Doom Scrolling, influencers και η τέχνη της επιβίωσης: Μια συζήτηση για την «Ανθρώπινη Μαλακία»

Σε μια εποχή που η προσοχή μας μετριέται σε δευτερόλεπτα και η πραγματικότητά μας φιλτράρεται μέσα από αλγόριθμους, η παράσταση «Η ανθρώπινη μαλακία που με εξουθενώνει» μοιάζει με μια αναγκαία, αν και επώδυνη, κραυγή αφύπνισης.

Το έργο επιστρέφει στη σκηνή του ARTbox Fargani για ένα τελευταίο ΠΣΚ (13 έως 15 Μαρτίου), όπως αναφέρουν και οι συντελεστές, πιο συμπαγές και επίκαιρο από ποτέ, για να στηλιτεύσει τον ψηφιακό ναρκισσισμό, την κουλτούρα της αυτοβελτίωσης και την πνευματική οκνηρία που μας κατακλύζει.

Το κείμενο και η δραματουργία της παράστασης δεν είναι προϊόν ενός μοναχικού δημιουργού, αλλά το αποτέλεσμα μιας «τριπλής σύμπραξης» που βασίστηκε στον αυτοσχεδιασμό, τη σύνθεση διαφορετικών μεθόδων υποκριτικής και, κυρίως, στην παραίτηση από το «εγώ» χάριν του συλλογικού οράματος.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, δύο από τους βασικούς αρχιτέκτονες αυτής της προσπάθειας, ο Κωνσταντίνος Δαλαμάγκας και ο Θανάσης Μεγαλόπουλος, μιλούν για τη δημιουργική διαδικασία, τον πυρήνα του έργου και πολλά άλλα που μας εξουθενώνουν.

Το κείμενο της παράστασης αποτελεί προϊόν μιας τριπλής σύμπραξης. Πώς λειτούργησε στην πράξη αυτή η “συνομιλία” τριών διαφορετικών φωνών και πώς καταφέρατε να συνθέσετε μια ενιαία δραματουργία;

Κωνσταντίνος: Για εμένα, η διαδικασία ήταν πρωτόγνωρη και δημιουργικά επίπονη. Ως προσωπικότητα τείνω να είμαι συνθετικός τύπος. Ασυνείδητα ή μη κάνω ένα βήμα πίσω και παρεμβαίνω με τρόπο ώστε να συμβάλλω στην επίτευξη του καλύτερου αποτελέσματος. Σε μία ομαδική δουλειά είναι σημαντικό να κάνουμε στην άκρη τον εγωισμό και να λειτουργούμε με τέτοιον τρόπο.

Θανάσης: Ήταν μια τρομερά δημιουργική διαδικασία. Ξεκινήσαμε μέσα από χαώδεις αυτοσχεδιασμούς που ηχογραφούνταν και στη συνέχεια απομαγνητοφωνούνταν για να διαμορφωθούν σε κείμενο που ξανά έπρεπε να μπει σε αυτοσχεδιασμό και δοκιμή. Με καθοδήγηση της πρόβας σε rotation όπου ο καθένας μας δοκίμαζε υλικό πάνω στους άλλους δύο.

Όταν φτάσαμε στην τελική μορφή του κειμένου, στην ιδέα που ξεκλείδωνε όλο το μονόδραμα, χρειάστηκε να χωρίσουμε πιο διακριτούς ρόλους. Ο Μαυρόπουλος ανέλαβε την ολοκλήρωση της τότε δραματουργίας, εγώ τις τελευταίες σκηνοθετικές επιλογές και ο Δαλαμάγκας έπρεπε να σηκώσει το βάρος της ερμηνείας του κεντρικού ρόλου που μας ταξιδεύει στην ιστορία.

Όλα αυτά μέσα από τον συνδυασμό τριών διαφορετικών μεθόδων και αντιλήψεων πάνω στην υποκριτική άλλα με βάση έναν πολύ ξεκάθαρο κοινό πυρήνα που προέκυπτε από κοινή αντίληψη στην ανάγνωση της πραγματικότητας

Επιπλέον, πέρα από τον τίτλο, τι ορίζει για εσάς προσωπικά αυτή την “ανθρώπινη μαλακία” που νιώθετε ότι σας εξουθενώνει στην καθημερινότητά σας;

Κωνσταντίνος: Η γενικότερη πολιτική κατάσταση, εντός και εκτός συνόρων, είναι μια εξουθενωτική μαλακία.

Πόσο αναγκαία ήταν η ανάληψη της σκηνοθετικής ευθύνης από έναν εξ υμών, ώστε να λειτουργήσει ως ο συνεκτικός κρίκος (το “φίλτρο”) που μετέτρεψε το πολυεπίπεδο αυτό υλικό σε μια συμπαγή παραστάσιμη μορφή; Ήταν μια διαδικασία υποχωρήσεων ή μια δημιουργική σύνθεση;

Κωνσταντίνος: Η ανάληψη της ευθύνης από τον Θανάση (με τον δικό του δοτικό τρόπο) ήταν καθοριστική για την εξέλιξη της παράστασης. Μετά το τέλος της πρώτης περιόδου παραστάσεων, με τον Θανάση και τον Κωνσταντίνο, κάναμε αρκετές συναντήσεις για να δούμε τι εν τέλει από αυτά που είχαμε στο μυαλό μας λειτούργησαν. Μπορέσαμε να δούμε πιο ψύχραιμα τα αδύναμα σημεία της παράστασης. Πήραμε feedback από το κοινό και από τους συνεργάτες μας.

Σε δεύτερο στάδιο στην ομάδα εντάχθηκε ο Θανάσης Κριτσακης, καθώς επίσης και η Ράνια Καπετανάκη (μάσκα Ρένα). Δύο νέες οπτικές πολύ χρήσιμες και καθοριστικές που λειτούργησαν προς όφελος της παράστασης. Ο Θανάσης Μεγαλόπουλος κατάφερε να φιλτράρει όλη αυτή την πληροφορία για να φτάσουμε στο σημερινό αποτέλεσμα. Η παράσταση όπως παρουσιάζεται στο ARTbox Fargani προήλθε από αυτή την αλληλεπίδραση.

Θανάσης: Ήταν η πιο συνθετική διαδικασία για μένα εδώ και καιρό. Ο Θανάσης Κριτσάκης και η Ράνια Καπετανάκη ήταν καταλυτικοί για να καταφέρουμε το νέο, πολύ πιο δεμένο, όχι τόσο χαοτικό, κατά τη γνώμη μου, ανέβασμα της παράστασης.

Υπήρχε επικοινωνία της ιδέας και του οράματός σου από όλους. Υπήρχε σεβασμός και ανάγκη ανάδειξης της ιδέας του άλλου.

Υπήρχε η συγκρότηση της απόσυρσης ή της τροποποίησης μιας ιδέας χάριν της σύνθεσης.

Είναι τεράστια αρετή να χαίρεσαι και να θέλεις να αναδείξεις το όραμα του άλλου, την εικόνα και την μορφή που θέλει να δώσει σε μια ιστορία και είναι πραγματικά ευλογία να συναντηθείς με συνεργάτες που λειτουργούν με αυτό τον τρόπο.

Πιστεύετε ότι το ίδιο το θεατρικό γεγονός —ως προϊόν συλλογικής δουλειάς— αποτελεί το “αντίδοτο” στην εξουθενωτική μαλακία του υπερεγώ που ενδεχομένως περιγράφετε στη σκηνή;

Κωνσταντίνος: Οποιοδήποτε εγχείρημα ή πειραματισμός που γίνεται με ειλικρίνεια και αυταπάρνηση, κουβαλάει τη συλλογικότητα και αμφισβητεί την πεπατημένη είναι σίγουρα ένα εγχείρημα που αξίζει να σταθείς και να το ακούσεις

Αν έπρεπε να απομονώσετε ένα στοιχείο της σύγχρονης κοινωνίας, μια συγκεκριμένη συμπεριφορά ή φαινόμενο, που θεωρείτε ότι σατιρίζεται πιο αιχμηρά στο έργο, ποιο θα ήταν αυτό και γιατί πιστεύετε ότι μας αφορά όλους τόσο άμεσα;

Κωνσταντίνος: Ένα σύνθημα που κυκλοφορούσε αρκετά τα προηγούμενα 20-30 χρόνια ήταν το: “το lifestyle είναι μαγικό/ νούμερο σε κάνει από μηδενικό”. Σήμερα το ζούμε στο απόλυτο. Έχουμε γεμίσει από influencers, ανθυπο – celebrities, περσόνες, μαϊντανούς, γνώστες που έχουν την ανάγκη να εκφράσουν την αποψάρα τους για το οτιδήποτε. Για τους ίδιους υπάρχει μια ανταμοιβή, ηθική και υλική, που τους δίνει το κίνητρο να συνεχίζουν. Φυσικά λειτουργούν ως παραδείγματα και τους ακολουθούν και άλλοι. Και όσο ερχόμαστε σε επαφή με αυτό το περιεχόμενο τόσο πιο ισχυρό το κάνουμε. Ο αλγόριθμος είναι αμείλικτος: μετράει views και αντιδράσεις χωρίς να κρίνει αν είναι για χαβαλέ ή από πραγματικό ενδιαφέρον. Έτσι η βλακεία γιγαντώνεται και διαχέεται. Αυτός είναι ένας σημαντικός άξονας της παράστασης.

Επιλέξατε ως κεντρικούς άξονες της πλοκής δύο πολύ συγκεκριμένα σύγχρονα αρχέτυπα: τον Financial & Date Coach (Ισμαήλ) και τον Συγγραφέα Αυτοβελτίωσης (Σούλης). Πιστεύετε ότι στην εποχή της απόλυτης σύγχυσης και της πληροφοριακής υπερφόρτωσης, έχουμε ανάγκη από τέτοιες “αυθεντίες” για να μας δείξουν τον δρόμο;

Είναι η “μαλακία” τελικά μια μορφή πνευματικής οκνηρίας, όπου προτιμάμε να ακολουθήσουμε τυφλά έναν ψηφιακό μεσσία παρά να αναλάβουμε το βάρος της δικής μας κριτικής σκέψης;

Θανάσης: Ο Ισμαήλ και Σούλης δεν αποτελούν κανένα είδος αρχέτυπου ή αυθεντίας, στην πραγματικότητα μιλάμε για δύο ναυάγια της ζωής, ανθρώπους μόνους κατάμονους που ίσως κάποια στιγμή στη ζωή τους να αδικήθηκαν, αλλά αυτό δεν τους δίνει κανένα δικαίωμα να ταχθούν στο στρατόπεδο των καταπιεστών και κακοποιήτων.

Τέτοιοι τύποι εκεί έξω είναι στην καλύτερη περίπτωση ιλαροί ή άσχετοι με καλές προθέσεις και στη χειρότερη κακοποιητές, εγκληματίες ή μικρολωποδύτες.

Η υπερβολική κατανάλωση τέτοιου περιεχομένου είναι ο πραγματικός κίνδυνος, αυτό που παράγει το brain root αυτό που σύμφωνα με μεταναλύσεις πια παράγει σιγά-σιγά μια γενιά που έχει χαμηλότερο IQ από τις προηγούμενες για αυτό είναι επιτακτική η ανάγκη της απαγόρευσης της χρήσης των social media σε νεαρές ηλικίες πράγμα στο οποίο έχουν προχωρήσει ήδη χώρες της Ευρώπης.

Στο σύμπαν της παράστασης, το unending scrolling μοιάζει να είναι το “χαλί” πάνω στο οποίο πατάνε όλοι οι ήρωες. Είναι κάτι που επιλέξατε να στηλιτεύσετε ως την απόλυτη πηγή της εξουθένωσης ή μήπως το βλέπετε ως μια αναπόφευκτη (και ίσως τραγική) διέξοδο του σύγχρονου μοναχικού ανθρώπου;

Κωνσταντίνος: Η ίδια η δομή της παράστασης θα θέλαμε να μοιάζει με μια κατάσταση doom scrolling. Οι ταχύτητες είναι υψηλές, η πληροφορία τεράστια, οι εναλλαγές ακαριαίες. Η ζωή μοιάζει να καλπάζει ίσια μπροστά ενώ στην πραγματικότητα διαχέεται, σπαταλιέται. Η εξουθένωση προέρχεται και από αυτήν την ταχύτητα και από το ίδιο το περιεχόμενο. Όλοι μας κάποια στιγμή έχουμε μπει σε αυτό το τριπ. Και στην πραγματικότητα έτσι δουλεύει αυτού του είδους η διασκέδαση. Κάτι σου τάζει που θα το δεις στα επόμενα δευτερόλεπτα και όταν τελειώσει θα πας στο επόμενο για να πάρεις μικρές δόσεις ντοπαμίνης. Υπάρχει μια ανταμοιβή. Αυτή η ανταμοιβή είναι που προκαλεί τον εθισμό και την εξάρτηση. Εμείς επιλέγουμε να δείξουμε μέσω του Κωστή μια ακραία κατάσταση του φαινομένου. Ο Κωστής είναι ένας πολύ μοναχικός τύπος. Εγκλωβισμένος σε αυτόν τον μηχανισμό.

Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίφαση που δεν μπορώ να αγνοήσω: Για να επικοινωνήσετε μια παράσταση που στηλιτεύει την ψηφιακή εξουθένωση και τον ναρκισσισμό των social media, πρέπει αναγκαστικά να χρησιμοποιήσετε τα ίδια αυτά εργαλεία προώθησης.

Θανάσης: Φυσικά, η ζωή είναι φτιαγμένη με τέτοιο τρόπο που, αν δεν επιλέξεις κάποιου είδους αναχωρητισμό, δεν μπορείς να αποφύγεις τέτοιες αντιφάσεις. Όλες και όλοι μας αναγκαζόμαστε να ζούμε με τέτοιες αντιφάσεις. Όπως έχουν γράψει και δυο μεγάλοι φίλοι συγγραφείς που εργάστηκαν σκληρά στην αποτύπωση της ανθρώπινης βλακείας πριν από μας στο βιβλίο ΠΑΓΟΣ: πρέπει να μάθεις να καταναλώνεις τα αγαθά του καπιταλισμού χωρίς ταυτόχρονα να χάνεις το όραμα της αταξικής κοινωνίας.

Πώς νιώθετε που “αναγκάζεστε” να γίνετε μέρος αυτού του ψηφιακού θορύβου για να προσκαλέσετε το κοινό να δει την κριτική του;

Κωνσταντίνος: Σίγουρα σαν πρώτη σκέψη μοιάζει αντιφατικό. Όμως δεν είμαστε ούτε τεχνοφοβικοί- αναγνωρίζουμε τα θετικά του διαδικτύου, της τεχνολογίας όπως την ζούμε στο σήμερα, της επιστήμης – ούτε είμαστε ασκητές ιεραπόστολοι – είμαστε νέοι άνθρωποι, σύγχρονοι, που καταναλώνουμε και το content που κοροϊδεύουμε και παράγουμε “κακό” θόρυβο στο ίντερνετ. Φυσικά ο ψηφιακός θόρυβος που προκαλείται από την προώθηση της παράστασης είναι δυσανάλογος με τον θόρυβο των πολυεθνικών πχ. που διαφημίζονται σε όποια σελίδα και αν ανοίξεις. Ωστόσο αναλαμβάνω την ευθύνη του ψηφιακού θορύβου!!!

Τελικά, μετά από αυτή την περιήγηση στην “ανθρώπινη μαλακία”, υπάρχει χαραμάδα ελπίδας;

Θανάσης: Ελπίδα υπάρχει πάντα απλά η πίστη σε αυτή είναι μια προσωπική διαδικασία που θέλει κόπο. Θέλει αρετή και τόλμη που λέει ο ποιητής. θέλει καλλιέργεια της συνείδησης της αλληλεγγύης. θέλει αναζήτηση της αλήθειας και πολιτική συγκράτηση. Εδώ για να καθαρίσεις τον αλγόριθμό σου από τα σκουπίδια χρειάζεται μεγάλος κόπος, φανταστείτε για να συνεχίσεις να ελπίζεις.

Φεύγοντας από το θέατρο, ο θεατής θα βάλει αναπόφευκτα το χέρι στην τσέπη για να πιάσει το κινητό του. Ποια θα θέλατε να είναι η πρώτη του σκέψη ή η πρώτη του κίνηση εκείνη τη στιγμή;

Κωνσταντίνος: Να κοιτάξει απλά την ώρα και να πει στην παρέα του: έχουμε χρόνο… πάμε για καμιά μπύρα να πούμε δυο κουβέντες;

*Artbox Fargani | Παρασκευή 13, Σάββατο 14 στις 21:00 και Κυριακή 15 Μαρτίου στις 19:00 | Τιμές εισιτηρίων: από 10 ευρώ | Ηλεκτρονικά εισιτήρια: MORE