Η βία ως πολιτική μέθοδος: Μαθήματα από το παρελθόν, συμπτώματα του παρόντος

Λέξεις: Γιώργος Παππάς

Σε μια στιγμή του 4ου επεισοδίου της αριστουργηματικής σειράς M. Son of the Century για την άνοδο και εδραίωση του Μπενίτο Μουσολίνι στην εξουσία, ο Μουσολίνι, που μόλις έχει οριστεί πρωθυπουργός από τον βασιλιά, γυρίζει στην κάμερα και κλείνοντας το μάτι στον θεατή του λέει “Make Italy Great Again”.

Στα αγγλικά- όλη η υπόλοιπη σειρά είναι ιταλόφωνη. Ορισμένες καταστάσεις επανέρχονται, και παρακολουθώντας πώς ο Μουσολίνι έγινε, από περιθωριακός εκφραστής κοινωνικής οργής, κεντρικός πολιτικός παίκτης κι έπειτα φανφαρόνος δικτάτορας με μια φονική στρατιά υποστηρικτών πάντα έτοιμη να ξαμοληθεί, συνεχώς αναγνωρίζεις ομοιότητες.

Με άλλες ιστορίες του παρελθόντος, με άλλες “επαναστάσεις” συνώνυμες μαζικών δολοφονιών, ανεξαρτήτως χρωμάτων, δήθεν πολιτικών θέσεων, δήθεν ιδεολογιών.

Όμως είναι και άλλες ιστορίες, του παρόντος, που έχουν μια τέτοια ομοιότητα με την άνοδο και την εδραίωση του Μουσολίνι, που είναι σαν κάποιος να διάβασε την ιστορία, να την βρήκε αποτελεσματική, και να την εφάρμοσε. Τον τρόπο με τον οποίο η γραφικότητα των απόψεων, η ωμότητα καλύτερα, έγινε “λαϊκή”. Την συνήθεια στην βία. Την πρόκληση. Τις κοιμισμένες αντιδράσεις ενός καλομαθημένου τρυφηλού αστικού καθεστώτος. Τα ζήσαμε, τα ζούμε. Ακόμη και στην καθημερινή μας ζωή. Στην βία των “καλών παιδιών που καθαρίζουν την χώρα”, στην βία των “νόμος είναι το δίκιο το δικό μας”, στον κίβδηλο καθωσπρεπισμό κοινωνιών, στην αυθαιρεσία κρατούντων την όποια εξουσία, στην υπεροψία και παρανομία αιρετών της γειτονιάς. Παντού.

Όταν ξεκινά η σειρά, με πλάνα αρχείου, η φωνή του Μουσολίνι προειδοποιεί: “Για 20 χρόνια με λατρεύατε και με φοβόσαστε, σαν θεό. Μετά με μισήσατε απύθμενα, βεβηλώσατε το πτώμα μου. Τώρα, πείτε μου, ποιο ήταν το νόημα; Κοιτάξτε γύρω σας… Είμαστε ακόμα εδώ.” Εδώ είναι, επειδή ο φασισμός δεν υπήρξε ποτέ ιδεολογία, όσο κι αν χαριεντίστηκε μαζί του στην αρχή ο Ντ’ Ανούντσιο.

Στο λέει ο Μουσολίνι στο τελευταίο επειοόδιο, λίγο πριν πάει στην βουλή και προκαλέσει τους παρόντες να τον ανατρέψουν, επιβάλλοντας την Σιωπή, την τελευταία (μη) λέξη της σειράς: “ο φασισμός είναι βία… Ο φασισμός είναι η κυριαρχία της βίας. Είναι η βούληση των λίγων που επιβάλλεται στη βούληση των πολλών. Είναι ακατανίκητος, είναι αυθαιρεσία, είναι ο νόμος του ισχυρότερου. Είναι μίσος, είναι μαζικός ενθουσιασμός, είναι θυμός, είναι η περιφρόνηση της αδυναμίας, της αμφιβολίας, είναι ο νόμος του ραβδιού ενάντια στο χάος του νου! Είναι η απόφαση εναντίον της διαμεσολάβησης, είναι η απόρριψη του συμβιβασμού!… Είναι το να είσαι πάντα, πάντα, ενάντια σε κάτι ή κάποιον! Και όποιος μπαίνει εμπόδιο… Αυτός είναι ο φασισμός.”

Τελειώνοντας την σειρά, επέστρεψα, αναπόφευκτα λόγω των ημερών, στην Περσέπολη, της Marjan Satrapi. Έχουν μεσολαβήσει πολλές εξεγέρσεις από τότε στο Ιράν. Την εποχή της πράσινης εξέγερσης του 2009 πίστευα πως μπορεί να αλλάξει η κατάσταση. Έχουν χαθεί από τότε εκατοντάδες, χιλιάδες ζωές. Μαρτυρικά ονόματα γυναικών που (δεν…) θα θυμόμαστε για πάντα.

Γύρω μας απρόσμενοι θεωρητικοί σύμμαχοι ενός θεοκρατικού αυταρχισμού που κρατάει τα πρόσωπα στο σκοτάδι. Ταινίες που επιχειρούν να ανοίξουν ρωγμές- ο ασφυκτικός Σπόρος της Ιερής Συκιάς πέρυσι. Οι φορές που έχουμε ακούσει το Ashyaneh του δολοφονημένου από το καθεστώς Fereydoun Farrokhzad.

Το σκοτάδι. Δεν αισιοδοξώ για το τι θα γίνει και τώρα. Και στην Τιεν Αν Μεν κάποτε είχε γίνει κεκλεισμένων των (διεθνών) θυρών σφαγή, λίγοι θυμούνται τον Tank man, περισσότεροι δηλώνουν εμπνευσμένοι από την σκέψη του τιμονιέρη, περισσότεροι “διανοούμενοι με άποψη” αποκρύπτουν τις εξαρτήσεις τους από το εκεί καθεστώς. Στο Ιράν, άνθρωποι απαιτούν. Δεν μπορούν να κάνουν αλλιώς.

Η Τάνια Μαλιάρτσουκ, στο συγκλονιστικό Η Ιστορία Συνεχίζεται, σημειώνει, για τον πόλεμο της δικής της πατρίδας: “Οι εικόνες μεσολαβούν ανάμεσα σ’ εμάς και την πραγματικότητα. Από εμάς εξαρτάται λοιπόν τι αντιλαμβανόμαστε ως πραγματικότητα, η οποία καταφθάνει στα μάτια μας μέσω αυτών των εικόνων. Ίσως θα έπρεπε όντως να μην τις πιστεύουμε. Στην περίπτωση που τις πιστεύουμε είναι σαν να αποδεχόμαστε ότι ο κόσμος έχει αλλάξει ανεπιστρεπτί. Θα πρόκειται για έναν κόσμο όπου είναι δυνατόν να συμβεί ό,τι αποτυπώνεται στις φωτογραφίες” Στην εποχή μας να απαιτεί πρέπει κανείς, ατομικά να εφαρμόζει, ενάντια στο κάθε τραμπούκο της διπλανής πόρτας, ενάντια στην αποδοχή ότι ζούμε σε έναν κόσμο όπου είναι δυνατόν να συμβούν όσα συμβαίνουν. The ocean is made of single drops.

Υ.Γ.1: Η σειρά M. Son of the Century, γυρίστηκε πριν τις αμερικανικές εκλογές του 2024, κυκλοφόρησε τις αρχές του 2025. Αν και ιταλική, σκηνοθέτης είναι ο Τζο Ράιτ (του μπαρουτοκαπνισμένου μπαρόκ πάθους της Εξιλέωσης) που έχει φτιάξει μια σειρά ανελέητης έντασης, έχει αφήσει το, μετανεωτερικό, ηχητικό στον Tom Rowlands των Chemical Brothers, εκμεταλλεύεται στο έπακρο την ασύλληπτη μεταμόρφωση του Luca Marinelli (που από αγγελικός πρωταγωνιστής των Ταβιάνι γίνεται εδώ λυσσασμένο για τα πάντα σκυλί), υιοθετεί μια πρωτότυπη αφήγηση όπου ο Μουσολίνι κάθε τρεις και λίγο συνομιλεί με τον θεατή, επειδή τον έχει προσκαλέσει από την αρχή να του δείξει πώς εδραιώνεται ο κάθε φασισμός, πώς γοητεύει, και πώς κάποια στιγμή ο θεατής συνειδητοποιεί ότι αυτή η γοητεία έχει πίσω της αίμα, νεκρούς, ωμότητα, απανθρωπιά.

Υ.Γ.2: Η Marjan Satrapi το 2022, με αφορμή την, απεγνωσμένη, εξέγερση των γυναικών στο Ιράν, οργάνωσε τον συλλογικό τόμο κόμικ Woman, Life, Freedom. Το σχέδιο της δεύτερης εικόνας είναι από την ενότητα The Art of Rebellion, των Deloupy και Farid Vahid.

*Ο Γιώργος Παππάς είναι γιατρός και το παραπάνω κείμενο είναι ανάρτησή του στο προφίλ του στο Facebook