Το παράδοξο του Ούλριχ Μούε: Στη ζωή προδομένος από τη Στάζι, στην ταινία καταδότης της

Προσθέστε την parallaximag.gr ως προτεινόμενη πηγή στη Google

Υπάρχουν κάποιες στιγμές στην ιστορία της τέχνης όπου τα όρια ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία δεν είναι μόνο δυσδιάκριτα, αλλά διαλύονται ολοσχερώς. Η περίπτωση του Γερμανού ηθοποιού Ούλριχ Μούε (Ulrich Mühe), ο οποίος σήμερα θα γιόρταζε τα γενέθλιά του, αποτελεί ίσως την πιο συγκλονιστική, ειρωνική και ταυτόχρονα τραγική επιβεβαίωση της παραπάνω διαπίστωσης.

Όταν το 2006 ο παγκόσμιος κινηματογράφος υποκλινόταν στο αριστούργημα του Φλόριαν Χένκελ φον Ντόνερσμαρκ «Οι Ζωές των Άλλων» (Das Leben den Anderen), κανείς από το διεθνές κοινό δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ο άνθρωπος που υποδυόταν τον παγερό, εσωστρεφή, λοχαγό της Στάζι, Γκερντ Βίσλερ, δεν παρέδιδε μοναχά ένα σεμινάριο υποκριτικής, αλλά προχωρούσε σε μια βαθιά, επώδυνη κατάδυση στα τραύματα του δικού του παρελθόντος. Η ταινία ήταν μια μικρογραφία της ζωής του· η ζωή του ήταν η ίδια η ταινία.

Το μεγάλο παράδοξο: Ένας κατάσκοπος που υποδύεται τον κατάσκοπό του

Στις «Ζωές των Άλλων» ο Μούε, υποδύεται έναν πράκτορα που παρακολουθεί 24 ώρες το 24ωρο τη ζωή ενός θεατρικού συγγραφέα και της συντρόφου του στο Ανατολικό Βερολίνο του 1984. Όταν, μετά την πτώση του Τείχους, ο Μούε απέκτησε πρόσβαση στον προσωπικό του φάκελο των αρχείων της θρυλικής μυστικής υπηρεσίας της DDR, Στάζι – έναν αποκαλυπτικό τόμο εκατοντάδων σελίδων – ανακάλυψε έντρομος ότι βρισκόταν υπό στενή παρακολούθηση για χρόνια κατά τη διάρκεια της καριέρας του στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας.

Το χτύπημα ωστόσο, δεν ήταν πολιτικό. Ήταν βαθιά προσωπικό και οικογενειακό. Ανάμεσα στα ονόματα των ανεπίσημων πληροφοριοδοτών (Inoffizielle Mitarbeiter) που τον κατέδιδαν, ο Μούε αναγνώρισε τέσσερις στενούς του συναδέλφους από το θέατρο, αλλά και την ίδια του τη σύζυγο, τη διάσημη ηθοποιό, Τζένη Γκρέλμαν (Jenny Gröllmann) με την οποία ήταν παντρεμένος από το 1984 έως το 1990 και είχαν αποκτήσει μια κόρη, τη σημερινή επίσης γνωστή ηθοποιό Άννα – Μαρία Μούε.

Όταν κατά τη διάρκεια της προώθησης της ταινίας ένας δημοσιογράφος τον ρώτησε πώς προετοιμάστηκε για τον ρόλο του πράκτορα της Στάζι, ο Μούε απάντησε με μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «Δεν χρειαζόταν να κάνω έρευνα. Θυμόμουν απλώς πώς ήταν η ζωή μου. Ήταν μια αντανακλαστική αντίδραση».

Η Γκρέλμαν στο μεταξύ αρνήθηκε μέχρι τον θάνατό της τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι οι επαφές της με τη Στάζι δεν ήταν σκόπιμη κατασκοπεία, και η δικαστική διαμάχη που ξέσπασε ανάμεσα στο πρώην ζευγάρι εκείνη την περίοδο (το 2006 για την ακρίβεια), συγκλόνισε τη Γερμανία αναδεικνύοντας τις ανοιχτές πληγές που είχε αφήσει πίσω του το Τείχος και το πολιτικό καθεστώς της DDR.

Από τα ορυχεία της Σαξονίας στην πρώτη γραμμή της διανόησης

Η διαδρομή του Ούλριχ Μούε προς την κορυφή πάντως, δεν ήταν ποτέ εύκολη ή στρωμένη με ροδοπέταλα. Γεννημένος στις 20 Ιουνίου του 1953 στο Γκρίμα της Σαξονίας, ο Μούε ξεκίνησε τη ζωή του μακριά από τα φώτα της σκηνής. Εργάστηκε αρχικά ως οικοδόμος και στη συνέχεια ως εργάτης σε ορυχεία, ενώ υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως συνοριοφύλακας στο Τείχος του Βερολίνου – μια θητεία που διακόπηκε πρόωρα λόγω των προβλημάτων υγείας (έλκος στομάχου), μια από τις λεπτομέρειες που έμελλε να αποβεί μοιραία για το τέλος του.

Το πάθος του για την υποκριτική τον οδήγησε στη Σχολή Θεάτρου της Λειψίας. Γρήγορα, το ιδιοφυές, εσωτερικό και γεμάτο εντάσεις παίξιμό του τράβηξε την προσοχή των σκηνοθετών. Έγινε το «βαρύ πυροβολικό» του εμβληματικού Deutsches Theater στο Ανατολικό Βερολίνο. Οι ερμηνείες του ως Έγκμοντ και Άμλετ θεωρούνται μέχρι σήμερα μνημειώδεις.

Εν ολίγοις ο Μούε δεν ήταν απλά ένας μάγος της υποκριτικής, ένας καλλιτέχνης αλλά κι ένας άνθρωπος της δράσης. Ένας από τους βασικούς διανοούμενους που διοργάνωσαν και μίλησαν στη μεγάλη συγκέντρωση της 4ης Νοεμβρίου του 1989 στην Αλεξάντερπλατς, όπου περίπου 500.000 άνθρωποι απαίτησαν εκδημοκρατισμό της DDR, μόλις πέντε ημέρες πριν το Τείχος καταρρεύσει οριστικά.

Οι μεγάλοι σταθμοί μιας μεγάλης καριέρας

Αν και οι «Ζωές των Άλλων» τον μετέτρεψαν σε ηθοποιό παγκοσμίου βεληνεκούς, η φιλμογραφία του Μούε ήταν ήδη γεμάτη από ρόλους – πρόκληση. Δεν φοβήθηκε ποτέ να τσαλακώσει την εικόνα του ή να βουτήξει σε ακραία, σκοτεινά κινηματογραφικά πειράματα.

• Η σκοτεινή συνάντηση με τον Μίχαελ Χάνεκε 

Ο Μούε υπήρξε ένας από τους αγαπημένους ηθοποιούς του κορυφαίου Αυστριακού σκηνοθέτη Μίχαελ Χάνεκε, συμμετέχοντας σε ταινίες που σόκαραν την Ευρώπη με την ψυχολογική τους ωμότητα.

• «Το βίντεο του Μπένι» (Benny’s Video 1992)

Υποδύθηκε έναν πατέρα που, σε μια σοκαριστική επίδειξη συναισθηματικής αποξένωσης, βοηθά τον έφηβο γιο του να καλύψει έναν φόνο που διέπραξε και να εξαφανίσει το πτώμα.

• «Παράξενα Παιχνίδια» (Funny Games, 1997) 

Στο απόλυτο σαδιστικό θρίλερ του Χάνεκε, ο Μούε υποδύεται τον πατέρα μιας αστικής οικογένειας που πέφτει θύμα ομηρίας στο ίδιο της το εξοχικό από δύο νεαρούς ψυχοπαθείς. Μια καθηλωτική ερμνημεία απόλυτης απόγνωσης απέναντι στην παράλογη βία.

• «Ο Πύργος» (Das Schloss, 1997) 

Την ίδια χρονιά μεταμορφώνεται ιδανικά στον “Κ”, τον ήρωα της δυστοπικής, εφιαλτικής μεταφοράς του ομώνυμου βιβλίου του Φραντς Κάφκα, πάλι υπό τις οδηγίες του Χάνεκε.

• «Schtonk!» (1992): Η μεγαλύτερη πολιτική σάτιρα της Γερμανίας

Το σπάνιο κωμικό και σατιρικό του ταλέντο ξεδίπλωσε στην ταινία Schtonk!, η οποία βασίστηκε στο πραγματικό, τεράστιο σκάνδαλο της δεκαετίας του ’80 όταν το περιοδικό Stern αγόρασε και δημοσίευσε τα υποτιθέμενα “ημερολόγια του Χίτλερ”, τα οποία αποδείχθηκαν παταγώδης…πλαστογραφία. Η ταινία προτάθηκε για Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας.

Η διεθνής συνεργασία με τον Κώστα Γαβρά στο «Αμήν» (2002)

Μια από τις πιο λαμπρές και ιστορικές στιγμές της καριέρας του ήταν η συνάντησή του με τον κορυφαίο Έλληνα σκηνοθέτη του πολιτικού κινηματογράφου, Κώστα Γαβρά.

Στο συγκλονιστικό φιλμ «Αμήν» (Amen.) που καταγγέλλει τη σιωπή και την ανοχή του Βατικανού στο Ολοκαύτωμα, ο Μούε κλήθηκε να παίξει έναν ρόλο στον αντίποδα του καλού ανθρώπου: υποδύθηκε τον «Γιατρό» (έναν χαρακτήρα εμπνευσμένο από τον διαβόητο Ναζί Γιόζεφ Μένγκελε). Μια ερμηνεία που έσταζε ψυχρότητα, κυνισμό, απόλυτο σκοτάδι, κέρδισε τα εύσημα του Γαβρά, ο οποίος εκθείαζε τη μεθοδικότητα και την ικανότητα του Γερμανού ηθοποιού να αποτυπώνει την «κοινοτοπία του κακού» στην οθόνη.

«Ο δικός μου Φύρερ» (Mein Führer, 2007): Ο τελευταίος προκλητικός ρόλος

Στην τελευταία του κινηματογραφική εμφάνιση, η οποία κυκλοφόρησε λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, ο Μούε τόλμησε κάτι ακραίο. Στην ανατρεπτική, μαύρη κωμωδία «My führer – The Really Truest Truth about Adolf Hitler», υποδύθηκε τον Αδόλφο Γκρύνμπαουμ, ένα Εβραίο καθηγητή υποκριτικής που βγαίνει από το στρατόπεδο συγκέντρωσης για να κάνει ιδιαίτερα μαθήματα στον καταθλιπτικό Χίτλερ. Ακόμα και στο τέλος του, ο Μούε επέλεξε να υπηρετήσει ένα σινεμά που έσπαγε τα ταμπού.

«Ο τελευταίος μάρτυρας» (Der Letzte Zeuge): Ο αγαπημένος της τηλεόρασης

Για το ευρύ γερμανικό κοινό, ο Μούε ήταν και το πρόσωπο της καθημερινότητας τους. Για εννέα σεζόν (1998 – 2007), πρωταγωνίστησε στην τεράστια τηλεοπτική επιτυχία Der Letzte Zeuge ως ο μελαγχολικός, πανέξυπνος ιατροδικαστής Δρ. Ρόμπερτ Κολμάαρ, ένας ρόλος που του χάρισε πολλά τηλεοπτικά βραβεία και την καθολική αναγνώριση.

Το τραγικό και πρόωρο φινάλε

Η μοίρα που τόσο πολύ είχε παίξει με τη ζωή του, του επιφύλασσε το πιο σκληρό παιχνίδι στο τέλος. Τον Φεβρουάριο του 2007, η ταινία «Οι Ζωές των Άλλων» κερδίζει το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας. Ο Μούε βρίσκεται στο Λος Άντζελες, στο απόγειο της παγκόσμιας δόξας του, με το Χόλιγουντ να υποκλίνεται στο ταλέντο του.

Ωστόσο, κάτω από το κοστούμι του κρυβόταν ένα μυστικό. Λίγο πριν την τελετή, είχε υποβληθεί σε μια σοβαρή χειρουργική επέμβαση. Ο καρκίνος του στομάχου, που τον ταλαιπωρούσε από τα νεανικά του χρόνια, είχε επιστρέψει επιθετικά.

Μόλις πέντε μήνες μετά τον θρίαμβο των Όσκαρ, στις 22 Ιουλίου 2007, ο Ούλριχ Μούε άφησε την τελευταία του πνοή στο σπίτι του στο Βάλμπεκ, σε ηλικία μόλις 54 ετών.