The Music is Black: Όλα όσα μας έμαθε η συγκλονιστική πρώτη έκθεση στο ολοκαίνουριο μουσείο V&A East

Λέξεις/Εικόνες: Αργύρης Ωραιόπουλος

Στο Λονδίνο πρόσφατα εγκαινιάστηκε το καινούριο μουσείο V&A East στο Elizabeth Park, και άνοιξε τις πύλες του με μια εμβληματική έκθεση με τίτλο “The Music is Black, A British Story”.

Το μουσείο το ίδιο κόστισε περίπου 135 εκατομμύρια λίρες και η κατασκευή του πήρε 10 χρόνια να ολοκληρωθεί. Αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι η τωρινή κυβέρνηση των εργατικών ανακοίνωσε πακέτο χρηματοδότησης 1.5 δισεκατομμυρίων λιρών σε πολιτιστικές οργανώσεις με ένα ορίζοντα πενταετίας ξεκινώντας το 2025. Αυτά ενημερωτικά.

Η πρώτη έκθεση του μουσείου είναι αφιερωμένη αποκλειστικά στη μουσική και μάλιστα στη μουσική που έφεραν, έπαιξαν και δώρισαν απλόχερα στην ανθρωπότητα οι Αφρικανοί.

Την έκθεση ανοίγει έγγραφο που φέρει την υπογραφή του τότε βασιλιά Κάρολου Β, με το ποιο νομιμοποίητο το εμπόριο Αφρικανών. Ο βασιλιάς ήταν μέτοχος στην εταιρία (The Company of Royal Adventures) που εμπορευόταν και πουλούσε Αφρικανούς ως σκλάβους σε Αμερική και Καραϊβική.

Η εταιρία αυτή που διεύθυνε ο αδερφός του, είχε επίσης το μονοπώλιο στα ορυχεία χρυσού σε όλη τη δυτική Αφρική. Βρετανοί, Πορτογάλοι και Ολλανδοί, κυρίως, έφερναν τους Αφρικανούς με καράβια από όλα τα μήκη και πλάτη της Αφρικανικής ηπείρου. Μια γραφική παράσταση παρουσιάζει τις μεταφορές σκλάβων ανά πενταετία από το 1500 για 400 περίπου χρόνια, έως το 1900 σχεδόν, δείχνοντας πάνω από 1600 ταξίδια στα μέσα του 1700 (παραπάνω από 300 το χρόνο) να πραγματοποιούνται στο ναδίρ αυτού του εγκλήματος.

Εκείνα το χρόνια, γύρω στο 1760, ο σουηδός Carl Linnaeus εφηύρε τον όρο Homo Sapiens για το ανθρώπινο είδος, κατηγοριοποιώντας τους ανθρώπους σε «ποικιλίες» σύμφωνα με τη γεωγραφική τους καταγωγή. Αν και ο Linnaeus δεν χρησιμοποίησε τη λέξη φυλη (race), η δουλειά του έτυχε εκμετάλλευσης προς όφελος ρατσιστικών πεποιθήσεων και επηρεάζει έως και σήμερα τη ρητορική περί ανωτερότητας και φυλετικών διακρίσεων.

Την εποχή που ακολούθησε η θρησκεία θα παίξει και πάλι το δικό της ρόλο. Καθώς η Βρετανική και άλλες Ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες τη χρησιμοποιούν για να κοντρολάρουν τις αποικίες τους, αναγκάζοντας τους σκλάβους να αποδεχθούν το χριστιανισμό. Η αντίσταση σε αυτή την καταπίεση εμπνέει και τη λεγόμενη gospel voice που κυριαρχεί στην εκκλησιαστική μουσική των Αφρικανών και θεωρείται η βάση όλης της σύγχρονης μουσικής.

Το 1900 πια η Βρετανία είναι η πιο ισχυρή αυτοκρατορία στον κόσμο, χτισμένη πάνω στις πλάτες των σκλάβων από την Αφρική, οι οποίοι παρόλη την εκμετάλλευση που υφίστανται, βρίσκουν τη δύναμη να δραπετεύουν στη μουσική και στο τραγούδι. Η μουσική πια αρχίζει και μπαίνει σε όλες της εκφάνσεις της ζωής και με το πέρας των παγκοσμίων πολέμων και τον ερχομό νέων τεχνολογιών (γραμμόφωνο, ραδιόφωνο, τηλεόραση) αγγίζει εκατομμύρια ανθρώπους, που μέσα από τη τζαζ (jazz) και τα μπλουζ (blues) βρίσκουν ξανά ελπίδα.

Αργότερα η σόουλ (soul) και το ροκ εν ρολ (rock n roll) που τις ρίζες του βρίσκουμε στις αγροτικές queer κοινότητες των Αφρικανών με μουσικούς όπως η Sister Rosetta Tharpe, προκαλούν αμφισβήτηση σε όλους και σε όλα. Άλλωστε ο ίδιος ο Keith Richards έχει εκμυστηρευτεί πως τις μουσικές του ρίζες κρατάνε οι Muddy Waters και Chuck Berry.

Λίγες δεκαετίες μετέπειτα η ρέγκε (reggae) θα φέρει στο προσκήνιο στοίχους με πολιτικό βάθος που αγγίζουν ζητήματα αποικιοκρατικής εξουσίας και κοινωνικών ανισοτήτων. Η ρέγκε δίνει τη θέση της στη νταμπ (dub) με μουσικούς και παραγωγούς όπως οι Mad Professor και Lee ‘Scratch’ Perry. Οι ενισχυτές μεγαλώνουν, πάνω τους «καρφώνονται» αυτοσχέδια ηχεία και όλα μαζί συνδέονται σε πικάπ όπου αρχίζουν και μιξάρονται δίσκοι. Κάπως έτσι ξεκινάει και το κίνημα της ηλεκτρονικής μουσικής με παραγωγούς όπως οι Frankie Knuckles και Larry Levan να παίρνουν δίσκους της ντίσκο και να κάνουν τα πρώτα ρεμίξ.

Οι ήχοι της σόουλ, νταμπ, ραπ θα δώσουν ζωή στη Βρετανική Φανκ (Brit Funk/Acid Funk) με τους Jamiroquai πρωταγωνιστές, και μαζί με την απόλυτη δεξιοτεχνία στα πικάπ θα γεννήσουν και το θρυλικό ήχο του Μπρίστολ και το Τριπ Χοπ (Trip Hop), με μουσικά σχήματα όπως Massive Attach, Portishead, Morsheeba να φέρνουν μια πιο ευαίσθητη εξερεύνηση στο κοινό τους. Σειρά παίρνουν τα είδη Garage, Grime για να φτάσουμε πια σε πολυβραβευμένους καλλιτέχνες όπως οι Stormzy και Olivia Dean στις πιο σύγχρονες εκδοχές της Βρετανικής μουσικής σκηνής.

Ναι λοιπόν, The Music is Black και οι Βρετανοί σε μια εποχή μισαλλοδοξίας και κατάπτωσης κοινωνικών αξιών, μας το θυμίζουν βροντερά.

ΥΓ. Αφιερωμένο εξαιρετικά στη μέγα-γκουρού Φωτεινή Μπαλογιάννη και φυσικά στη μεγαλύτερη μου ηρωίδα που τη νύχτα μετά την επίσκεψη μας στην έκθεση έσπασαν τα νερά της και 17 ώρες αργότερα έφερε στη ζωή δυο μάτια μα τι μάτια..