Λυσιστράτη του Αριστοφάνη από το ΚΘΒΕ: Μια γιορτή ειρήνης και γυναικείας ορμής ξεκινά από το Θέατρο Δάσους

Προσθέστε την parallaximag.gr ως προτεινόμενη πηγή στη Google

Η κορυφαία αντιπολεμική κωμωδία του Αριστοφάνη, που διδάχθηκε το 411 π.Χ. εν μέσω του ολέθριου Πελοποννησιακού Πολέμου, ετοιμάζεται να ζωντανέψει στη σκηνή από το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος.

Η μεγάλη πρεμιέρα έχει οριστεί για τις 30 Ιουνίου στο Θέατρο Δάσους, αποτελώντας τον πρώτο σταθμό μιας μεγάλης περιοδείας που περιλαμβάνει και μια άκρως τιμητική πρόσκληση στο Φεστιβάλ της Ostia από το Teatro di Roma.

Η «Λυσιστράτη» θεωρείται ένα από τα πιο διάσημα αντιπολεμικά κείμενα της παγκόσμιας δραματουργίας. Στο επίκεντρό της βρίσκεται η ομώνυμη Αθηναία, η οποία αναλαμβάνει μια ρηξικέλευθη πρωτοβουλία: συσπειρώνει τις γυναίκες από την Αθήνα, τη Σπάρτη και ολόκληρη την Ελλάδα σε μια ιδιότυπη, καθολική σεξουαλική απεργία, προχωρώντας παράλληλα στην κατάληψη της Ακρόπολης.

Μέσα από αυτόν τον πρακτικό και ακραίο εκβιασμό, οι γυναίκες αναγκάζουν τους άνδρες να σταματήσουν τις εχθροπραξίες και να υπογράψουν ειρήνη, αναδεικνύοντας περίτρανα τη γυναικεία δύναμη, την αλληλεγγύη και τον καθοριστικό ρόλο της γυναίκας στην πολιτική ζωή.

«Αυτή τη στιγμή ζούμε σε έναν κόσμο που δυστυχώς το κείμενο της Λυσιστράτης παραμένει επίκαιρο και κλασικό», σημειώνει ο σκηνοθέτης της παράστασης, Αστέρης Πελτέκης. «Αυτό συμβαίνει γιατί αφενός συνεχίζουν να γίνονται πόλεμοι και αφετέρου συνεχίζει να μην υπάρχει απόλυτη ισότητα μεταξύ των δύο φύλων. Σήμερα, μέσα στο σύστημα της παγκοσμιοποίησης, η φράση του έργου που χρησιμοποιούμε για το κλείσιμο λέει: “σταματήστε να μαλώνετε, όλοι αδέρφια είμαστε”. Στις μέρες μας αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο και κάθε πόλεμος, εμφύλιος είναι».

Λίγο πριν ανοίξουν τα φώτα της σκηνής, βρεθήκαμε στα backstage της παράστασης και συνομιλήσαμε με τους ανθρώπους που τη φέρνουν στη ζωή. Μέσα από τα δικά τους λόγια, ξεδιπλώνεται μια ανάγνωση που τολμά να συνδέσει το κλασικό με το σύγχρονο, το θέατρο με την καθαρή πολιτική πράξη:

Αστέρης Πελτέκης: «Η διαπίστωση ότι κάθε πόλεμος είναι εμφύλιος είναι πιο επίκαιρη από ποτέ»

Η επιλογή ενός έργου στο θέατρο αποτελεί πάντα μια αμιγώς πολιτική πράξη. Αναφέρομαι, φυσικά, στην έννοια της πολιτικής όπως ίσχυε στην αρχαία Ελλάδα και όχι με τη σημερινή, κομματική της σημασία· με την έννοια του πολίτη, της πολιτείας και του πολιτικού, που αποτελεί και τη γνήσια μορφή της λέξης.

Αυτή τη στιγμή ζούμε σε έναν κόσμο όπου, δυστυχώς, το κείμενο της «Λυσιστράτης» παραμένει επίκαιρο και κλασικό. Αυτό συμβαίνει για δύο λόγους: αφενός επειδή συνεχίζουν να γίνονται πόλεμοι και αφετέρου επειδή ακόμα δεν έχει επιτευχθεί η απόλυτη ισότητα μεταξύ των δύο φύλων.

Αν αναλογιστούμε όλα όσα συμβαίνουν παγκοσμίως –από τις γυναίκες που υφίστανται κάθε μορφής βία μέχρι τους σύγχρονους πολέμους– βρίσκουμε άμεσες αναλογίες με την εποχή του έργου. Τότε, μόλις είχε τελειώσει ο Περσικός πόλεμος και ξεκινούσε ο Πελοποννησιακός. Ένας πόλεμος με έναν εξωτερικό εχθρό (την Περσία) μετατράπηκε ξαφνικά σε εμφύλιο ανάμεσα σε δύο ελληνικές πόλεις-κράτη.

Σήμερα, η διαφορά είναι ότι μέσα στο σύστημα της παγκοσμιοποίησης, στο οποίο έχουμε εισέλθει εδώ και αρκετά χρόνια, ολόκληρος ο πλανήτης έχει έρθει πιο κοντά. Η τεχνολογία και μια διαφορετική ιδεολογική αντίληψη μας υπαγορεύουν ότι είμαστε όλοι ένας κόσμος – εξού και οι ενώσεις κρατών, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση ή οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε αυτόν τον παγκοσμιοποιημένο κόσμο, η φράση που χρησιμοποιούμε σχεδόν στο κλείσιμο της παράστασης αποκτά τεράστια βαρύτητα: «Σταματήστε να μαλώνετε, όλοι αδέρφια είμαστε».

Στις μέρες μας αυτό ισχύει περισσότερο από ποτέ, καθώς κάθε πόλεμος είναι, στην πραγματικότητα, εμφύλιος. Κάποτε, αν οι Βίκινγκς εισέβαλαν σε ένα άλλο κοινωνικό σύστημα, θεωρούνταν ξένοι επειδή έρχονταν από κάπου μακριά, από έναν άγνωστο πολιτισμό, και η σύγκρουση φάνταζε εξωτερική. Σήμερα όμως γνωρίζουμε όλο τον πλανήτη, όλα είναι δίπλα μας.

Ζούμε στην ίδια μικρή κοινότητα και ανήκουμε όλοι στο ίδιο είδος: στον Homo sapiens, αφού αυτός έχει απομείνει μόνο.

Επομένως, η διαπίστωση ότι κάθε πόλεμος είναι εμφύλιος είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.

Φυσικά, η επιλογή του έργου έχει να κάνει και με το έμψυχο δυναμικό. Όταν έχεις στη διάθεσή σου μια ηθοποιό σαν την Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, το να επιλέξεις ένα έργο με έναν τόσο χαρακτηριστικό γυναικείο πρωταγωνιστικό ρόλο παίζει καθοριστικό ρόλο.

Ο κεντρικός άξονας του έργου

Ένας άνθρωπος, και μάλιστα γυναίκα, ξεσηκώνεται για να φέρει την ειρήνη και την ισότητα. Όχι μόνο την ειρήνη μεταξύ των λαών, αλλά και μεταξύ των ανθρώπων της ίδιας κοινότητας, ανάμεσα στα διαφορετικά φύλα.

Η Λυσιστράτη κομίζει μια παγκοσμιοποιημένη άποψη για την ειρήνη, και αυτό είναι το μεγάλο επίτευγμα της ποιητικής του Αριστοφάνη. Σε έναν κόσμο όπου η γυναίκα θεωρούνταν χρήσιμη μόνο για το σπίτι και την αναπαραγωγή, ο Αριστοφάνης κάνει την ανατροπή και γράφει αυτό το κείμενο.

Από τον Οίκο στο Δήμο

Παίρνει τη γυναίκα από τον «οίκο» (το σπίτι) και τη μεταφέρει απευθείας στον «δήμο» (την πολιτική σκηνή).

Τη μετατρέπει σε δημότη και πολίτη, και γι’ αυτό επιμένω ότι πρόκειται για ένα έργο καθαρά πολιτικό.

Σε αυτή την παράσταση περιβάλλομαι από αγαπημένους ανθρώπους και εξαιρετικούς συναδέλφους –καλλιτεχνικούς συνεργάτες και ηθοποιούς– με τους οποίους έχουμε δοκιμαστεί και έχουμε αναπτύξει σπουδαία χημεία.

Από το ensemble του ΚΘΒΕ συμμετέχουν σπουδαίοι ηθοποιοί, όπως ο Μορφακίδης, ο Αϊβάζογλου, η Χρύσα Ζαφειριάδου, η Σοφία Καλεμκερίδου, ο Γιάννης Χαρίσης, ο Θάνος Κοντογιώργης και ο Τσεμπερλίδης. Από τους… «εξωσχολικούς» (γελάει), έχουμε την Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, την Κατερίνα Παπουτσάκη, τον Κρατερό Κατσούλη, τον Πετράκη και την Αλεξάνδρα Παλαιολόγου – ηθοποιούς εξαιρετικά ταλαντούχους και δοκιμασμένους.

Είναι πραγματική χαρά να κάνεις πρόβα μαζί τους, πρόκειται για μια πανέμορφη συνθήκη. Το ίδιο ισχύει και για τους υπόλοιπους καλλιτεχνικούς συνεργάτες. Με τον Κωνσταντίνο Ρήγο μας συνδέει μια μακρά γνωριμία και μια υπέροχη επικοινωνία – είναι ένας εξαιρετικός καλλιτέχνης.

Ο Γιώργος Ανδρέου, πέρα από συνεργάτης, είναι ένας πολύ καλός φίλος, ένας άνθρωπος με τρομερή μόρφωση και σπάνιο μυαλό.

Η Φρόσω Λύτρα, αν και σκηνοθέτης η ίδια, μου κάνει τη χάρη και, επειδή διαθέτει μια καταπληκτική αισθητική, συνδιαμορφώνουμε τους εικαστικούς κόσμους για τις δικές μου παραστάσεις, αποδίδοντάς τους έτσι όπως τους φαντάζομαι.

Μαζί μας είναι επίσης ο Νίκος Χαρλάφτης στα κοστούμια και ο Στέλιος Τζολόπουλος στα φώτα – όλοι τους άνθρωποι απόλυτα δοκιμασμένοι.

Η μουσική στο αρχαίο δράμα

Η μουσική στο αρχαίο δράμα είναι ένα κομμάτι ζωτικής σημασίας, καθώς οι δύο έννοιες είναι ταυτόσημες.

Ας μην ξεχνάμε ότι η Όπερα γεννήθηκε μετά την Αναγέννηση, στην προσπάθεια των δημιουργών να αναπαραγάγουν το αρχαίο δράμα και τον τρόπο με τον οποίο ανεβάζονταν οι παραστάσεις στην αρχαιότητα.

Έτσι προέκυψε η Όπερα, όπου το «μέλος» (το τραγούδι) ήταν το κυρίαρχο στοιχείο. Αν και δεν έχουν διασωθεί μουσικά σπαράγματα ή παρτιτούρες από την αρχαιότητα, γνωρίζουμε τα όργανα και τις μετρικές που προκύπτουν μέσα από τα ίδια τα κείμενα.

Έτσι, μπορούμε να φανταστούμε τα σημεία όπου υπήρχε μέλος και μελωδία, καθώς και τα κομμάτια που ήταν πιο προσωδιακά.

Η μουσική παίζει σπουδαίο ρόλο· το αρχαίο δράμα είναι, κατά κάποιον τρόπο, μουσικό θέατρο, ειδικά στα μέρη που αφορούν τα σύνολα, δηλαδή τα χωρικά.

Στη συγκεκριμένη απόδοση κειμένου που έχω κάνει, κανένας από τους ρόλους δεν έχει παραμείνει απλώς ως μέλος του Χορού. Όλοι οι χαρακτήρες έχουν πλέον ονόματα που υποδηλώνουν την ιδιότητά τους.

Προσπάθησα τα ονόματα αυτά να θυμίζουν τη γραφή του Αριστοφάνη, ακολουθώντας παράλληλα τον τρόπο ονοματοδοσίας της Αρχαίας Ελλάδας. Εκεί δεν ίσχυε αυτό που γνωρίζουμε από τη χριστιανική παράδοση, όπου ένα βρέφος βαφτίζεται στους πέντε μήνες και παίρνει ένα τυχαίο όνομα.

Στην αρχαιότητα, παρακολουθούσαν την εξέλιξη του ανθρώπου και του έδιναν ένα όνομα βάσει της πορείας ή των χαρακτηριστικών του. Για παράδειγμα, το όνομα Σοφοκλής σημαίνει «το κλέος (η δόξα) της σοφίας»· δεν του δόθηκε τυχαία.

Πώς προέκυψε το «ΠυθιΑΙ»;

Το όνομα προέκυψε από τον συνδυασμό της Πυθίας και του AI (Artificial Intelligence / Τεχνητή Νοημοσύνη).

Προσπάθησα να μεταφέρω με σύγχρονο τρόπο μια πεποίθηση της αρχαιότητας: τον ρόλο που έχει σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη, τότε τον είχαν οι ιερείς, οι μάντεις και οι πυθίες.

Στο έργο έχω τοποθετήσει ένα δίπολο: από τη μία πλευρά τον μάντη Τειρεσία, έναν τυφλό που προμηνύει τα κακά με τον σοβαροφανή τρόπο της τραγωδίας, και από την άλλη το «ΠυθιΑΙ», μια σύγχρονη, μοντέρνα εκδοχή της Πυθίας.

Λειτουργεί ως ένα μοντέλο θεϊκής νοημοσύνης και ως πρόγονος της σημερινής τεχνητής νοημοσύνης.

Ουσιαστικά κάνει την ίδια δουλειά: ρωτάς και σου απαντάει.

Με βάση αυτή τη λογική, και επιστρατεύοντας το αριστοφανικό χιούμορ μέσα από τη λεξοπλασία, έδωσα ονόματα που αντικατοπτρίζουν τον χαρακτήρα του καθενός.

Με αυτόν τον τρόπο, ο Χορός αποδίδει αυτό που προσωπικά πιστεύω για το αρχαίο δράμα: ότι ο Χορός είναι μεν ένα σύνολο, αλλά κάθε μέλος του αποτελεί μια ξεχωριστή προσωπικότητα, μια αυτόνομη μονάδα.

Το ίδιο συμβαίνει και σε μια πλατεία όπου συγκεντρώνονται χίλιοι άνθρωποι για να ακούσουν μια συναυλία.

Αποτελούν μια ομάδα, έναν «χορό», μια μικρή κοινότητα, η οποία όμως συνδιαμορφώνεται από διαφορετικές μονάδες. Δεν είμαστε όλοι ίδιοι.

Λίγο πριν τη μεγάλη πρεμιέρα στο Θέατρο Δάσους

Είμαστε, καταρχάς, πολύ χαρούμενοι. Μετά από όλη αυτή την περίοδο της «κυοφορίας», περιμένουμε να γεννηθεί το «παιδί» μας για να δούμε: Θα βγει υγιές και καλό; Θα κλάψει μόλις βγει; Θα πάρει ανάσα; Θα ζήσει και θα επιβιώσει; Αυτή είναι η αγωνία μας.

Περιοδεία

Παράλληλα, αδημονούμε για το ταξίδι μας στην Ιταλία. Λάβαμε μια άκρως τιμητική πρόσκληση από το Teatro di Roma και τον καλλιτεχνικό του διευθυντή, Luca de Fusco, καθώς είμαστε μέλη της Ένωσης Θεάτρων της Ευρώπης.

Ο Luca μάς προσκάλεσε στο Φεστιβάλ της Ostia, σε ένα αρχαίο ωδείο έξω από τη Ρώμη.

Εμείς, ως ανταπόδοση αυτής της τιμής, προσκαλέσαμε την παράσταση «Οιδίποδας» που σκηνοθέτησε ο ίδιος, ώστε να παρουσιαστεί στο Θέατρο Δάσους. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται μια ουσιαστική ανταλλαγή πολιτισμικού αγαθού.

Προσφέρουμε στην πόλη μας, μέσα από αυτή την τιμητική συνεργασία, την ευκαιρία να δει πώς προσεγγίζει μια άλλη κουλτούρα το δικό μας αρχαίο δράμα, ενώ παράλληλα παρουσιάζουμε κι εμείς τη δική μας οπτική στο εξωτερικό.

Θεωρώ ότι είναι μια υπέροχη συγκυρία που εξυπηρετεί έναν από τους βασικούς μας στόχους:

να διαδίδουμε αυτή την πολιτισμική κληρονομιά πάνω στην οποία στηρίχθηκε ολόκληρη η συγκρότηση του σύγχρονου αναπτυγμένου δυτικού κόσμου, οι επιστήμες, οι φιλόσοφοι, η γραμματεία και η ίδια η δημοκρατία.

Ελισάβετ Κωνσταντινίδου – Λυσιστράτη: «Το επάγγελμά μας είναι περίπλοκο – Όμως, μέσα από τις διαφορετικότητές μας, έχουμε καταφέρει να έχουμε έναν κοινό στόχο»

Στο έργο αναφέρομαι επίσης ως «Λυσιμάχη» και «Λυσιπόλεμος» – αυτή, δηλαδή, που δίνει λύσεις, που σταματάει τις αναταραχές και φέρνει την ισορροπία.

Είναι ένας ρόλος δύσκολος, γιατί κουβαλάς το βάρος της ευθύνης: πρέπει να εμπνεύσεις τους άλλους, να τους κρατήσεις ενωμένους και να τους πείσεις να σε ακολουθήσουν, ώστε να πετύχει όλο αυτό το εγχείρημα. Είναι μια διαδικασία μοναχική· ενώ δεν μπορείς να κάνεις τίποτα μόνος σου, πρέπει να βρεις τη δύναμη να τους εμπνεύσεις… μόνος σου.

Αυτό συνεπάγεται μεγάλο βάρος, όπως βάρος έχει και η ίδια η παράσταση. Έχεις την ευθύνη του έργου και της απόφασης: να τους οδηγήσεις, να τους καθοδηγήσεις όταν παρασύρονται και να τους πείσεις. Είναι σαν να είσαι αρχηγός κράτους.

Και πού βοηθάει η κωμωδία σε όλο αυτό; Το είχα προσέξει και παλαιότερα, αλλά το συνειδητοποιώ και τώρα στο δικό μας κείμενο: η Λυσιστράτη δεν έχει αστεία. Οι άλλοι ρόλοι έχουν τα αστεία. Το χιούμορ προκύπτει από τις καταστάσεις που δημιουργούνται – όπως, για παράδειγμα, όταν ο Κινησίας κυνηγάει τη Μυρρίνη. Ο ρόλος της Λυσιστράτης δεν είναι κωμικός, είναι ο ρόλος ενός κανονικού, σοβαρού ανθρώπου. Η κωμωδία ως είδος έχει τεράστια δύναμη, αλλά ο συγκεκριμένος ρόλος στερείται κωμικότητας.

Έτσι όπως το έχει σκηνοθετήσει ο Αστέρης (Πελτέκης), η κάθε κοπέλα του Χορού λειτουργεί σαν μια μικρή Λυσιστράτη. Δρουν, πράττουν και εκφράζονται μέσα από εμένα. Όταν εγώ λέω «κάτω οι άντρες», εκείνες υπογραμμίζουν τη λέξη «άντρες».

Λειτουργούν σαν την ηχώ μου, επομένως πρέπει να μοιραζόμαστε το ίδιο συναίσθημα, την ίδια έκφραση και την ίδια δυναμική. Αν αυτό δεν πετύχει, η σκηνή ακυρώνεται. Είναι σαν να φωνάζω εγώ «πάμε στον πόλεμο!» και οι άλλες να απαντούν νωχελικά «πάμε στον πόλεμο…». Δεν συνάδει. Πρέπει, λοιπόν, να έχουν την ίδια ορμή· να είναι εν δυνάμει Λυσιστράτες.

Δεν πρόκειται για τον κλασικό χορό των αρχαίων δραμάτων ή κωμωδιών, όπου οι ηθοποιοί απλώς λένε ένα τραγουδάκι. Εδώ ο Χορός δεν είναι ξεχωριστό κομμάτι από τους ρόλους. Είμαστε ένα σώμα. Οι κοπέλες είναι συνεχώς δίπλα μου, κοντά μου, και πρέπει να κάνω παύσεις για να παρεμβαίνουν. Έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον όλο αυτό, αλλά απαιτεί τρομερή οργάνωση για να βγει όμορφο, σαν μια χορογραφία χωρίς όμως να είναι τυποποιημένη χορογραφία.

Το βασικό για μένα είναι να υπάρχει το ίδιο κοινό αίσθημα.

Σε αυτό μας καθοδηγεί η μουσική, η οποία έχει τεράστια δύναμη, και ο Γιώργος Ανδρέου έχει γράψει υπέροχα κομμάτια.

Η αγωνία της πρεμιέρας

Καμία πρεμιέρα δεν είναι ποτέ απόλυτα έτοιμη. Αυτό κρύβει πάντα μια δυσκολία, κυρίως ψυχολογική, γιατί νιώθεις ότι δεν είσαι έτοιμος. Όμως, με έναν μαγικό τρόπο, εμφανίζεται πάντα ο «θεός του θεάτρου» και σε παρασύρει να παίξεις.

Ο κόσμος δεν θα καταλάβει ότι η παράσταση δεν είναι απόλυτα έτοιμη. Ο ηθοποιός, όμως, που το γνωρίζει, ακόμη κι αν η πρεμιέρα στεφθεί με επιτυχία, εκείνη την ώρα δεν περνάει καλά. Αυτό φαίνεται στο σώμα του, το οποίο αγκυλώνει από το άγχος. Το κοινό συνήθως δεν το εισπράττει, αλλά νομίζω πως κανένα έργο δεν είναι ποτέ 100% έτοιμο στην πρεμιέρα.

Έχω ακούσει –δεν μου έχει τύχει προσωπικά– ότι ο Χουβαρδάς, για παράδειγμα, βάζει τους ηθοποιούς να κάνουν 15 γενικές δοκιμές χωρίς καμία παύση. Αν έχεις κάνει 15 περάσματα, λες «μια χαρά, ας έρθει η πρεμιέρα». Εμείς, όμως, δεν έχουμε κάνει ούτε ένα ολόκληρο πέρασμα! Πώς θα παίξω την Τρίτη; Πώς το φαντάζονται; (γελάει). Έχουμε κάνει, προφανώς, πρόβες με μια ροή, αλλά πάντα με σταματήματα, με διορθώσεις, με πράγματα που έλειπαν…

Είναι μια ωραία αλλά επίπονη διαδικασία. Εκείνες τις στιγμές αναρωτιέσαι: «Γιατί έμπλεξα πάλι; Τι χρειάζεται να αποδείξω τώρα;». Μετανιώνεις, μετά ξαναρχίζεις και στο τέλος… καμαρώνεις. Όταν έρχεται κάποιος μετά την παράσταση και σου λέει «σήμερα ήσουν καταπληκτική», καμαρώνεις με την έννοια της ανακούφισης, ότι τα κατάφερες. Όχι για κανέναν άλλον λόγο.

Το επάγγελμά μας είναι περίπλοκο. Όμως, μέσα από τις διαφορετικότητές μας, έχουμε καταφέρει να έχουμε έναν κοινό στόχο. Κάνουμε και παρέα μεταξύ μας. Μπορεί το ζητούμενο σε μια δουλειά να είναι απλώς η επαγγελματική συνεννόηση, αλλά εμείς οι ηθοποιοί έχουμε ανάγκη το παραπάνω. Είμαστε τέτοιας φτιαξιάς: θέλουμε να παίξουμε ένα τάβλι, να πιούμε έναν καφέ μαζί.

Είναι καλά, είναι ένα πολύ ωραίο ταξίδι.

Αλεξάνδρα Παλαιολόγου – Κλεονίκη: «Για τους πολέμους φταίνε τα μεγάλα συμφέροντα και οι άνθρωποι που σκέφτονται μόνο τον πλούτο και την αρπαγή»

Υποδύομαι την Κλεονίκη, τη φίλη της Λυσιστράτης. Η Κλεονίκη είναι μια γυναίκα που δεν πείθεται καθόλου εύκολα για αυτό που προτείνει η Λυσιστράτη. Η αποχή από το σεξ της φαίνεται εντελώς αδιανόητο – ανήκει σε εκείνες τις γυναίκες που λένε ξεκάθαρα «όχι». Προσπαθεί μάλιστα να πείσει και τις υπόλοιπες, λέγοντας: «Όχι ρε κορίτσια, τι πάμε να κάνουμε τώρα;».

Θεωρώ ότι αυτή η αντίδραση είναι μέσα στη γυναικεία φύση. Όταν έχεις αυτή την έντονη ερωτική τάση –γιατί προφανώς είναι σεβαστό να έχεις και μια διαφορετική ιδιοσυγκρασία, και πρέπει να τα λέμε όλα– δεν μπορείς να φανταστείς τη ζωή σου χωρίς αυτήν. Στη δική μου φύση, ως γυναίκα που της αρέσει το ανδρικό φύλο, η ανάγκη αυτή είναι απόλυτα οργανική.

Αυτό που ουσιαστικά διακυβεύεται στο έργο έχει να κάνει με την ίδια την ερωτική επαφή. Ο έρωτας είναι γέννηση. Την ώρα που γύρω μας κυριαρχεί ο πόλεμος, ο έρωτας φέρνει τη ζωή. Εκεί έγκειται και η μεγάλη αντίφαση του έργου: από τη μία ο πόλεμος, και από την άλλη η αποχή από τον έρωτα, δηλαδή η άρνηση της ίδιας της γέννησης και της ζωής.

Φυσικά, δεν φταίει ο έρωτας για το ότι γίνονται πόλεμοι – μόνο ο έρωτας δεν φταίει! Δεν μπορούμε να στοχοποιήσουμε την ερωτική επιθυμία για τις συγκρούσεις που ξεσπούν στη Γάζα, στην Ουκρανία ή οπουδήποτε αλλού.

Για τους πολέμους φταίνε τα μεγάλα συμφέροντα και οι άνθρωποι που σκέφτονται μόνο τον πλούτο και την αρπαγή. Σε καμία περίπτωση δεν ευθύνεται ο έρωτας. Απλώς, η Λυσιστράτη εφευρίσκει αυτόν τον ακραίο τρόπο, ως ένα έσχατο μέσο για να φέρει την ειρήνη και να σταματήσει το κακό. Είναι, αν θέλετε, ένας πολύ πρακτικός τρόπος σκέψης, ιδωμένος μέσα από τη γυναικεία λογική. «Ανάγκα και θεοί πείθονται».

Η «κυοφορία» της παράστασης

Δεν μπορώ να πω ότι δεν υπάρχει άγχος πριν από την πρεμιέρα, καθώς η πρεμιέρα μοιάζει πάντα με τοκετό. Είναι κάτι που κυοφορούμε για αρκετό καιρό και εκείνη ακριβώς τη μέρα θα γεννηθεί αυτό το «παιδί» για να το δείξουμε στον κόσμο. Το άγχος μας, όμως, κινείται σε λογικά πλαίσια· είναι δημιουργικό και δεν φτάνει σε επίπεδα καταστροφικού στρες που μπορεί να σε παραλύσει. Αυτό το τελευταίο είναι το κακό στρες, που προσπαθούμε να αποφύγουμε.

Σε αυτό βοηθάει πολύ το κλίμα που έχουμε. Όλα τα παιδιά εδώ είναι καταπληκτικά. Έχουμε έναν υπέροχο θίασο, γεμάτο εξαιρετικά ταλαντούχους ηθοποιούς, και η χημεία μεταξύ μας είναι εξίσου όμορφη. Γελάμε πολύ και έχουμε γίνει μια πολύ δεμένη ομάδα.

Κατερίνα Παπουτσάκη – Μυρρίνη: «Στο τέλος της ημέρας, επειδή είμαστε όλοι άνθρωποι και ανήκουμε στο ίδιο είδος, κάθε πόλεμος είναι, στην πραγματικότητα, ένας εμφύλιος»

Στη δική μου περίπτωση, ο άνδρας μου στο έργο είναι ο Κινησίας, τον οποίο υποδύεται ο Κρατερός Κατσούλης. Από γραφής, έχουμε μια πάρα πολύ ωραία σκηνή, η οποία έχει έντονη δράση και είναι εξαιρετικά αστεία.

Μου αρέσει πολύ που συνεργάζομαι με τον Κρατερό· έχουμε δουλέψει μαζί και στο παρελθόν, διαθέτουμε κοινό κώδικα επικοινωνίας και νιώθω υπέροχα που συμμετέχω σε αυτόν τον ζωντανό θίασο, ο οποίος πρέπει να πω ότι έχει τεράστιο ταλέντο. Η σκηνική ανάγνωση του Αστέρη (Πελτέκη) είναι πολύ φρέσκια, οπότε για μένα όλο αυτό αποτελεί μια ιδανική συνθήκη.

Πρόκειται για ένα καθαρά αντιπολεμικό έργο που μας αφορά άμεσα σήμερα, με όλα όσα συμβαίνουν δίπλα μας, τους πολέμους και αυτή την οδυνηρή επικαιρότητα. Μακάρι να υπήρχε μια πραγματική Λυσιστράτη στις μέρες μας, να έδινε μια λύση σε αυτόν τον χαμό και να σταματούσε η άδικη απώλεια τόσων παιδιών και αμάχων πληθυσμών. Δυστυχώς, η πραγματικότητα είναι διαφορετική και δεν ξέρουμε πώς θα λήξει όλη αυτή η κατάσταση.

Στο έργο, ωστόσο, οι γυναίκες παίρνουν τη δύναμη στα χέρια τους. Συσπειρώνονται, γίνονται μια γροθιά, δείχνουν έμπρακτη αλληλεγγύη και διεκδικούν. Στόχος τους είναι να βάλουν μια τάξη στα πράγματα και να σταματήσουν την κακή διαχείριση της εξουσίας από την πλευρά των ανδρών.

Η δύναμη της ομάδας

Ίσως, τελικά, αν συσπειρωθούμε, αν ενωθούμε και αποκτήσουμε ένα κοινό όραμα, τα πράγματα να μπορούν να αλλάξουν. Για να συμβεί αυτό, όμως, χρειάζεται να μένεις πιστός στις αξίες σου και να μάθεις να λειτουργείς ως μέλος μιας ομάδας και όχι ως απομονωμένη μονάδα.

Στο τέλος της ημέρας, επειδή είμαστε όλοι άνθρωποι και ανήκουμε στο ίδιο είδος, κάθε πόλεμος είναι, στην πραγματικότητα, ένας εμφύλιος.

Τατιάνα Μελίδου – Αρχιδάμια η Βοιωτή: «Τα πάντα είναι ένας κύκλος, ή όπως έλεγε και ο Ηράκλειτος, «τα πάντα ρει». Πρέπει να υπάρξει σύγκρουση για να επέλθει μετά η ισορροπία»

Πολλές φορές, όταν η Λυσιστράτη έχει έναν μονόλογο και μιλάει, εμείς από πίσω δρούμε σαν να τα λέγαμε εμείς οι ίδιες. Λειτουργούμε ως υπογραμμιστήρι των όσων ειπώνονται, γεγονός εξαιρετικά ενδιαφέρον αλλά και πολύ απαιτητικό. Απαιτείται απόλυτη συγκέντρωση· δεν υπάρχει ούτε δευτερόλεπτο για να χαθείς, γιατί σε αυτόν τον θίασο λειτουργούμε σαν αλυσίδα.

Τα πάντα κινούνται σαν ντόμινο. Πρέπει να είμαστε ολοκληρωτικά δοσμένες σε αυτό που κάνουμε –και προσπαθούμε πολύ γι’ αυτό. Παρά τις υψηλές απαιτήσεις της δουλειάς, έχουμε δέσει πολύ ως ομάδα και χαιρόμαστε ιδιαίτερα αυτή τη συνεργασία. Η Ελισάβετ (Κωνσταντινίδου) αποτελεί πηγή έμπνευσης για όλους μας· είναι η αρχηγός, το τιμόνι μας. Όλοι προσπαθούμε να δώσουμε τον καλύτερό μας εαυτό με στόχο να ψυχαγωγήσουμε και να διασκεδάσουμε τον κόσμο.

Η ενέργεια της κωμωδίας

Κατά τη γνώμη μου, η κωμωδία απαιτεί πολύ μεγαλύτερη ενέργεια – ή μάλλον, την ίδια ακριβώς ενέργεια που απαιτεί και μια τραγωδία. Για να βγει κάτι πραγματικά κωμικό, πρέπει στη βάση του να είναι σε μεγάλο βαθμό τραγικό, ώστε να υπογραμμιστεί η κωμικότητα της κατάστασης. Επομένως, ενεργειακά βρισκόμαστε στο πικ μας καθ’ όλη τη διάρκεια των δύο ωρών της παράστασης.

Γενικότερα, όμως, και το ίδιο το θέμα του έργου είναι συναρπαστικό και παντοτινό: η πάλη ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, ανάμεσα στην αρσενική και τη θηλυκή ενέργεια. Αυτά τα ζητήματα δεν έχουν παρέλθει καθόλου. Ο άνδρας και η γυναίκα είναι ισότιμοι και ισάξιοι, αλλά ταυτόχρονα διαφορετικοί –είναι οιστρογόνα και τεστοστερόνη. Αυτή ακριβώς τη διαφορετικότητα υπογραμμίζουμε, θαυμάζουμε και αγκαλιάζουμε στην παράσταση.

Πιστεύω ότι κάθε άνθρωπος κρύβει μέσα του και τις δύο ενέργειες, την αρσενική και τη θηλυκή. Όταν αυτές οι ενέργειες ισορροπήσουν σε σωστές βάσεις, τότε ο άνθρωπος αρχίζει να ανθίζει.

Ο κύκλος της ειρήνης και της ζωής

Η «Λυσιστράτη» είναι ένα βαθιά αντιπολεμικό έργο. Αυτό που θέλουμε να προβάλουμε είναι η ειρήνη· αυτό γιορτάζουμε στο φινάλε. Όμως, η ειρήνη έρχεται μέσα από τη μάχη. Τα πάντα είναι ένας κύκλος, ή όπως έλεγε και ο Ηράκλειτος, «τα πάντα ρει». Πρέπει να υπάρξει σύγκρουση για να επέλθει μετά η ισορροπία.

Αυτός είναι, άλλωστε, και ο κύκλος της ίδιας της ζωής. Έτσι δεν ερχόμαστε στον κόσμο; Μέσα από μια «μάχη» ανάμεσα στον άνδρα και τη γυναίκα, μέσα από τη συνουσία, γεννιόμαστε και τελικά φεύγουμε από τη ζωή με μια εκπνοή. Αυτό λέμε και στο κλείσιμο της παράστασης: εισπνοή, εκπνοή. Τα πάντα ξεκινούν και τελειώνουν με μια ανάσα.

Μια έντιμη παράσταση

Δεν έχω καθόλου άγχος για την πρεμιέρα, παρά μόνο μεγάλη χαρά και ανυπομονησία. Είναι μια εργασία πάνω στην οποία δουλεύουμε αρκετούς μήνες. Ποτέ δεν θα είμαστε απόλυτα έτοιμοι, αλλά και ποτέ δεν θα είμαστε ανέτοιμοι. Έχουμε ρίξει τόση πολλή δουλειά, που τώρα θέλω απλώς να δω την παράσταση να «πετάει». Αυτό έχω ανάγκη.

Εκείνο που εκτιμώ βαθύτατα σε αυτό το έργο και στη συγκεκριμένη διασκευή είναι το γεγονός ότι δεν υπάρχουν σκηνοθετικές «δηθενιές». Όποιος θέλει ας το μεταφράσει αυτό όπως νομίζει, αλλά προσωπικά δεν αισθάνομαι ότι κάνουμε κάτι «τάχα μου» για να πουλήσουμε υψηλή τέχνη. Είμαστε απόλυτα έντιμοι και τίμιοι σε αυτό που παρουσιάζουμε. Δεν υπάρχουν ψεύτικα στοιχεία· όλα είναι όμορφα, δουλεμένα και ειλικρινή – όπως θέλουμε να είμαστε και στη ζωή μας.

Κώστας Σαντάς – Μάντης Αριστογέρων: «Χαρά, χορός, γέλιο, ευφορία. Αυτό είναι η ζωή και αυτό είναι ο Αριστοφάνης»

Στη «Λυσιστράτη» εμείς απλώς παίζουμε· αυτές πρωταγωνιστούν, αυτές είναι που κυριαρχούν.

Για μένα, το ωραιότερο στοιχείο στο θέατρο είναι ο αιφνιδιασμός του θεατή, η έκπληξη. Σκεφτείτε πώς ανάβουν ξαφνικά τα φώτα και ακούς το «Happy Birthday» χωρίς να το περιμένεις. Αυτή είναι η μαγεία: το απρόβλεπτο, το ξαφνικό. Κάτι που δημιουργείται εκείνη ακριβώς τη στιγμή, σε παρασύρει και συμμετέχεις.

Είναι σαν να βλέπεις ξαφνικά στον δρόμο έναν θίασο να χορεύει, να παίζει και να σε καλεί να μπεις στον κύκλο. Εσύ προ ολίγου απλώς περπατούσες, δεν το περίμενες, αλλά το βρήκες μπροστά σου και έγινες μέρος του.

Αν, αντίθετα, πας στο θέατρο προκατειλημμένος, έχοντας στο μυαλό σου μια έτοιμη εικόνα για το πώς «πρέπει» να είναι η παράσταση, ουσιαστικά δημιουργείς έναν δικό σου κόσμο. Περιμένεις να δεις τη δική σου σκέψη να υλοποιείται στη σκηνή και, όταν αυτό δεν συμβαίνει, το πιθανότερο είναι να απογοητευτείς. Γιατί άλλα άκουσες, άλλα περίμενες και άλλα είδες. Κάθε άνθρωπος, άλλωστε, εισπράττει και ξεκλειδώνει διαφορετικά πράγματα.

Θυμάμαι τον Ανδρέα Βουτσινά που μου έλεγε: «Κώστα, δεν θέλω να διαβάσεις το έργο από πριν. Θέλω να έρθουμε στην πρόβα και να αρχίσουμε να διαβάζουμε σαν νεογέννητα παιδιά. Σαν να πρωτοβλέπουμε την κάθε λέξη, ανακαλύπτοντας τι κόσμους μπορεί να γεννήσει. Σαν ένα παιδί που βλέπει για πρώτη φορά έναν σκύλο και το μυαλό του πλάθει παράξενα τέρατα και θαύματα».

Αυτό το πιστεύω βαθιά. Δεν μου αρέσει να αποκαλύπτω την ιστορία εκ των προτέρων, προτιμώ τη γοητεία αυτής της πρώτης, αγνής επαφής.

Ο Αριστοφάνης είναι η ίδια η ζωή

Όσο για τον Αριστοφάνη… ο Αριστοφάνης είναι ο πατέρας μας. Είναι το γέλιο, η χαρά, η γιορτή· είμαστε παιδιά του, αυτός μας γέννησε. Τι είναι ο Αριστοφάνης; Είναι ο Έλληνας. Γι’ αυτό γελάμε, γι’ αυτό στήνεται γιορτή. Αν είχα τη δυνατότητα, μέσα σε μια φανταστική θεατρική συνθήκη, θα κερνούσα τους θεατές μεζέδες και ένα ποτήρι κρασί. Θα είχα τον ίδιο τον Διόνυσο στη σκηνή να κερνάει τον κόσμο –γιατί κι αυτός είναι η Ελλάδα– και να του λέει: «Χόρεψε και εσύ, γέλα!».

Χαρά, χορός, γέλιο, ευφορία. Αυτό είναι η ζωή και αυτό είναι ο Αριστοφάνης. Κάθε σκηνοθέτης αποτυπώνει προφανώς τον δικό του κόσμο, αλλά ο Αριστοφάνης παραμένει ένας. Όπως και ο Σαίξπηρ είναι ένας. Υπάρχουν χιλιάδες τρόποι να ερμηνεύσεις, να εξηγήσεις ή να παίξεις τον «Άμλετ», αλλά ο Άμλετ παραμένει ο Σαίξπηρ. Έτσι συμβαίνει και με τη «Λυσιστράτη». Ό,τι και να πούμε, όσες σκέψεις κι αν καταθέσει ο σκηνοθέτης, εσύ ή εγώ, η ουσία είναι μία: η χαρά της ζωής.

Δύο τύποι από το… Muppet Show

Πάνω σε αυτή τη φιλοσοφία και με οδηγό το στοιχείο του απρόβλεπτου έχτισα και τον δικό μου ρόλο. Ο θεατής δεν περιμένει να δει αυτό που παρουσιάζουμε. Ο χαρακτήρας μου βρίσκεται κατά κάποιον τρόπο έξω από τα παραδοσιακά δρώμενα, είναι κάτι διαφορετικό. Είναι σαν να μην είμαι εκεί, ενώ στην πραγματικότητα είμαι μέσα στην καρδιά των γεγονότων.

Έχει αναφορές από τους κλοσάρ της Γαλλίας, από το «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Μπέκετ, αλλά και από το «Εκείνος και… Εκείνος» του Μουρσελλά. Μαζί με έναν εκλεκτό συνάδελφο φτιάξαμε έναν άνθρωπο που βρίσκεται στο έργο, αλλά ταυτόχρονα στέκεται και απόστασή από αυτό.

Αιφνιδιάζουμε τον θεατή μέσα στον ίδιο τον κόσμο του Αριστοφάνη. Δεν μας περιμένει· δεν έχουμε την κλασική σχέση με την πλοκή, είμαστε και έξω και μέσα. Κάθεστε, ας πούμε, στην πρώτη σειρά, βλέπετε την παράσταση και, όποτε θέλετε, μπαίνετε και βγαίνετε από αυτήν. Με τον συνάδελφο λειτουργούμε, ουσιαστικά, σαν τους δύο γνωστούς γέρους στην κερκίδα του Muppet Show!

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:

Μετάφραση: Κωνσταντίνος Μπούρας

Σκηνοθεσία- Δραματουργική επεξεργασία- Aπόδοση: Αστέριος Πελτέκης

Σκηνικά: Φρόσω Λύτρα

Κοστούμια: Νίκος Χαρλαύτης

Μουσική σύνθεση: Γιώργος Ανδρέου

Χορογραφία: Κωνσταντίνος Ρήγος

Φωτισμοί: Στέλιος Τζολόπουλος

Μουσική διδασκαλία: Παναγιώτης Μπάρλας

Συνεργάτης σκηνογράφος ενδυματολόγος: Δανάη Πανά

Βοηθοί σκηνοθέτη: Εύη Σαρμή – Χριστόφορος Μαριάδης- Χριστίνα Ζαχάρωφ

Βοηθός χορογράφου: Αναστασία Κελέση

Βοηθός φωτιστή: Σαράντος Ζουρντός

Οργάνωση παραγωγής: Μαρίνα Χατζηιωάννου

Φωτογραφίες: Mike Rafail | That long black cloud

*Βοηθοί σκηνοθέτη (στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης):  Μαρία Αλεξούδη/ Αγγελική Βουτσινά/ Ηλέκτρα Λιόντου

*Βοηθοί σκηνογράφου/ενδυματολόγου (στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης): Χρήστος Βαξεβανίδης/ Νίκη Λεδάκη/ Χριστίνα Χασεκίδου

*Βοηθός παραγωγής (στο πλαίσιο πρακτικής άσκησης): Μαρία Γκούμα

ΔΙΑΝΟΜΗ:

Ιορδάνης Αϊβάζογλου (Φιληδονίδης, Ευνούχος), Αντώνης Αντωνάκος (Παιονίδης, Λάκωνας, Ευνούχος), Νίκος Γεωργάκης (Κήρυκας Λακεδαιμονίων, Στρυμόδωρος), Δημήτρης Διακοσάββας (Κωφόβουλος, Ευνούχος), Χρύσα Ζαφειριάδου (Σπαρτοδείνα), Σοφία Καλεμκερίδου (Λαμπιτώ, Γριά), Κρατερός Κατσούλης (Κινησίας), Κατερίνα Καυκούλα (Σκωρομάχη), Αναστασία Κελέση (Σκυθή δούλα, Καλλιστράτη), Θάνος Κοντογιώργης (Πρωκτοφύλαξ, Ευνούχος), Ελισάβετ Κωνσταντινίδου (Λυσιστράτη), Τατιάνα Μελίδου (Αρχιδάμια η Βοιωτή), Δημήτρης Μορφακίδης (Δορυβρόντης, Δυσειδαιμώνα), Χρυσή Μπαχτσεβάνη (Στερησσάνδρα η Κορίνθια, Διαλλαγή), Δημήτρης Ναζίρης (Πρύτανης), Αλεξάνδρα Παλαιολόγου (Κλεονίκη), Κατερίνα Παπουτσάκη (Μυρρίνη), Ευθύμης Παππάς (Νεόπουρος), Βάσω Παύλου (Ρηξυδάτη), Παναγιώτης Πετράκης (Απόλλωνας, Λάχης), Χριστίνα Πετρολέκα – ΑΙ (ΠειθειΑΙ), Μαριέτα Πρωτόπαπα (Λαναρόστρυχη, Βροντήρα), Κώστας Σαντάς (Μάντης Αριστογέρων), Εύη Σαρμή (Ανδροδάμας), Γιάννης Τσεμπερλίδης (Τρεμοπίδης, Ευνούχος), Γιάννης Χαρίσης (Πρόβουλος)

Τραγουδίστρια: Κορίνα Λεγάκη (Κορύφω, Αθηνά)

Μουσικός επί σκηνής: Βάιος Πράπας

Χορευτής: Πέτρος Νικολίδης