που νιώθουν οι χαρακτήρες. Η μουσική και τα voice over λειτουργούν ως βασικοί αφηγηματικοί μηχανισμοί, αντί για τον άμεσο διάλογο μεταξύ των χαρακτήρων.

Χαρακτηριστικά τραγούδια είναι το California Dreamin’ στο Chungking Express, το First Killing (Karmacoma) στο Falling Angels και το Yumeji’s Theme στο In The Mood for Love.

Η επίδραση του στο κοινό

Πως γίνεται, ακόμα και σήμερα, τα έργα του Wong Kar-Wai να μας επηρεάζουν;

Παρά το ασιατικό πολιτισμικό πλαίσιο των ταινιών, τα έργα του κατάφεραν να ξεπεράσουν γεωγραφικά και γλωσσικά σύνορα. Η επιτυχία τους οφείλεται στην οικουμενικότητα των θεματικών τους όπως η αγάπη, ο έρωτας, το πάθος, η μοναξιά, η μελαγχολία, η αποξένωση και η νοσταλγία.

Ο συναισθηματικός κινηματογράφος του Wong, ο οποίος δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στις εικόνες, στη μουσική και στις σιωπές, παρά στους διαλόγους και στη λογική αφήγηση, καθιστά το έργο του διαχρονικό και αγαπητό μέχρι και σήμερα.

Δείτε τα τρέιλερ: