Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας: Τα εντυπωσιακά ευρήματα σύμφωνα με την Αγγελική Κοτταρίδη
Ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας, καθώς ταυτίζεται με τον χώρο της περίφημης Σχολής του Αριστοτέλη
Το Βασιλικό Γυμνάσιο της αρχαίας Μίεζας στην Ημαθία είναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μακεδονίας, καθώς ταυτίζεται με τον χώρο της περίφημης Σχολής του Αριστοτέλη, όπου ο μεγάλος φιλόσοφος δίδαξε τον νεαρό Μέγα Αλέξανδρο και τους υπόλοιπους βασιλικούς παίδες (τους μετέπειτα στρατηγούς και διαδόχους του).
Χτίστηκε στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. με ενιαίο σχεδιασμό από τον βασιλιά Φίλιππο Β΄ (πατέρα του Αλεξάνδρου) και ήταν πλήρως έτοιμο το 343 π.Χ., προκειμένου να λειτουργήσει ως ένα κορυφαίο πνευματικό, αθλητικό και στρατιωτικό κέντρο.
Πρόκειται για ένα μνημειώδες συγκρότημα 30 στρεμμάτων (εκ των οποίων έχουν αποκαλυφθεί πλήρως περίπου τα 15). Περιλαμβάνει μια τεράστια περίστυλη παλαίστρα με επιβλητικές δωρικές στοές, χώρους συμποσίων, ψηφιδωτά, στάδιο και έναν μνημειώδη ξυστό (στεγασμένο διάδρομο προπόνησης).
Το Γυμνάσιο, ως απόλυτο σύμβολο της μακεδονικής παιδείας και ισχύος, καταστράφηκε συστηματικά από τους Ρωμαίους μετά τη 2η μάχη της Πύδνας το 148 π.Χ.
Οι διετείς αρχαιολογικές ανασκαφές της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ημαθίας (2024–2026), υπό τη διεύθυνση της Δρ. Αγγελικής Κοτταρίδη, έφεραν στο φως εντυπωσιακά νέα ευρήματα που αποδεικνύουν το τεράστιο μέγεθος και την ιστορική σημασία του συγκροτήματος.
Η ίδια σε ανάρτησή της αναφέρει:
1. Ολόκληρο το τεράστιο οικοδομικό συγκρότημα από το οποίο έχουν αποκαλυφθεί πλήρως περ. 15 στρέμματα κατασκευάσθηκε με ενιαίο σχεδιασμό και ήταν έτοιμο το 343 π.Χ. Πρόκειται προφανώς για ένα ακόμη έργο στο πλαίσιο του τεράστιου οικοδομικού προγράμματος του Φιλίππου Β΄(359-336 π.Χ.)
2. Καταστράφηκε συστηματικά μετά την 2η μάχη της Πύδνας (148 π.Χ.) από τους Ρωμαίους του Metellus Macedonicus. Ως κορυφαίο μνημείο-σύμβολο της συνεισφοράς των Μακεδόνων στην ιστορία, το βασιλικό γυμνάσιο που ήταν τόπος διδασκαλίας του ευ αγωνίζεσθαι, πανεπιστήμιο και συγχρόνως στρατιωτική ακαδημία καταδικάστηκε, όπως και το βασίλειο καθίδρυμα των Αιγών και η ίδια η βασιλική μητρόπολη των Μακεδόνων σε Damnatio Memoriae, “κατάργηση της μνήμης”….
3. Στα ΝΔ, στο ψηλότερο σημείο του συγκροτήματος, αναγνωρίστηκε με βεβαιότητα μία και πιθανότατα δύο αίθουσες διδασκαλίας. Είναι μια μεγάλη στενόμακρη αίθουσα (114 τ.μ.) με ένα χαρακτηριστικό λίθινο θρανίο ολόγυρα στους τοίχους της που μοιάζει πολύ με τις αίθουσες διαλέξεων της ύστερης φάσης του περίφημου “Μουσείου” της Αλεξάνδρειας.
4. Αποκαλύφθηκε στα 3/5 του ο ξυστός (μήκ. 200,7 μ.), αποτυπώθηκε και μελετήθηκε και ξέρουμε πια την μορφή του, την οποία μπορούμε να αναπαραστήσουμε και εν μέρει (στο δυτικό άκρο του) να ανατάξουμε. Η στοά στην οποία αθλούνταν και εξασκούνταν οι νεαροί μαθητές ήταν διώροφη με 64 δωρικούς κίονες στο ισόγειο (στο δυτικό άκρο του υπάρχουν 3 ημικίονες ενσωματωμένοι στον τοίχο που κλείνει τα ανοίγματα, λειτουργώντας σαν ανάλημμα για το υπερκείμενο επίπεδο, και έναν κίονα 3/4 στην μετάβαση). Στον όροφο υπήρχαν στοιχεία ιωνικού ρυθμού, δεν είναι ακόμη βέβαιο αν πρόκειται για πεσσούς, ιωνικούς κίονες ή αμφιπεσοκίονες (όπως στο ανάκτορο των Αιγών). Ακολουθώντας την κλίση του εδάφους προς τα ανατολικά, το θεμέλιο του ξυστού φτάνει να γίνει ένα εντυπωσιακό λίθινο πόδιο-ανάλημμα που φτάνει σε ύψος τα 4,50 μ.
5. Το πόδιο του ξυστού είναι η απόδειξη για την ύπαρξη σταδίου που θα αναπτυσσόταν στα νότια του. Δεν ξέρουμε ακόμη αν ήταν ένα στάδιο με απλά χωμάτινα πρανή, όπως εκείνο της Ολυμπίας, ή αν είχε λίθινα εδώλια, όπως εκείνα του θεάτρου.
6. Βέβαιο είναι ότι το Γυμνάσιο αυτό έδωσε το αρχιτεκτονικό/λειτουργικό πρότυπο των ελληνιστικών γυμνασίων, όπως και ότι ο Φίλιππος είναι αυτός που έκανε την εκπαίδευση σε όλες τις μορφές και τις εκφάνσεις της κεντρικό μέλημα του κράτους.
Η ανασκαφή θα συνεχιστεί τον Ιούλιο-Αύγουστο του 2026. Στόχος μας είναι να αποκαλύψουμε και να αναγνωρίσουμε ότι έμεινε από την πρόσοψη του γυμνασίου που έβλεπε προς την ανατολή!….
Στον σύνδεσμο που είναι το κανάλι του Συλλόγου Φίλων του Πολυκεντρικού Μουσείου των Αιγών θα βρείτε όλες τις ομιλίες-παρουσιάσεις της Ημερίδας μας για το Βασιλικό Γυμνάσιο της Μίεζας….
Στις εικόνες: Αριστερά γενική άποψη του χώρου στις 31/10/2025 (τελευταία μέρα της ανασκαφής, ακολούθησε η μελέτη των ευρημάτων και φτάσαμε στην αναπαράσταση του ξυστού που βλέπετε στην εικόνα δεξιά πάνω….. Με την εμπειρία του ανακτόρου των Αιγών η κατανόηση και η ερμηνεία των λειψάνων στην Μίεζα γίνεται πολύ πιο γρήγορα….
