Αρχιτεκτονική εν μέσω πολέμου: Πώς οι Ουκρανοί δημιουργοί έγιναν «πιο τολμηροί»

Σπίτια, εστιατόρια, γραφεία και στούντιο χορού, παρά τα τέσσερα χρόνια πολέμου και την συνεχή απειλή ρωσικών βομβαρδισμών, εμφανίζεται μια πληθώρα μικρών αλλά εντυπωσιακών εσωτερικών χώρων στην Ουκρανία. Η Jennifer Hahn ερευνά τι κρύβεται πίσω από αυτή την απρόσμενη τάση.

Όταν οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία σαν σήμερα, ακριβώς πριν από τέσσερα χρόνια, τα περισσότερα τοπικά έργα σταμάτησαν αμέσως. Καθώς η οικονομία κατέρρεε και οι προϋπολογισμοί εξαφανίζονταν, τα στούντιο αρχιτεκτονικής και εσωτερικού σχεδιασμού αναγκάστηκαν να στραφούν σε διεθνείς δουλειές για να μπορέσουν να συνεχίσουν την λειτουργία τους.

Αλλά το 2024, η κατάσταση άρχισε να αλλάζει.

Και συνεχίσαμε να ακούμε για εντυπωσιακούς ουκρανικούς εσωτερικούς χώρους έκτοτε, κυρίως στο Κίεβο αλλά και στις απομακρυσμένες δυτικές περιφέρειες μακριά από τα ρωσικά σύνορα.

“Παρά τις δύσκολες συνθήκες, ο ουκρανικός σχεδιασμός περνά μια πολύ ενεργή και εμπνευσμένη περίοδο” δήλωσε η Daria Loban του ομίλου HE.D, μόλις ολοκλήρωσε την κατασκευή μίας μπουτίκ για το εμπορικό σήμα μόδας LBTM στο Κίεβο.

“Οι σχεδιαστές συνεχίζουν να δημιουργούν, ότι κι αν γίνει”

Αυτός ο πλούτος ουκρανικών εσωτερικών χώρων εμφανίζεται σε απροσδόκητη στιγμή, δεδομένης μιας βραδυκίνητης οικονομίας και του γεγονότος ότι οι περισσότεροι τοπικοί σχεδιαστές -και πράγματι οι περισσότεροι Ουκρανοί- γνωρίζουν κάποιον του οποίου το σπίτι ή η επιχείρηση έχει καταστραφεί από ρωσικές αεροπορικές επιδρομές. Μερικά στούντιο έχουν επίσης καταστραφεί.

“Οποιοσδήποτε ζει τώρα καταλαβαίνει ότι αυτή την στιγμή, τα πάντα μπορούν να καταστραφούν -τόσο τα σπίτια όσο και τα έργα” είπε η Angelika Garusova, ιδρύτρια των μακροχρόνιων βραβείων ArtSpace Interiors της Ουκρανίας, τα οποία επανήλθαν το 2025 μετά από τετραετή διακοπή.

“Πολλοί έχουν ήδη βιώσει την καταστροφή” πρόσθεσε “αλλά στα τέσσερα χρόνια του πολέμου, οι σχεδιαστές επέλεξαν να μην σταματήσουν. Συνεχίζουν να δημιουργούν, ότι κι αν γίνει. Όσοι αποφάσισαν το αντίθετο έχουν ήδη εγκαταλείψει τη χώρα.”

Οι ιδρυτές του ομίλου YOD, Volodymyr Nepiyvoda και Dmytro Bonesko, πενθούν για διάφορα από τα έργα τους, τα οποία έπεσαν θύματα των ρωσικών επιθέσεων. Το μπαρ Seven Goats στην Μαριούπολη καταστράφηκε κατά την διάρκεια της καταστροφικής πολιορκίας της πόλης και ένα γραφείο και ένα εστιατόριο στο Κίεβο υπέστησαν ζημιές κατά την διάρκεια μιας πυραυλικής επίθεσης τον Δεκέμβριο του 2024 που άφησε 12 τραυματίες και έναν νεκρό.

Αλλά αυτό δεν έχει αποτρέψει τους σχεδιαστές από την ολοκλήρωση των έργων στην πατρίδα τους, το πιο πρόσφατο ένα εστιατόριο ντυμένο με τοπικά καλλιεργούμενο μυκήλιο και μια σειρά από εντυπωσιακά ξενώνες με στέγες από άχυρο.

“Οι σχεδιαστές έχουν ασφαλώς γίνει πιο τολμηροί και πιο ενδιαφέροντες” είπε ο Bonesko “ίσως αυτό να οφείλεται στο γεγονός ότι λόγω του πολέμου και του παρατεταμένου στρες, ο καθένας συνειδητοποιεί ότι η ζωή του είναι περιορισμένη. Ως εκ τούτου, οι σχεδιαστές σήμερα είναι λιγότερο διατεθειμένοι να συμβιβαστούν με μέτριους συμβιβασμούς” πρόσθεσε “οι πελάτες βρίσκονται επίσης σε αυτή την κατάσταση και είναι έτοιμοι όχι μόνο να ανοίξουν μια νέα επιχείρηση, αλλά και να εκπληρώσουν το δικό τους όνειρο χωρίς να το αναβάλλουν για αργότερα.”

Η επένδυση σε εσωτερικούς χώρους είναι “μια εκδήλωση ζωής”

Τουλάχιστον ένα μέρος της αυξανόμενης προσοχής στους εσωτερικούς χώρους της Ουκρανίας μπορεί πιθανώς να αποδοθεί στο γεγονός ότι, μπροστά στον πόλεμο, τα τοπικά στούντιο έχουν συνειδητοποιήσει τη σημασία της προβολής τους σε διεθνές επίπεδο για να διαφοροποιήσουν τις πηγές εισοδήματός τους.

“Προηγουμένως, πολλοί δούλευαν τοπικά, χωρίς διεθνή επικοινωνία” είπε ο Alexander Ivasiv, ο οποίος διευθύνει την Ater Architects μαζί με την Yuliya Tkachenko. “Αλλά τώρα υπάρχει μία κατανόηση της αξίας της αναπαράστασης.

Το ενδιαφέρον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για την Ουκρανία έχει αυξηθεί σημαντικά και οι αρχιτέκτονες νιώθουν ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να γίνουν γνωστοί στον κόσμο.”

Αλλά επιπλέον, λέει ο Ivasiv, η στάση “ζήσε την στιγμή” που προκάλεσε ο πόλεμος έχει κάνει τους ιδιοκτήτες σπιτιών και τους επιχειρηματίες που επέλεξαν να παραμείνουν στην χώρα όλο και πιο πρόθυμους να επενδύσουν σε τοπικά έργα -κυρίως ιδιωτικά χρηματοδοτούμενα σπίτια και μικρούς εμπορικούς χώρους.

“Είναι πιο εύκολα στην υλοποίηση, δεν εξαρτώνται από μεγάλους προγραμματιστές και συχνά χρηματοδοτούνται απευθείας από τους ιδιοκτήτες” εξήγησε ο σχεδιαστής, έχοντας πρόσφατα ολοκληρώσει ένα βραβευμένο εσωτερικό γραφείου για μια δημιουργική εταιρεία στο Κίεβο.

“Οι Ουκρανοί που έχουν παραμείνει στην χώρα συχνά επενδύουν στις δικές τους επιχειρήσεις ή τα σπίτια, βλέποντας αυτό ως μια συνεισφορά στην σταθερότητα, παρά τον υψηλό κίνδυνο. Είναι ένα είδος εκδήλωσης ζωής.”

Όλα τα σπίτια που κατασκευάζουμε στην Ουκρανία αυτή την στιγμή είναι για Ουκρανούς πελάτες -ανθρώπους που έχουν αποφασίσει συνειδητά να παραμείνουν και στηρίζουν την οικονομία της χώρας τους σε μια τόσο δύσκολη στιγμή” συμφώνησε η Loban, το ήμισυ του ομίλου HE.D μαζί με τον Yevhenii Hluhovskyi.

“Δεν περιμένουν τον πόλεμο να τελειώσει, ή την σταθερότητα να επιστρέψει: επιλέγουν να ζήσουν το τώρα” πρόσθεσε “υπάρχει κάτι πολύ δυνατό σε αυτό -η επιθυμία να δημιουργήσεις ένα σπίτι όταν ο κόσμος μοιάζει αβέβαιος.”

“Ο σχεδιασμός έχει γίνει πιο δημοκρατικός”

Όπως στα ιδιωτικά σπίτια και γραφεία, η σχεδιάστρια Anastasiia Tempynska έχει παρατηρήσει μια αυξανόμενη ζήτηση για πιο δημιουργικούς χώρους, όπως τα στούντιο χορού, τα sex shops και τα κέντρα ευεξίας.

“Δεδομένου πολλοί άντρες δεν μπορούν να εγκαταλείψουν την χώρα, υπάρχει η επιθυμία να δημιουργηθούν χώροι ξεκούρασης και ανάκαμψης εδώ στην πατρίδα” εξήγησε η Tempynska, που πρόσφατα ολοκλήρωσε ένα μπρουταλιστική έκθεση ερωτικής ένδυσης στο Κίεβο για την ουκρανική μάρκα Anoeses.

“Ο σχεδιασμός στην Ουκρανία έχει επίσης γίνει πιο δημοκρατικός. Δεν προορίζεται πλέον μόνο για πολυτελείς χώρους. Ακόμα και μικρές καφετέριες, σαλόνια ομορφιάς και μαγαζιά βλέπουν τον σχεδιασμό ως απαραίτητο για να προσελκύσουν πελάτες και να εκφράσουν ταυτότητα.”

Η δημιουργία ενός όμορφου sex shop μπορεί να φαίνεται επιπόλαιη, αν σκεφτεί κανείς ότι περισσότερα από ένα στα δέκα σπίτια στην Ουκρανία έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί από ρωσικές επιθέσεις, και η χώρα θα χρειαστεί περισσότερα από 524 δισεκατομμύρια δολάρια για την αποκατάσταση την επόμενη δεκαετία -ποσό που αντιστοιχεί στο τριπλάσιο του εθνικού εισοδήματός της το 2024.

Αλλά οι σχεδιαστές, συμπεριλαμβανομένης της Tempynska, υποστηρίζουν ότι κάθε έργο που καταφέρνει να δει το φως της ημέρας παρά τους μικρούς προϋπολογισμούς, τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και τα περιορισμένα υλικά αντιπροσωπεύει ένα κρίσιμο βήμα για την ανύψωση της εύθραυστης, εξαρτημένης από βοήθεια οικονομίας της χώρας.

“Το να ξαναχτίζεις την χώρα και το να διατηρείς την οικονομία της είναι διαφορετικά πράγματα -αλλά το ένα δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το άλλο” είπε “οι επιχειρήσεις κρατούν την οικονομία ζωντανή και χωρίς αυτές, η μεγάλης κλίμακας ανακατασκευή είναι απλά αδύνατη.”

“Οι άνθρωποι που επενδύουν στα σπίτια και τις επιχειρήσεις τους στηρίζουν την οικονομία, παρέχουν δουλειές για οικοδόμους, προμηθευτές και σχεδιαστές” είπε η Loban “δημιουργεί μια αλυσιδωτή αντίδραση και έτσι η χώρα ξαναβρίσκει σιγά σιγά ζωή.”

“Δεν προσπαθούμε πια να τον κάνουμε να φαίνεται ‘ευρωπαϊκός'”

Αναπόφευκτα, οι πραγματικότητες του πολέμου έχουν επίσης διαμορφώσει την εμφάνιση αυτών των εσωτερικών χώρων, δημιουργώντας μια ξεκάθαρα ουκρανική γλώσσα σχεδιασμού που επαναπροσδιορίζει την τέχνη και τις λαϊκές παραδόσεις της χώρας.

“Ο σχεδιασμός της Ουκρανίας έχει πραγματικά αρχίσει να διαμορφώνει την δική του ταυτότητα” εξήγησε η Loban “γίνεται πιο συνειδητός, ειλικρινής και χωρίς τεχνητή λάμψη.”

“Δεν προσπαθούμε πια να τον κάνουμε να φαίνεται ‘ευρωπαϊκός'” πρόσθεσε “δημιουργούμε κάτι δικό μας, αυθεντικό, ριζωμένο στον πολιτισμό και την κοσμοθεωρία μας.”

Όπως ακριβώς η έλλειψη χάλυβα οδήγησαν στην χρήση ερείπιων, σκυροδέματος και προκατασκευασμένων κατασκευών μετά τους παγκόσμιους πολέμους, έτσι και ο πόλεμος με την Ρωσία οδήγησε τους Ουκρανούς σχεδιαστές να στραφούν σε τοπικά διαθέσιμα υλικά για τους εσωτερικούς τους χώρους.

Μερικές φορές, αυτό σημαίνει την χρήση βιομηχανικών αποκομμάτων που ανακτήθηκαν από αποθήκες ή καλάμια που καλλιεργούνται κοντά, τα οποία μετατρέπονται σε έπιπλα και επιφάνειες σε συνεργασία με ντόπιους τεχνίτες, ξυλουργούς και κατασκευαστές.

“Υπάρχει μια αυξανόμενη τάση προς την τοπική παραγωγή, τις χειροτεχνίες και την προσαρμογή των παραδοσιακών τεχνολογιών, οι οποίες διαθλώνται με ενδιαφέρον μέσα από σύγχρονες τάσεις” είπε ο said Ivasiv από την Ater Architects.

Μέρος αυτής της νέας εστίασης στην τοπικότητα έχει επίσης φέρει μια νέα επιθυμία να διατηρηθεί η ιστορική αρχιτεκτονική της Ουκρανίας -η οποία έχει καταστραφεί σε μεγάλο βαθμό από ρωσικές επιθέσεις, αντί να επιλέγεται νέα κατασκευή.

Αυτή η προσπάθεια έχει βρει τους σχεδιαστές να αναζωογονούν παλιούς σοβιετικούς ή προεπαναστατικούς χώρους, από διαμερίσματα και εκθεσιακούς χώρους της εποχής του Στάλιν μέχρι την πρώην πρεσβεία της Δημοκρατίας του Παναμά στο Κίεβο.

“Ο πόλεμος έχει κάνει τους Ουκρανούς πιο ενημερωμένους για την αξία του πολιτισμού και την ταυτότητά τους” είπε η Garusova “μέσα από τον σχεδιασμό, οι άνθρωποι προσπαθούν να εκφράσουν την φυσική μοναδικότητα και τον σεβασμό τους για την ιστορία.”

Μετάφραση από άρθρο του Dezeen