Μπήκαμε στις πρόβες του «Ζορμπά» που ανεβαίνει για πρώτη φορά στο ΚΘΒΕ

Εικόνες: Γιώργος Μπούρμπος (esp+ student)

Η κάθε παράσταση αποτελεί μια πρόταση και η συγκεκριμένη, ο «Ζορμπάς», ως έργο και ως πρόσωπο του ίδιου κειμένου, συντάσσει μια πρόταση τρόπου.

Μια στάση απέναντι στο απροσδόκητο που επιφυλάσσει η ίδια η ζωή, σεβόμενος πάντα την ανεπανάληπτη ύπαρξη και τη χάραξη δρόμου από τον «άλλο» άνθρωπο που ξανοίγει το δικό του μονοπάτι περιήγησης σε αυτή την περιπέτεια.

Και για αυτό κρατάω τα λόγια της Κλειώς Δανάης Οθωναίου, που υποδύεται τη Χήρα, αναφορικά με την απεύθυνση του ανεβάσματος:

«Μπορεί κανείς να πει ότι είναι ένα λαϊκό θέατρο, με τη θετική έννοια του όρου, καθώς η ιστορία λέγεται με έναν τρόπο που αφορά τους πάντες.

Τα ζητήματα που θέτει είναι πανανθρώπινα, είναι η υπαρξιακή αγωνία».

Μάλλον σε αυτό οφείλεται, όπως αναφέρει και ο σκηνοθέτης της παράστασης Λευτέρης Γιοβανίδης, η μεταφορά του έργου σε όλο το φάσμα των παραστατικών τεχνών, και όχι μόνο.

Συνομιλώντας κανείς με τους βασικούς πρωταγωνιστές, διακρίνει από την πρώτη κιόλας στιγμή ότι η διανομή του Λευτέρη Γιοβανίδη δεν υπήρξε μια τυπική καλλιτεχνική επιλογή, αλλά ένα στοίχημα ουσίας.

Ένα στοίχημα, τολμώ να πω, που φαίνεται να κερδήθηκε ήδη από τα όσα άκουσα συνομιλώντας μαζί τους λίγο πριν την πρεμιέρα στο Θέατρο της Μονής Λαζαριστών το Σάββατο 7 Μαρτίου στη σκηνή «Σωκράτης Καραντινός».

Ίσως ο σκηνοθέτης να λειτούργησε εδώ περισσότερο ως ανιχνευτής ποιοτήτων, εντοπίζοντας στους συνεργάτες του εκείνες τις πηγαίες ποιότητες που φέρουν πρωτίστως ως άνθρωποι στην καθημερινότητά τους.

Κι αυτό είναι σημαντικό: αυτή η στάση από μόνη της απέναντι στο θέατρο ως τέχνη, επιτρέπει στον θεατή να δει τον άνθρωπο πίσω από τον ηθοποιό.

Κι αυτό ενδεχομένως να μετατρέψει τη σκηνή σε έναν καθρέφτη —πέραν του ρόλου— προσωπικής αλήθειας. Μέσα από τις συζητήσεις που ακολουθούν με τους συντελεστές, γίνεται φανερό πως η παράσταση δεν επιδιώκει να αναπαραστήσει απλώς έναν μύθο, αλλά να προτείνει μια βιωματική διέξοδο.

Λευτέρης Γιοβανίδης: «Στην σύγχρονη κοινωνία έχουμε χάσει ακόμα και την επαφή μας ως άνθρωποι»

Είναι ένα σπουδαίο μυθιστόρημα που έχει παρουσιαστεί στο θέατρο, στον κινηματογράφο, έχει γίνει κόμικς, ακόμα και μπαλέτο.

Δεν υπάρχει μορφή παραστατικής τέχνης που να μην έχει μεταφερθεί ο Ζορμπάς. Είναι ένα έργο που είναι συνδεδεμένη η ελληνικότητα με αυτό.

Εννοώντας ότι όπου και να πας, σε οποιοδήποτε μέρος του πλανήτη και πεις ότι είσαι Έλληνας θα σου πούνε «Ζόρμπας» – το οποίο είναι πολύ συγκινητικό.

Όπως επίσης και το γεγονός ότι έχει ταυτιστεί και με τον Έλληνα αυτός ο ήρωας αλλά και πώς του έχει δώσει έναν χαρακτήρα του Έλληνα.

Το να καταπιαστείς με αυτό το κείμενο που έχει όλη αυτή την ιστορία, είναι μια πολύ μεγάλη πρόκληση, η οποία όμως μου αρέσει. Θεωρώ ότι έχει πολλά στοιχεία μέσα, τα οποία είναι επίκαιρα.

Τι εννοώ; Αυτός ο ήρωας, ο Ζορμπάς – έχει αυτό τον τρόπο αντιμετώπισης της ζωής: έναν λαϊκό τρόπο σκέψης που ενέχει πολύ μεγάλη αλήθεια.

Ζούμε σε μια εποχή που έχουμε όλη αυτή την ταχύτητα και την αλλαγή όχι μόνο των εικόνων – είναι πια ξεπερασμένη αυτή η εναλλαγή – αλλά την αλλαγή των κλιπ, των βίντεο των 3 δευτερολέπτων που έχει δημιουργήσει άλλα δεδομένα.

Δεδομένα τα οποία, αποκτούν μια ισχύ που επηρεάζει τις σχέσεις που αναπτύσσουμε κοινωνικά: ο τρόπος που επικοινωνούμε, το πώς βλέπουμε τον άλλον, τις νέες ανάγκες που δημιουργούν στις νεαρότερες γενιές.

Ο Ζορμπάς έρχεται και λέει τη δική του αλήθεια, χωρίς όμως να ηθικολογεί. Κι αυτό είναι το πολύ ωραίο στην περίπτωση του, χωρίς να θέλει να μας διδάξει κάτι – γιατί αντιθέτως για τα λάθη του μιλάει και τις αδυναμίες του – με έναν τρόπο μας βάζει σε μια διαδικασία σκέψης.

Στην σύγχρονη κοινωνία έχουμε χάσει ακόμα και την επαφή μας ως άνθρωποι. Το πώς ο ένας μπορεί να πιάσει, να μιλήσει στον άλλον. Και αυτό μας μετέτρεψε σε πιο ατομικές μονάδες.

Είναι η βαθιά συνέπεια από όλον αυτό τον βομβαρδισμό της τεχνολογίας που έχουμε υποστεί όλες οι γενιές πια.

Βεβαίως, υπάρχουν γενιές οι οποίες έχουν γεννηθεί μέσα σε αυτή την πραγματικότητα και δεν έχουν καν εικόνα του προηγούμενου. Δηλαδή αυτό είναι το μόνο που ξέρουνε ως ζωή και τρόπο επικοινωνίας.

Το θέμα που προκύπτει είναι το εξής: όλη αυτή η εικονική πραγματικότητα, σε εμάς, όλους δημιουργεί μια λάθος εικόνα για εμάς. Λάθος εικόνα για το τι θέλουμε, το τι είμαστε, το τι διεκδικούμε, το πώς αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα μας, αλλά και μια λαθεμένη εικόνα για τον πυρήνα από όπου πηγάζουν όλα αυτά τα προβλήματα.

Όλοι νιώθουμε ότι κάτι θέλουμε να αντιμετωπίσουμε, σωστά; Και να φροντίσουμε τον ψυχικό μας κόσμο ώστε αυτό να καλυτερεύσει τις σχέσεις που διατηρούμε στον κοινωνικό μας περίγυρο – αλλά δυσκολευόμαστε, κι αυτό το οφείλω στο γεγονός ότι δεν γνωρίζουμε ακριβώς τι είναι αυτό που θέλουμε να αλλάξουμε. Κι αυτό προκύπτει απ’ το ότι έχουμε τόσο έντονη την εικονική πραγματικότητα στη ζωή μας που δεν έχει καμία σχέση με εμάς τελικά.

Οι ίδιοι οδηγούμαστε σε πρότυπα που συνδράμουν στο να χάσουμε ακόμα περισσότερο τον εαυτό μας. Τι έχουμε εμείς ανάγκη; Πώς λειτουργεί το δικό μας μυαλό; Ποια μουσική αρέσει σε εμένα πραγματικά; Πού νιώθω ποιο ευτυχισμένος;

Όλα αυτά, ως κριτήρια, δεν προκύπτουν μέσα από τη δική μου προσωπική ανάγκη και τα δικά μου θέλω. Προέρχονται από όλα αυτά που βλέπω, από την εικόνα, που τελικώς, με μαθαίνουν να νομίζω πως θέλω. Το οποίο έρχεται σε μεγάλη αντίθεση εν κατακλείδι.

Δεν μπορεί να υπάρξει Ζορμπάς χωρίς τον Καζαντζάκη, και αντίστροφα

Για να υπάρχει αυτή η αντίθεση πάει να πει ότι υπάρχει ένας πομπός και ένας δέκτης. Αυτό είναι πολύ βασικό, σε όλα τα κείμενα του Καζαντζάκη, υπάρχει αυτό το δίπολο. Το διπλό σε αυτούς τους χαρακτήρες που πάντα συγκρούονται είτε θετικά είτε αρνητικά.

Εδώ έχουμε τη σχέση του Νίκου και του Αλέξη Ζορμπά.

Για εμένα, παρόλο που το έργο είναι ο Ζορμπάς και είναι αυτός ο απόλυτος πρωταγωνιστής, ο Νίκος είναι για εμένα αυτός που τρέχει την ιστορία.

Αυτός είναι που βλέπουμε στην αρχή, και από εκείνον πάλι πυροδοτείτε αυτή η σπίθα που σηματοδοτεί ότι ως άνθρωπος έχει μια σύγκρουση στην ψυχή.

Είναι σκεπτόμενος, με βαθιά μόρφωση και ευγένεια ψυχής. Παρόλα αυτά, αντιμετωπίζει ένα αδιέξοδο όσο αφορά την ψυχή του, στο πώς βιώνει τα πράγματα, πως χαίρεται τα πράγματα που συμβαίνουν δίπλα του, πως συνδέεται με τον έρωτα, αλλά και πως δεν συνδέεται με διάφορες εκφάνσεις της ίδιας της ζωής.

Κι αυτό όλο του δημιουργεί μια βαθιά στεναχώρια που τον ωθεί ώστε να βρει μια λύση.

Σε αυτή την ανάγκη, γιατί οποτεδήποτε προκύπτει ένα πρόβλημα και θέλουμε να το αντιμετωπίσουμε, συμπαντικά, με κάποιο τρόπο έρχεται μια εικόνα. Ένας άνθρωπος. Μια λύση.

Σε αυτή την περίπτωση ο απεσταλμένος, είναι ο Ζορμπάς. Επομένως, προκαλεί ο ίδιος αυτή τη συνάντηση και μέσω αυτής βρίσκει απαντήσεις ζωτικής σημασίας για το είναι του. Του ανατρέπει όλο το σκηνικό θέασης της ζωής.

Στο τέλος της παράστασης, βλέπουμε τη λύτρωση του. Ο Νίκος έχει έναν δικό του ψυχισμό, δεν μπορούμε να έχουμε όλοι τον ίδιο. Έχει ανάγκη να καταλάβει κάποια πράγματα, είναι κάτι που όλους μας απασχολεί μερικές φορές η κατανόηση πραγμάτων που συμβαίνουν στη ζωή μας: για τη σχέση μας, για τους φίλους, την επαγγελματική μας κατάσταση, τα παιδιά, τους γονείς κοκ.

Πολλές φορές έχουμε την εντύπωση πως κάτι δεν καταλαβαίνουμε ή ακόμα πιο σωστά πως οι άλλοι δεν μας καταλαβαίνουνε. Κι αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που θέτει ο Νίκος. Ο Ζορμπάς δεν του δίνει την απάντηση, του δείχνει την πόρτα. Είναι στο χέρι του Νίκου αν θα την ανοίξει.

Όσο αφορά τη διανομή, καταλαβαίνεις ότι ο Ζορμπάς είναι ένας ρόλος που έχουμε όλοι στο μυαλό μας με έναν τρόπο. Ούτως η άλλως. Είναι ένας άνθρωπος που πιάνει με το χέρι μια πέτρα και την σπάει.

Το δικό μου χέρι δεν είναι για να σπάει πέτρες. Δεν είναι αυτός ο χαρακτήρας μου, γιατί δεν είχα ποτέ τέτοια βιώματα. 

Είχα όμως την τύχη, να έχουμε έναν πρωταγωνιστή, τον Πασχάλη Τσαρούχα – ο οποίος και στην καθημερινότητα του, ως άνθρωπος και χαρακτήρας, έχει πολλά κοινά στοιχεία με τον Ζορμπά.

Αναρχική σκέψη, έχει όλο το κατασκευαστικό του Ζορμπά, είναι στη σωστή ηλικία – κι αυτό είναι μια μεγάλη ευτυχία.

Πολλές φορές, έχω βρεθεί στη θέση του να μην έχω ολόκληρη την διανομή των ρόλων και με στεναχωράει. Εδώ, νιώθω ότι έχω την απόλυτη διανομή, για χαρακτήρες πολυδιαβασμένους.

Έχουμε πρωτότυπη μουσική, την έχει γράψει ο Χρήστος Παπαδόπουλος (Τα παιδιά από την Πάτρα).

Αγαπημένος συνθέτης και συνεργάτης και έχει γράψει την μουσική με ιδιαίτερη προσοχή, φροντίδα με όλα τα όργανα της Κρήτης.

Που τα ξέρει και πολύ καλά. Στο τέλος της παράστασης, έχουμε και την μουσική του Θεοδωράκη γιατί Ζορμπάς χωρίς το γνωστό συρτάκι δεν γίνεται. Λείπει ο Μάης από την Σαρακοστή;

Για να μπορέσεις να ζήσεις πρέπει να πονέσεις, η ζωή είναι ένας μπελάς τον οποίο δεν πρέπει να απαρνηθείς. Αυτή είναι και η ομορφιά.

Πασχάλης Τσαρούχας: «[…] όταν κάποιος αφήνει τον εαυτό του ανεξέλεγκτα ελεύθερο, γύρω υπάρχουν και συντρίμμια»

Πρόκειται για έναν πολύ χορταστικό και απολαυστικό ρόλο. Μπορείς να κάνεις σχεδόν ότι θέλεις, με μέτρο βέβαια.

Είναι μια αναπνοή που κρατάει δύο ώρες, μια βαθιά αναπνοή.

Ο Ζορμπάς είναι ένας ύμνος στη ζωή, ένας ύμνος στην ελευθερία του ανθρώπου. Παρόλα αυτά είναι ένας άνθρωπος, με πολλά αλλά, γιατί, μήπως – γιατί όταν κάποιος αφήνει τον εαυτό του ανεξέλεγκτα ελεύθερο γύρω υπάρχουν και συντρίμμια. Έτσι δεν είναι;

Βέβαια, ο Καζαντζάκης μιλάει για έναν ήρωα στην εποχή του 1917 – όπου τα πράγματα θέλοντας ή μη ήταν διαφορετικά στις σχέσεις των ανθρώπων. Κάπως άφηναν τα πράγματα να μετατοπιστούν, όχι όμως όλοι. Ο Ζορμπάς, «φεύγει», προκειμένου να ζήσει τη χαρά.

Όπως λέει και αυτός την ευτυχία δύσκολα την νιώθουμε όταν τη ζούμε. Μόνο όταν περάσει καταλαβαίνουμε ότι αισθανθήκαμε πραγματικά ευτυχισμένοι. Άρα λοιπόν, ζήσε. Ζήσε τη ζωή σου, μην αναβάλεις πράγματα περιμένοντας συνεχώς τις ιδανικές προϋποθέσεις.

Μην το πολυκοσκινίζεις γενικά το πράγμα. Από την άλλη, έρχεται και λέει κάποια στιγμή στον Νίκο «αφεντικό, ξεκοσκινίζω».

Αδειάζει σιγά σιγά και ξεκινάει να ξεκοσκινίζει από τα βάρη: από την πατρίδα σαν έννοια, από τους παπάδες δηλαδή από τον έλεγχο μέσα από την εφαρμοσμένη θρησκεία, από τα λεφτά. Είναι ένας δρόμος προς την ελευθερία.

Αν θέλουμε να το δούμε σε σχήματα, είναι η άλλη πλευρά του Καζαντζάκη. Αυτό που θα ήθελε να είναι. Κι αυτό έχει αρκετό ενδιαφέρον, γιατί ο ίδιος είναι ένας συντηρητικός άνθρωπος, μετρημένος, βαθιά μορφωμένος, με προβληματισμούς.

Ενώ ο Ζορμπάς είναι ένας μορφωμένος άνθρωπος από την ίδια τη ζωή. Αν και κάποια στιγμή ο Ζορμπάς λέει στον Καζαντζάκη «βλέπω διαβάζεις Νίτσε, Πλάτωνα..» και συνεχίζει λέγοντας «τι σταυρό θα κουβαλούσαν και αυτοί οι κακόμοιροι ε; έψαχναν να βρουν απαντήσεις και έφαγαν τα συκώτια τους. Και τι κέρδισαν; τροφή για τα σκουλήκια έγιναν κι αυτοί».

Άρα, ο κόσμος του Ζορμπά σου λέει μην παιδεύεσαι. Μην παιδεύεσαι να καταλάβεις τι και πως. Όπως λέει και στην παράσταση «γιατί έτσι, για το κέφι του». Αυτοί οι δύο αγαπιούνται βαθιά, γιατί ο ένας είναι απολύτως αυτό που δεν είναι ο άλλος. Είναι αυτό που δεν μπορεί να είναι.

Και για τον Ζορμπά, ο Νίκος είναι αυτός που δεν μπορεί να είναι. Είναι σαν μέσα από αυτή τη συντροφιά που κάνουμε να πολεμάει ο καθένας με τον κακό του εαυτό. Προσπαθεί να νικήσει τα ελαττώματα του.

Νίκος Τσολερίδης: «Προσπαθώ να ζω τη συμπλήρωση μέσα από τον Ζορμπά»

Η πιο καθαρόαιμη αναζήτηση τρόπου στο να ζει κανείς αληθινά. Είναι αυτό που ο Καζαντζάκης έψαχνε σχεδόν σε όλα του τα πονήματα για την ελευθερία και τη ζωή.

Να ζεις ελεύθερος και αληθινά έψαχνε – ώσπου συνάντησε τον Ζορμπά και είδε όλα αυτά που είχε ως ιδέα, ως πνεύμα να υπάρχουν πρακτικά μπροστά του.

Αυτό που συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση: είναι ότι συναντάει το άλλο του μισό. Οπότε πάνω στη σκηνή αυτό προσπαθώ, να ζω. Προσπαθώ να ζω τη συμπλήρωση μέσα από τον Ζορμπά.

Πράγματα που δεν θα έκανα εγώ ποτέ, βλέπω να τα κάνει και λέω «θέλω και εγώ να τα ζω, πρακτικά και αληθινά».

Είναι δούναι και λαβείν πάνω στη σκηνή. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να είσαι ανοιχτός στα ερεθίσματα που δέχεσαι από τον συμπαίκτη σου. Κάπως έτσι, ώστε αναλόγως να πράξεις με αυτό που συμβαίνει εκείνη τη στιγμή.

Είτε από αυτό που σου λέει, κάνει – και κτίζουν και οι δύο ταυτόχρονα.

Και δεν υπάρχει πιο δύσκολο πράγμα απ’ το να έχεις τις κεραίες σου στα κόκκινα – κι αυτό γιατί είσαι τρομακτικά ανοικτός στο τι μπορεί να συμβεί αλλά και στο πώς μπορείς να το διαχειριστείς για να το εξελίξεις στη διάρκεια της παράστασης. Γι’ αυτό άλλωστε είναι και μαγική αυτή η τέχνη.

Είναι κάτι που συμβαίνει εκείνη τη στιγμή και πεθαίνει την ίδια στιγμή. Περνάει με έναν τρόπο στο θύμησες κατευθείαν. Αυτό συμβαίνει. Οπότε, είμαστε ενεργοποιημένοι στο 100% και υπάρχουμε επί σκηνής.

Η διανομή για κάθε σκηνοθέτη είναι το στοίχημα του. Και νομίζω ότι το κέρδισε, γιατί με τον Πασχάλη μπήκαμε πάρα πολύ γρήγορα στη διαδικασία να γνωρίσουμε ο ένας τον άλλον επί σκηνής.

Στο πώς λειτουργεί και εκείνος σαν άνθρωπος, πρώτα από όλα, ώστε να δημιουργήσουμε αυτή τη σχέση.

Μιλάμε για μια συντριπτική σχέση: είναι η συμπλήρωση, το yin και το yang, γίνονται ένα. Αν δεις τον κάθε ένα ξεχωριστά, μεμονωμένα, μπορεί και να σου κλωτσήσει κάτι – όταν είναι όμως και οι δύο λες αυτό είναι. Αυτό θέλω να είμαι. Οπότε, πολύ γρήγορα βρεθήκαμε με τον Πασχάλη, με τα βλέμματα, τα πειράγματα, τα αγγίγματα.

Ήταν πολύ εύκολο να συμβεί και είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι δεν αυτό δεν πετυχαίνει πάντα.

Κλειώ Δανάη Οθωναίου: «Η πατριαρχία είναι ολοφάνερη στις αντιλήψεις της εποχής, αλλά και στον ίδιο τον συγγραφέα»

Είναι ένα έργο, που οι περισσότεροι γνωρίζουμε – αν και λίγοι το έχουνε διαβάσει. Οι πλείστοι γνωρίζουνε κάποια κομμάτια της ιστορίας, όπως για παράδειγμα την ιστορία με τα κεράσια.

Όπου ο Ζορμπάς για να ξεπεράσει το πάθος του με τα κεράσια, έφαγε τόσα, ώστε να τα αηδιάσει και να πάψει να είναι εξαρτημένος από αυτά. Υπάρχουνε, κάποια πράγματα που τα λέμε εδώ και χρόνια αλλά δεν αναγνωρίζουμε ότι ανήκουν στον Ζορμπά του Καζαντζάκη.

Ο ρόλος που έχω κληθεί να υποδυθώ είναι μιας γυναικείας μορφής, που στο έργο εμφανίζεται ως η Χήρα. Δεν έχει όνομα, άγνωστο το παρελθόν της, ούτε πόσο καιρό διαμένει στη Κρήτη. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι δεν είναι από εκεί και ότι βρίσκεται σε ένα περιβάλλον εχθρικό.

Είναι μια πάρα πολύ εντυπωσιακή γυναικά – όπως την έχει γράψει ο Καζαντζάκης – κι αυτό φέρνει φοβερό στρες σε μια ηθοποιό μιας κάποιας ηλικίας. Κι αυτό γιατί πρέπει διαρκώς να αποδεικνύεις την εξωτερική εμφάνιση, αυτό είναι βέβαια ένα προσωπικό ζήτημα που έχω να αντιμετωπίσω.

Παρόλα αυτά, προσπαθώ να μην το σκέφτομαι και αντ’ αυτού να επικεντρωθώ στο ποιο είναι αυτό το πλάσμα, τι είναι αυτό που θέλει; Τι ζητάει; Τι φοβάται; Τη διαδρομή της δηλαδή.

Έρχεται σε αντίθεση με τον άλλο γυναικείο χαρακτήρα, αυτόν της Μαντάμ Ορτάνς. Βέβαια, στον Καζαντζάκη τα πράγματα λειτουργούν ως δίπολα – η μια είναι πρώην πόρνη που είχε πλούσια σεξουαλική ζωή, ενώ η Χήρα είναι ένα πλάσμα που περιγράφεται πιο πολύ ως ζώο παρά ως άνθρωπος.

Μέσω αυτού, και εν γένει ολόκληρου του έργου, φανερώνονται τόσο οι πεποιθήσεις όσο και οι φοβίες του ίδιου του Καζαντζάκη, όσο αναφορά την γυναικεία σεξουαλικότητα και την γυναικεία ελευθερία.

Η πατριαρχία είναι ολοφάνερη στις αντιλήψεις της εποχής, αλλά και στον ίδιο τον συγγραφέα. Με αποτέλεσμα να προκύπτει ένα τρομερό πεδίο ενδιαφέροντος: το να δει κανείς μια σύγχρονη γυναίκα, όπως θεωρώ εγώ τον εαυτό μου, να αναμετριέται ξανά με τα απομεινάρια της πατριαρχίας.

Είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε, ποια από αυτά τα απομεινάρια κουβαλάμε στο σήμερα. Τι σημαίνει ελευθερία; Τι σημαίνει ότι μπορώ να διαλέγω για τον εαυτό μου και για το σώμα μου χωρίς ενοχή και κοινωνική λογοδοσία;

Και αν αυτό συμβεί τότε προκύπτουν συνέπειες;

Η Χήρα, θα το πληρώσει με τη ζωή της. Απορρίπτει έναν άνθρωπο που δεν θέλει να είναι μαζί του, και τιμωρείται για αυτό. Στην πραγματικότητα είναι πάρα πολύ μόνη της, είναι αυτή και η μοναξιά της. Κάποια στιγμή, της ξυπνάει ο πόθος για τον συγγραφέα του έργου.

Θα το πληρώσει αυτό το κρεβάτι. Στην ταινία, την οποία απέφυγα να δω γιατί δεν ήθελα να επηρεαστώ, τον ρόλο παίζει η Ειρήνη Παπά: την οποία θαυμάζω απεριόριστα ως προσωπικότητα και ως γυναίκα, μόνον αυτό είναι για εμένα πολύ τιμητικό.

Μπορεί κανείς να πει ότι είναι ένα λαϊκό θέατρο, με την θετική έννοια του όρου, καθώς η ιστορία ειπώνεται με έναν τρόπο που αφορά τους πάντες. Τα ζητήματα που θέτει είναι πανανθρώπινα, είναι η υπαρξιακή αγωνία.

Πάντως, αν βλέπουμε την Ελλάδα στην παλιά της εκδοχή, της βαθιάς πατριαρχίας δηλαδή σε αυτό το έργο, τότε παρατηρούμε ότι έχει πολλά κοινά με τις κουλτούρες που σήμερα φοβόμαστε: με το σημερινό Ιράν ας πούμε όπου οι γυναίκες είναι όλες μαυροντυμένες, δεν μιλάνε και ο άντρας αποφασίζει για όλα.

Επομένως, έρχεσαι να δεις από πού ερχόμαστε, πού φτάσαμε και τι δρόμο έχουμε να διανύσουμε.

Μπέττυ Νικολέση: «Η Μαντάμ Ορτάνς είναι ένα πλάσμα που ζει στο παρελθόν, στο προηγούμενο μεγαλείο»

Ο ρόλος που έχω κληθεί να υποδυθώ έχει υπάρξει και ως πραγματικό πρόσωπο. Ήτανε χορεύτρια και πόρνη – η οποία ήρθε από το Παρίσι και εγκαταστάθηκε στην Κρήτη. Είχε ερωτικές σχέσεις με τους αξιωματικούς της εποχής, του Άγγλους, τους Γάλλους, τους Ιταλούς και τους Ρώσους. Αυτοί ήτανε στην Κρήτη τότε. Είχε μαζέψει κάποια λεφτά από τις εκδουλεύσεις – για να το θέσω κομψά – και άνοιξε ένα ξενοδοχείο στην Ιεράπετρα.

Ωστόσο, παρότι ήτανε πόρνη, οι Κρητικοί την αγαπούσανε πάρα πολύ. Εξ ου και υπάρχει στην Ιεράπετρα, «οδός Ορτάνς», κι αυτό γιατί έδινε λεφτά στους φτωχούς, φαγητό, έκανε διάφορα.

Δεν ξέρουμε πάντως καθόλου, εάν ο Ζορμπάς είχε συναντήσει στην πραγματικότητα την ίδια. Αυτό είναι κατά πάσα πιθανότητα, εφεύρημα του Καζαντζάκη. Δεν έχουμε δηλαδή, καμία απόδειξη για αυτό.

Υπάρχουν δύο κόσμοι, ο ένας είναι αυτός του Ζορμπά ο οποίος είναι ένα ελεύθερο πνεύμα – που ζει τη στιγμή για την στιγμή, με τα καλά και τα κακά του. Η Μαντάμ Ορτάνς είναι ένα πλάσμα που ζει στο παρελθόν, στο προηγούμενο μεγαλείο.

Τώρα πια που έχει μεγαλώσει και έχει παρέλθει αυτός ο καιρός, αισθάνεται μόνη. Μέσα σε αυτό το πανδοχείο, έρχονται όλοι οι Κρητικοί που είναι πολύ brutal.

Επομένως, η έλευση του Νίκου και του Ζορμπά την κινητοποιεί κάπως διαφορετικά.

Κι αυτό γιατί είναι δύο άνθρωποι εντελώς διαφορετικοί από αυτό που έχει συνηθίσει να βλέπει καθημερινά. Είναι δύο άνθρωποι με άλλη αισθητική. Οπότε, παίζει το τελευταίο χαρτί της μοναξιάς της – να τους γοητεύσει, τον Ζορμπά συγκεκριμένα, με τον οποίο αποκτά μια ερωτική σχέση.

Βέβαια, από την πλευρά του Ζορμπά υπάρχει η τρυφερότητα και το σεξ, από τη δική της πλευρά τα πράγματα διαφέρουν. Είναι μεγαλύτερη η επένδυση – και υπάρχει μια τέτοια σχέση. Είναι άρρωστη και προς το τέλος του έργου πεθαίνει.

Στο έργο υπάρχει και η περίφημη σκηνή του πλιάτσικου από την ταινία του Κακογιάννη.

Είναι ένα δύσκολο πρόσωπο γιατί αφενός ήταν πραγματικό. Θα μου πεις την είχαμε γνωρίσει; Όχι.

Αλλά όλα τα πραγματικά πρόσωπα δεν είναι κάτι που μπορείς να φανταστείς μόνο – έχεις κάποιες πληροφορίες για αυτά. Δεύτερον, γιατί στην ταινία του Κακογιάννη η γυναίκα που υποδύεται την ίδια, είναι η Lila Kedrova, η οποία έχει πάρει Όσκαρ. Κι αυτό έχει ένα βάρος.

Από τη μια είναι ένα πρόσωπο αρκετά θεατρικό, εννοώντας ότι είναι ένα θεατρικό πρόσωπο μέσα στο κινηματογραφικό έργο. Όπως και να έχει είναι ένα σύνθετο πλάσμα το οποίο προσπαθώ να το προσεγγίσω όσο καλύτερα μπορώ.

Θάνος Φερετζέλης: «Τι είναι τρελός στην τελική; Είναι νομίζω ένα άτομο που παραιτείται από την κοινωνία»

Καταρχάς, ο Μιμηθός είναι ο τρελός του χωριού. Όταν έμαθα ότι θα ανέβει ο Ζορμπάς, είχα σκεφτεί πως ίσως αυτόν θα ήθελα να υποδυθώ.

Ένας ρόλος πολύ ιδιαίτερος, καθώς όλη η κοινωνία αντικατοπτρίζει πάνω του την κακία.

Είναι ο πιο αδύναμος, θα έλεγα και ο κόσμος δεν τον μεταχειρίζεται με τον καλύτερο τρόπο. Μια μορφή bullying, στο σήμερα, κι αυτό γιατί είναι διανοητικά λιγότερο γρήγορος από ότι οι άλλοι στο χωριό. Αυτό πιθανότατα συμβαίνει γιατί θέλουν να αισθάνονται με κάποιο τρόπο σπουδαιότεροι.

Είναι ένα πλάσμα που ήθελα πάρα πολύ να υποστηρίξω.

Τον ρόλο αυτόν έχει υποδυθεί ο Σωτήρης Μουστάκας, στην ταινία του Κακογιάννη. Ο οποίος και αδικήθηκε λόγω μοντάζ. Θα ήταν υποψήφιος για Όσκαρ δεύτερου ανδρικού ρόλου, αλλά λόγω λιγότερων λεπτών, αφού τον κόψανε στο μοντάζ, δεν ήταν δυνατή η συμμετοχή του.

Παρόλα αυτά, είχε κλέψει τις εντυπώσεις τότε. Πάει πολύς καιρός από όταν παρακολούθησα την ταινία – αλλά προσπάθησα με την αίσθηση που μου είχε μείνει από την τότε θέαση της ταινίας, αλλά και από δικά μου προσωπικά βιώματα να δημιουργήσω αυτό το πλάσμα. Κι αυτό γιατί έχω καταγωγή από τη Σκιάθο.

Επομένως, έχω πολλά πλάσματα κατά νου, που μπορώ να φέρω ως ποιότητες επί σκηνής. Είναι ένα κράμα πολλών ανθρώπων, που πάει τώρα να γίνει ένα.

Σαν παιδάκι, είχα δει αρκετές φορές περιστατικά όπου πείραζαν και δεν συμπεριφερόντουσαν με ωραίο τρόπο σε τέτοιου τύπου ανθρώπους σαν τον Μιμηθό.

Τι είναι τρελός στην τελική; Είναι νομίζω ένα άτομο που παραιτείται από την κοινωνία.

Κάνει κάποια πράγματα κάπως λοξά. Στην πλειονότητα τους αυτοί οι άνθρωποι είναι παιδιά της φύσης. Στα βουνά, στα χωριά, μπορείς να βρεις πολύ σοφούς ανθρώπους. Σε εμπνέουν, με μια μόνο λέξη, με ένα βλέμμα. Με κάτι γενικότερα πολύ απλό. Και λες, κοίτα να δεις ο Σαίξπηρ δεν το αναφέρει αυτό.

Ο ρόλος μου είναι κοντά στο πνεύμα του Ζορμπά, αλλά λίγο αιωρείται δεν πατάει στη γη. Κι αυτό είναι που μου αρέσει, είναι σαν ένα ξωτικό.

* Θέατρο Μονής Λαζαριστών (Σκηνή Σωκράτης Καραντινός) | Πρεμιέρα Σάββατο 7 Μαρτίου στις 21:00 και Κυριακή 8 στις 19:00 | Διάρκεια: 135′ | Τιμές εισιτηρίων: από 7 ευρώ | Ηλεκτρονικά εισιτήρια: MORE

Ταυτότητα παράστασης:

Συγγραφέας: Νίκος Καζαντζάκης – Θεατρική διασκευή – Σκηνοθεσία: Λευτέρης Γιοβανίδης – Σκηνικά: Δημήτρης Πολυχρονιάδης

– Κοστούμια: Ευαγγελία Κιρκινέ – Μουσική: Χρήστος Παπαδόπουλος – Κίνηση: Ιωάννα Μήτσικα – Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου – Video art: Άντα Λιάκου

– Βοηθός σκηνοθέτη: Ελευθερία Τέτουλα – Βοηθός κινησιολόγου: Στέλιος Ράμμος – Οργάνωση παραγωγής: Μαρίνα Χατζηιωάννου

Διανομή (με αλφαβητική σειρά): Αντώνης Αντωνάκος – Θανάσης Δισλής – Αλέξανδρος Ζαφειριάδης – Σοφία Καλεμκερίδου – Γιάννης Καραμφίλης – Εύη Κουταλιανού – Μπέττυ Νικολέση – Κλειώ Δανάη Οθωναίου – Παγιατάκη Ιωάννα – Μίλτος Σαμαράς – Γιώργος Σφυρίδης – Χρήστος Τσάβος – Πασχάλης Τσαρούχας – Δημήτρης Τσιλινίκος – Νίκος Τσολερίδης – Θάνος Φερετζέλης – Μαρία Χατζηϊωαννίδου – Ιωάννης Μάρτος.

Λίγα λόγια για το έργο: 

Στο λιμάνι του Πειραιά, αναμένοντας το καράβι για την Κρήτη, ο αφηγητής συναντά τον Ζορμπά. Ύστερα από λίγες κουβέντες οι δύο άντρες αποφασίζουν να δουλέψουν μαζί. Ένα ορυχείο λιγνίτη -κληρονομιά του αφηγητή- πρέπει να τεθεί σε λειτουργία. Ο Ζορμπάς δέχεται την πρόταση και ακολουθεί το «αφεντικό» στην αποστολή του. Οι ρόλοι μοιράζονται, η σχέση εδραιώνεται.

Μαζί θα φτάσουν στην Κρήτη θα γνωρίσουν την τοπική κοινωνία και θα θέσουν τα σχέδιά τους σε εφαρμογή. Η γνωριμία των δύο αντρών θα μετατραπεί σε δυνατή φιλία. Ο τρόπος που ζει ο Ζορμπάς ανοίγει νέα μονοπάτια στη σκέψη και στις φιλοσοφικές αναζητήσεις του «αφεντικού». Ο Ζορμπάς δεν αναλύει τη ζωή, την καταναλώνει.

Καταβροχθίζει κάθε της απόλαυση και αγκαλιάζει με χιούμορ τα πάθη του και τις απολαύσεις της σάρκας. Το «αφεντικό» είναι ο άνθρωπος των βιβλίων, της σκέψης, των προοδευτικών ιδεών, της θεωρίας. Ο Ζορμπάς είναι γήινος, άνθρωπος της πράξης και του αυθορμητισμού. Δύο διαφορετικοί κόσμοι, δύο ξένοι, θα ξεπεράσουν το μεταξύ τους χάσμα και θα προσπαθήσουν να συναντηθούν.

Συνδέονται και συνυπάρχουν έχοντας έναν κοινό πόθο: την αγάπη τους για την ελευθερία, που την αναζητούν μέσα από διαφορετικές διαδρομές.