Εξουσία, συμφέροντα και σκάνδαλα – Η αθέατη πλευρά του Μουντιάλ από το Νίκο Μποζιονέλο

Προσθέστε την parallaximag.gr ως προτεινόμενη πηγή στη Google

Μια εκτενής έρευνα αποτυπώνεται σε ένα βιβλίο 640 σελίδων και φωτίζει τη διαδρομή του Παγκοσμίου Κυπέλλου από την αρχή του μέχρι και το 2024.

Ο δημοσιογράφος, Νίκος Μποζιονέλος ανοίγει την κουρτίνα του Μουντιάλ, όπου από πίσω κρύβονται ίδια, επαναλαμβανόμενα μοτίβα: πολιτικές παρεμβάσεις, διπλωματικές σκοπιμότητες, οικονομικά συμφέροντα και προσπάθειες εκμετάλλευσης της διοργάνωσης για λόγους που δεν είχαν καμία σχέση με το ποδόσφαιρο.

Το βιβλίο «Μουντιάλ εμπιστευτικό» αναδεικνύει πώς το Μουντιάλ αξιοποιήθηκε από καθεστώτα και κυβερνήσεις, εξετάζει τις πολιτικές ισορροπίες πίσω από τις αναθέσεις διοργανώσεων και καταγράφει κρίσιμες στιγμές που επηρέασαν την εξέλιξη του θεσμού.

Ο δημοσιογράφος Νίκος Μποζιονέλος μιλάει στην Parallaxi για το βιβλίο του με τίτλό «Μουντιάλ εμπιστευτικό»

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το βιβλίο και γιατί επέλεξες τη συγκεκριμένη διοργάνωση;

Το είχα κατά νου τα τελευταία χρόνια. Εμείς του… αθλητικού είμαστε και συχνά ψυχαναγκαστικοί με το αρχείο. Σημειώνουμε, ξανασημειώνουμε, κρατάμε υλικό. Ε, μια ωραία πρωία το καλοκαίρι του 2025 έψαξα τα κιτάπια μου, άνοιξα ό,τι σχετικό είχα σημειώσει και σκέφτηκα πως «ήρθε η ώρα». Και όσο κυνικό κι αν δείχνει, είναι και θέμα ηλικίας. Λίγο πριν τα 50 μου, αρχίζω να συνειδητοποιώ πως πρέπει να κάνουμε, και να γράφουμε, πράγματα που θα μείνουν στον χρόνο. Ένα βιβλίο ήταν η καλύτερη επιλογή θεωρώ. 

Πόσο καιρό σου πήρε να συγκεντρώσεις πληροφορίες και να τις ταξινομήσεις;

Απόρροια του αρχείου μου οι πληροφορίες και οι ιστορίες, ένα αρχείο τουλάχιστον 20 ετών. Ό,τι ενδιαφέρον βρω, διαβάσω ή γράψω το ταξινομώ κατάλληλα. Οπότε δεν ήταν δύσκολο, όταν πήρα την απόφαση να προχωρήσω στη συγγραφή, να τα βάλω κάτω και να δω τι έχω, τι θα γράψω, τι θα συμπεριλάβω στο βιβλίο.

Γιατί επέλεξες να αφηγηθείς την ιστορία των Μουντιάλ μέσα από το παρασκήνιο και όχι μέσα από καθαρά αγωνιστική αφήγηση;

Η αγωνιστική αφήγηση μέσω ενός βιβλίου, την εποχή της εικόνας και των βίντεο, υστερεί πια. Συν ότι δεν είχε γίνει ξανά τέτοια έρευνα αναφορικά με το τι επηρέασε, διαμόρφωσε και χαρακτήρισε τα Μουντιάλ εκτός των τεσσάρων γραμμών του γηπέδου. Το «Μουντιάλ εμπιστευτικό», πρέπει να υπογραμμίσω, δεν είναι τόσο αθλητικό βιβλίο όσο ιστορικό. Φερ’ ειπείν, όλοι οι αναγνώστες, ακροατές και τηλεθεατές αθλητικών γνωρίζουν «το Μουντιάλ της Αργεντινής του Βιδέλα το 1978». Και ως εκεί. Ποιος ήταν ο Χόρχε Βιδέλα, πώς ανήλθε στην εξουσία, τι ακριβώς έκανε με το Μουντιάλ, τι έγινε και τι απέγινε στη συνέχεια, όλα σε ένα κεφάλαιο, δεν έχει γίνει ξανά στην ελληνική βιβλιογραφία.

Υπάρχει σήμερα χώρος για ερευνητική αθλητική δημοσιογραφία ή όλα πάνε στο γρήγορο;

Δυστυχώς, όχι στο γρήγορο αλλά στο αυτόματο και στο… copy paste που λέει και μια ψυχή. Τα παιδιά της ροής των σάιτς ελάχιστα τσεκάρουν, ό,τι δουν το βάζουν. Αλλά δεδομένα υπάρχει χώρος για έρευνα στο αθλητικό πεδίο, παρά την ολοένα και αυξανόμενη συρρίκνωση του αθλητικού Τύπου. Υπάρχουν άξιοι συνάδελφοι που τα τελευταία χρόνια προχώρησαν σε αξιομνημόνευτα έργα.

Θεωρείς πως υπάρχει μια «κουρτίνα» που ο ποδοσφαιρικός κόσμος αποφεύγει να τραβήξει;

Η μεγαλύτερη «κουρτίνα» είναι ότι πολλοί εξακολουθούν να μιλούν για ποδόσφαιρο σαν να πρόκειται απλά και μόνο για ένα παιχνίδι. Σήμερα είναι μια βιομηχανία δισεκατομμυρίων, με επιχειρηματικά συμφέροντα, πολιτικές διασυνδέσεις, επενδυτικά κεφάλαια, τηλεοπτικά δικαιώματα και τεχνολογικές πλατφόρμες. Όλα αυτά επηρεάζουν το άθλημα πολύ περισσότερο απ’ όσο παραδέχονται οι περισσότεροι. Το γήπεδο παραμένει η βιτρίνα – πίσω από αυτό βρίσκεται ένας ολόκληρος κόσμος που σπάνια φωτίζεται όσο θα έπρεπε.

Ο κόσμος που αγαπάει το ποδόσφαιρο πιστεύεις ότι γνωρίζει τι πραγματικά κρύβεται πίσω από τα Μουντιάλ;

Σε μεγάλο βαθμό όχι. Και δεν το αναφέρω υποτιμητικά. Το Μουντιάλ είναι ένα μοναδικό αθλητικό γεγονός που προκαλεί συναισθήματα, αναμνήσεις και εθνική υπερηφάνεια, οπότε η προσοχή των περισσότερων στρέφεται δικαιολογημένα στο αγωνιστικό κομμάτι. Πίσω όμως από αυτό υπάρχει μια τεράστια βιομηχανία.

Υπάρχουν συμφέροντα δισεκατομμυρίων, πολιτικές και διπλωματικές ισορροπίες και επιχειρηματικές αποφάσεις που καθορίζουν το πώς διοργανώνεται και προβάλλεται το τουρνουά. Ο περισσότερος κόσμος βλέπει την κορυφή του παγόβουνου, δηλαδή τους αγώνες. Κάτω από την επιφάνεια υπάρχει ένας ολόκληρος μηχανισμός που λειτουργεί 365 ημέρες τον χρόνο και επηρεάζει το παγκόσμιο ποδόσφαιρο πολύ πριν και πολύ μετά τη σέντρα του πρώτου αγώνα.

Πόσο επηρεάζουν οι διεθνείς σχέσεις το ποιος παίρνει και πώς οργανώνει ένα Μουντιάλ;

Περισσότερο απ’ όσο φαντάζεται ο μέσος φίλαθλος. Ένα Μουντιάλ δεν είναι μόνο αθλητική διοργάνωση, είναι και μια μορφή διεθνούς προβολής, οικονομικής επιρροής και ήπιας ισχύος για τις χώρες που το φιλοξενούν. Η διαδικασία ανάθεσης, οι συμμαχίες μεταξύ ομοσπονδιών, οι γεωπολιτικές ισορροπίες, ακόμη και οι σχέσεις μεταξύ κρατών και ηπείρων παίζουν σημαντικό ρόλο.

Το 2022 η FIFA επέλεξε το Κατάρ και διοργάνωσε Μουντιάλ… φθινόπωρο: πρωτάκουστο. Το 2034 έχει δώσει τη διοργάνωση στη Σαουδική Αραβία κλείνοντας αυτιά και μάτια, υποκριτικά, στην καταπίεση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα – αλλά τα χρήματα της Aramco παραείναι πολλά για να αγνοηθούν.

Ποιο Μουντιάλ θεωρείς το πιο «σκοτεινό»;

Αν μιλάμε για το τι συνέβη έξω από τις τέσσερις γραμμές του γηπέδου, δύσκολα μπορεί κανείς να μην αναφερθεί στο Μουντιάλ του 1978 στην Αργεντινή. Η διοργάνωση διεξήχθη ενώ η χώρα βρισκόταν υπό στρατιωτική δικτατορία και μέχρι σήμερα αποτελεί αντικείμενο συζήτησης για τον τρόπο με τον οποίο το καθεστώς αξιοποίησε το τουρνουά ως εργαλείο διεθνούς προβολής. Είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα όπου η πολιτική πραγματικότητα της εποχής όχι μόνο (επι)σκίασε το αθλητικό γεγονός και η διοργανώτρια έφτασε ως την κατάκτηση του τροπαίου κάνοντας τα πάντα παρασκηνιακά.

Αν μπορούσες να αναδείξεις μία ιστορία για να δείξεις το πραγματικό παρασκήνιο και τη διαφθορά γύρω από το Μουντιάλ, ποια θα ήταν και γιατί;

Η ανάθεση του Μουντιάλ 2010 στη Νότια Αφρική. Χρόνια αργότερα, οι αμερικανικές έρευνες για το σκάνδαλο της FIFA αποκάλυψαν καταγγελίες για χρηματισμό παραγόντων προκειμένου να επηρεαστεί η ψηφοφορία του 2004 απέναντι στην υποψηφιότητα του Μαρόκου.

Η υπόθεση περιλάμβανε κατηγορίες για μεταφορά 10 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω μηχανισμών της FIFA προς στελέχη της CONCACAF. Είναι μια ιστορία που δείχνει ότι πίσω από τις υποψηφιότητες δεν συγκρούονται μόνο ποδοσφαιρικά σχέδια, αλλά και πολιτικά δίκτυα, προσωπικά συμφέροντα και τεράστια οικονομικά μεγέθη. Αυτή είναι η πραγματική άλλη όψη των Μουντιάλ.

Θεωρείς πως θα διεξαχθεί ποτέ μια πραγματικά «καθαρή» διοργάνωση;

Μα οι περισσότερες ήταν καθαρές. Τουλάχιστον με την έννοια ότι δεν συνοδεύτηκαν από μεγάλα σκάνδαλα, πολιτικές παρεμβάσεις ή καταγγελίες που να αμφισβητούν τη νομιμότητα της διοργάνωσης. Το ζήτημα είναι ότι όσο μεγαλώνει το οικονομικό και πολιτικό αποτύπωμα ενός Μουντιάλ, τόσο δυσκολότερο γίνεται να μείνει εντελώς ανεπηρέαστο από συμφέροντα.

Μιλάμε για το μεγαλύτερο αθλητικό γεγονός του πλανήτη, με δισεκατομμύρια τηλεθεατές και τεράστια οικονομικά μεγέθη. Επομένως, δεν πιστεύω ότι θα υπάρξει ποτέ ένα Μουντιάλ αποκομμένο από την πολιτική, την οικονομία ή τη γεωπολιτική. Αυτό που μπορούμε να ζητάμε είναι μεγαλύτερη διαφάνεια, ισχυρότερους ελεγκτικούς μηχανισμούς και περισσότερη λογοδοσία στις αποφάσεις που λαμβάνονται γύρω από αυτό.

Όσο περνάνε τα χρόνια, το Μουντιάλ γίνεται χειρότερο ή αλλάζει προς το καλύτερο;

Από αγωνιστική άποψη θεωρώ ότι το Μουντιάλ γίνεται καλύτερο. Το επίπεδο των περισσότερων εθνικών ομάδων έχει ανέβει, οι αποστάσεις μεταξύ των ηπείρων έχουν μειωθεί και βλέπουμε πλέον πολύ περισσότερες ανταγωνιστικές αναμετρήσεις απ’ ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες. Είδαμε την Κροατία στον τελικό το 2018, είδαμε το Μαρόκο στα ημιτελικά το 2022. Εκεί όπου έχω επιφυλάξεις είναι στη διαρκή διόγκωση της διοργάνωσης.

Η αύξηση από 32 σε 48 ομάδες και η κατακόρυφη αύξηση των αγώνων (από 64 σε 104!) εξυπηρετούν κυρίως οικονομικούς και εμπορικούς στόχους. Περισσότερα παιχνίδια σημαίνουν περισσότερα τηλεοπτικά δικαιώματα, περισσότερες χορηγίες και περισσότερα έσοδα. Δεν είμαι βέβαιος ότι σημαίνουν και καλύτερο τουρνουά. Η πρόκληση για τη FIFA είναι να διατηρήσει το κύρος και την αποκλειστικότητα του Μουντιάλ χωρίς να το μετατρέψει σε μια διοργάνωση υπερβολικού μεγέθους, όπου η ποσότητα θα αρχίσει να υπερισχύει της ποιότητας.

Ποια ιστορία σε συγκλόνισε περισσότερο;

Προκριματικά Μουντιάλ 1974. Σε μπαράζ πρόκειται να παίξουν η Σοβιετική Ένωση και η Χιλή, όπου ο Αουγκούστο Πινοσέτ ανατρέπει τον Σαλβαδόρ Αλιέντε, ο οποίος βγαίνει νεκρός από το βομβαρδισμένο προεδρικό μέγαρο στο Σαντιάγκο (και μόλις προ μερικών ετών αποδείχθηκε ότι αυτοκτόνησε και δεν δολοφονήθηκε). Οι Σοβιετικοί παίζουν το πρώτο ματς κανονικά στη Μόσχα, λήγει 0-0 και εξίσου υποκριτικά ζητούν να μη γίνει η ρεβάνς στο Σαντιάγκο λόγω του πραξικοπήματος καθώς το καθεστώς Πινοσέτ ήταν ενάντια στον κομμουνισμό (άλλη υποκρισία, δεν άλλαξε τίποτε στην εθνική ομάδα αν και προπονητής και παίκτες ήταν αριστεροί).

Οι Σοβιετικοί λοιπόν ζήτησαν επίσημα από τη FIFA ο επαναληπτικός να διεξαχθεί σε ουδέτερη χώρα. Πρόταση που απορρίφθηκε, τόσο από τη Χιλή (προφανώς) όσο και από την παγκόσμια ομοσπονδία. Μάλιστα η FIFA σύστησε επιτροπή για να επιθεωρήσει το «Εστάδιο Νασιονάλ», το οποίο είχε προετοιμαστεί για την περίσταση, αλλά στο οποίο κρατούνταν ακόμα περίπου 7.000 κρατούμενοι. Ναι, μέσα στο γήπεδο, κάτω από τις εξέδρες. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του πολιτικού Γκρεγκόριο Μένα Μπαραλές, που ήταν κρατούμενος στο στάδιο, η επιτροπή «επισκέφθηκε τον αγωνιστικό χώρο, περπάτησε γύρω από το γήπεδο, κοίταξε τους κρατούμενους από μακριά και αποφάνθηκε: στο στάδιο μπορεί να παιχτεί αγώνας».

Απίστευτο, ακόμη και σήμερα…

Υπήρξε στιγμή που ανακάλυψες κάτι που ανέτρεψε πλήρως όσα πίστευες;

Ναι. Όταν ξεκίνησα την έρευνα, πίστευα ότι οι περισσότερες αμφιλεγόμενες ιστορίες γύρω από τα Μουντιάλ ήταν μεμονωμένα περιστατικά. Όσο όμως προχωρούσα, διαπίστωσα ότι σε πολλές διαφορετικές εποχές επαναλαμβάνονταν τα ίδια μοτίβα: πολιτικές παρεμβάσεις, διπλωματικές σκοπιμότητες, οικονομικά συμφέροντα και προσπάθειες εκμετάλλευσης της διοργάνωσης για λόγους που δεν είχαν καμία σχέση με το ποδόσφαιρο.

Αυτό που ανέτρεψε την αρχική μου αντίληψη δεν ήταν ένα συγκεκριμένο γεγονός, αλλά η συνειδητοποίηση ότι η σχέση του Μουντιάλ με την εξουσία δεν αποτελεί εξαίρεση στην ιστορία του θεσμού. Αντιθέτως, αποτελεί ένα σταθερό και επαναλαμβανόμενο κομμάτι της ιστορίας του από το 1930 μέχρι σήμερα.

Έκοψες ιστορίες από το βιβλίο;

Καμιά 30αριά (χεχε) διότι φτάσαμε τις 640 σελίδες και σε μεγάλο μέγεθος! Ε, αν προχωρήσω σε περαιτέρω έρευνα, πιθανώς να βγει και δεύτερο μέρος. Θα δείξει.

Ποια πηγή ή αρχειακό υλικό σου άνοιξε τα περισσότερα «παράθυρα» στην έρευνα;

Το περιοδικό «Grafico» όπου, διαβάζοντας παλιά τεύχη, συνειδητοποίησα πως από τα μέσα του 1965 οι Λατινοαμερικάνοι δημοσιογράφοι… προειδοποιούσαν Αργεντινή, Βραζιλία και Ουρουγουάη ενόψει του Μουντιάλ της Αγγλίας, πως οι Ευρωπαίοι θα ευνοηθούν διαιτητικά. Δεν περίμενα ότι είχαν «προαναγγελθεί» τα όσα έγιναν λίγο καιρό μετά: η Βραζιλία δεν πέρασε καν από τον όμιλο με τον Πελέ τραυματία από το ατιμώρητο κλοτσίδι των αντιπάλων.

Και η Αργεντινή με την Ουρουγουάη, στα προημιτελικά ενάντια σε Αγγλία και Δυτική Γερμανία αντίστοιχα, τελείωσαν τα ματς με λιγότερους παίκτες σε αγώνες που σφύριζαν Ευρωπαίοι διαιτητές (Δυτικογερμανός την Αγγλία και Άγγλος τη Δυτική Γερμανία!).

Ποια ιστορία στο βιβλίο πιστεύεις ότι θα ξαφνιάσει περισσότερο τον αναγνώστη;

Πιθανότατα η ιστορία του Σάαρ. Οι περισσότεροι φίλαθλοι αγνοούν ότι υπήρξε εθνική ομάδα που συμμετείχε στα προκριματικά του Μουντιάλ χωρίς να εκπροσωπεί ένα πλήρως ανεξάρτητο κράτος.

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το γερμανόφωνο Σάαρ βρέθηκε ως κρατίδιο υπό γαλλική διοίκηση, απέκτησε δική του ποδοσφαιρική ομοσπονδία και αναγνωρίστηκε από τη FIFA. Μάλιστα, στα προκριματικά του Μουντιάλ 1954 κληρώθηκε στον ίδιο όμιλο με τη Δυτική Γερμανία. Είναι μια ιστορία που μοιάζει απίστευτη σήμερα, αλλά δείχνει πώς οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις της μεταπολεμικής Ευρώπης αποτυπώθηκαν ακόμη και στο ποδόσφαιρο.

Για μένα είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς η ιστορία, η πολιτική και το Μουντιάλ συναντώνται με τρόπους που λίγοι γνωρίζουν. Και, όχι, τυχαία, μετά την ενσωμάτωσή του στη Δυτική Γερμανία, αρκετοί διεθνείς έπαιξαν στη… μαμά εθνική ομάδα, δείγμα της ποιότητάς τους.

Ποια είναι η γνώμη σου για το φετινό Μουντιάλ, με όλες τις αλλαγές και τις χώρες που το διοργανώνουν;

Το Μουντιάλ 2026 είναι ιστορικό για πολλούς λόγους. Για πρώτη φορά συμμετέχουν 48 ομάδες και για πρώτη φορά η διοργάνωση φιλοξενείται από τρεις χώρες, τις Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς και Μεξικό. Από οργανωτική και εμπορική άποψη, είναι ίσως το πιο φιλόδοξο Μουντιάλ που έχει γίνει ποτέ. 

Ωστόσο, αποτελεί και ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της κατεύθυνσης που έχει πάρει η FIFA τα τελευταία χρόνια: μεγαλύτερη διοργάνωση, περισσότερες ομάδες, περισσότεροι αγώνες, περισσότερα έσοδα. Κατανοώ τη λογική της διεύρυνσης, καθώς δίνει την ευκαιρία σε περισσότερες χώρες να βρεθούν στην τελική φάση. Εξ ου και θα εμφανιστούν για πρώτη φορά η Ιορδανία, το Ουζμπεκιστάν, το Κουρασάο και το Πράσινο Ακρωτήρι. Από την άλλη, παραμένω επιφυλακτικός για το κατά πόσο η συνεχής αύξηση του μεγέθους διατηρεί την αγωνιστική αξία και την αποκλειστικότητα που χαρακτήριζαν παραδοσιακά το Μουντιάλ.

Σε κάθε περίπτωση, πέρα από το αγωνιστικό σκέλος, το 2026 θα αποτελέσει και ένα σημαντικό τεστ για το μέλλον της διοργάνωσης. Θα δείξει αν το μοντέλο των υπερδιοργανώσεων μπορεί να λειτουργήσει χωρίς να χαθεί η μοναδικότητα που έκανε το Μουντιάλ το κορυφαίο αθλητικό γεγονός του πλανήτη. 

Γιατί το Μουντιάλ εξακολουθεί να έχει τέτοια παγκόσμια απήχηση, ακόμα και με όλα όσα συμβαίνουν;

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, το Μουντιάλ παραμένει κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα ποδοσφαιρικό τουρνουά. Είναι μία από τις ελάχιστες διοργανώσεις που μπορούν να τραβήξουν την προσοχή σχεδόν ολόκληρου του πλανήτη ταυτόχρονα. Συνδυάζει αθλητισμό, εθνική ταυτότητα, ιστορία, πολιτισμό και συναίσθημα με τρόπο που κανένα άλλο γεγονός δεν καταφέρνει στον ίδιο βαθμό.

Και ίσως υπάρχει ακόμη ένας λόγος. Παρά τα σκάνδαλα, τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, τα οικονομικά συμφέροντα και όλο το παρασκήνιο που κατά καιρούς το συνοδεύει, για 90 λεπτά ο κόσμος εξακολουθεί να βλέπει αυτό που τον έκανε να αγαπήσει το ποδόσφαιρο εξαρχής: έναν αγώνα όπου, θεωρητικά τουλάχιστον, τα πάντα μπορούν να συμβούν. Αυτή η αντίθεση ανάμεσα στη δύναμη των μηχανισμών εκτός γηπέδου και στην απρόβλεπτη φύση του ίδιου του παιχνιδιού είναι ίσως το μυστικό της διαχρονικής γοητείας του Μουντιάλ.

Αν έπρεπε να διαλέξεις το πιο «τίμιο» Μουντιάλ, ποιο θα ήταν και γιατί;

Δύσκολη ερώτηση, γιατί κάθε Μουντιάλ είναι παιδί της εποχής του και κουβαλά τις δικές του πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Αν όμως έπρεπε να ξεχωρίσω ένα, θα επέλεγα το Μουντιάλ του 1950 στη Βραζιλία. Ήταν μια διοργάνωση που πραγματοποιήθηκε σε έναν κόσμο που προσπαθούσε ακόμη να επουλώσει τις πληγές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, χωρίς τα αστρονομικά τηλεοπτικά συμβόλαια, τις πολυεθνικές χορηγίες και τους μηχανισμούς επιρροής που γνωρίζουμε σήμερα. Δεν ήταν ένα τέλειο Μουντιάλ, ήταν μάλιστα… λειψό με μόλις 13 συμμετέχουσες χώρες.

Όμως ήταν ένα τουρνουά όπου το ποδόσφαιρο βρισκόταν πολύ περισσότερο στο επίκεντρο απ’ ό,τι το παρασκήνιο και, μάλιστα, στο τέλος η Ουρουγουάη νίκησε τη Βραζιλία προκαλώντας τέτοιο σοκ που μερικοί αυτοκτόνησαν από τη θλίψη τους στο Μαρακανά…

Τι θέλεις να μείνει στον αναγνώστη όταν κλείσει το βιβλίο;

Δεν θέλω κανείς να κλείσει το βιβλίο πιστεύοντας ότι το ποδόσφαιρο είναι διεφθαρμένο ή ότι όλα όσα έχουν συμβεί γύρω από τα Μουντιάλ είναι σκοτεινά. Θέλω να το κλείσει καταλαβαίνοντας ότι η ιστορία του Παγκοσμίου Κυπέλλου είναι πολύ μεγαλύτερη από τα αποτελέσματα, τους σκόρερ και τα τρόπαια. Είναι ταυτόχρονα μια ιστορία πολέμων, δικτατοριών, γεωπολιτικών συγκρούσεων, διπλωματίας, οικονομικών συμφερόντων, τηλεοπτικής εξουσίας και κοινωνικών αλλαγών.

Αν ο αναγνώστης αρχίσει να βλέπει το Μουντιάλ όχι μόνο ως αθλητικό γεγονός αλλά και ως έναν καθρέφτη της παγκόσμιας ιστορίας των τελευταίων 96 χρόνων, τότε θα θεωρήσω ότι το βιβλίο πέτυχε τον σκοπό του. Γιατί τελικά το Μουντιάλ δεν μας λέει μόνο πώς εξελίχθηκε το ποδόσφαιρο. Μας λέει πολλά και για το πώς εξελίχθηκε ο ίδιος ο κόσμος.

Ποια είναι η εικόνα σου για την Ελλάδα σε ό,τι αφορά στην Εθνική μας… πίσω από την κουρτίνα; Η πρώτη δωροδοκία άλλωστε είναι γεγονός.

Η Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεση από όσα έχουν συμβεί διεθνώς. Άλλωστε, η πρώτη καταγεγραμμένη υπόθεση δωροδοκίας που συνδέεται με το Παγκόσμιο Κύπελλο αφορά την Εθνική μας ομάδα, στο Μουντιάλ του 1934, όταν παράγοντες της αποστολής φέρονται να συμφώνησαν με τους Ιταλούς για την αναβολή του δεύτερου αγώνα (μετά το 4-0 στο πρώτο). Η Ελλάδα απλώς αποτελεί ένα μικρό κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης παγκόσμιας ιστορίας. Και φυσικά η Εθνική δεν έμεινε ανεπηρεάστει από την επταετή Χούντα.

Μιας και ασχολείσαι με το τηλεοπτικό ρεπορτάζ, ποια είναι η εθνική που απολαμβάνει ο κόσμος να βλέπει περισσότερο στην τηλεόραση;

Αν μιλήσουμε διαχρονικά και με καθαρά τηλεοπτικά κριτήρια, δύσκολα θα βρει κανείς εθνική ομάδα με μεγαλύτερη απήχηση από τη Βραζιλία. Ακόμη και άνθρωποι που δεν υποστηρίζουν τη Βραζιλία θέλουν να τη βλέπουν να παίζει. Συνδέθηκε όσο καμία άλλη με το θέαμα, τους μεγάλους αστέρες και μια συγκεκριμένη ποδοσφαιρική κουλτούρα που ξεπερνά τα σύνορα της χώρας. Τα τελευταία χρόνια, βέβαια, τεράστιο τηλεοπτικό ενδιαφέρον συγκεντρώνουν και η Αργεντινή λόγω του φαινομένου του Μέσι, η Γαλλία λόγω της ποιότητας και του βάθους του ρόστερ της, αλλά και η Αγγλία επειδή διαθέτει το ισχυρότερο μιντιακό οικοσύστημα στον κόσμο.

Αν όμως έπρεπε να δώσω μία μόνο απάντηση, θα έλεγα τη Βραζιλία. Για δεκαετίες ο κόσμος δεν άνοιγε την τηλεόραση μόνο για να δει αν θα κερδίσει. Την άνοιγε για να δει πώς θα παίξει. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη τηλεοπτική επιτυχία που μπορεί να πετύχει μια εθνική ομάδα.

Θεωρείς πως θα μπορούσε να κυκλοφορήσει παρόμοιο βιβλίο και για άλλες διοργανώσεις;

Αν έπρεπε να επιλέξω μία διοργάνωση μετά το Μουντιάλ, αυτή θα ήταν το Champions League από την εποχή του Κυπέλλου Πρωταθλητριών που ξεκίνησε το 1955. Πίσω από την ιστορία του δεν βρίσκονται μόνο οι μεγάλες ποδοσφαιρικές βραδιές που θυμόμαστε όλοι, αλλά και τεράστιες επιχειρηματικές συγκρούσεις, τηλεοπτικά δικαιώματα δισεκατομμυρίων, πολιτικές παρεμβάσεις, δικαστικές διαμάχες και πολλά άλλα.

Στην πραγματικότητα, η ιστορία του θεσμού είναι και η ιστορία της μετατροπής του ποδοσφαίρου από άθλημα σε παγκόσμιο προϊόν ψυχαγωγίας. Εκεί συναντά κανείς ζητήματα εξουσίας, χρήματος, μίντια και γεωπολιτικής επιρροής σχεδόν στον ίδιο βαθμό που τα συναντά και στα Μουντιάλ. Ίσως ένα αντίστοιχο βιβλίο θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον (αλλά ας ξεκουραστώ λίγο πρώτα…).

Ποια είναι η Εθνική που κρύβει τα περισσότερα σκάνδαλα; Αυτή που σχεδόν σε κάθε Παγκόσμιο, έχει βάλει κάπως το χεράκι της…

Δεν θα έλεγα ότι υπάρχει μία εθνική ομάδα που μπορεί να χαρακτηριστεί συλλήβδην ως η «εθνική των σκανδάλων». Αν όμως μιλάμε για παρουσία σε αμφιλεγόμενες ιστορίες και γεγονότα που συζητήθηκαν όσο λίγα στην ιστορία των Μουντιάλ, τότε η Αργεντινή βρίσκεται πολύ ψηλά στη σχετική λίστα.

Από το περίφημο Αργεντινή–Περού 6-0 στο Μουντιάλ του 1978, που μέχρι σήμερα αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων και υποψιών λόγω του πολιτικού περιβάλλοντος της εποχής, μέχρι το «Χέρι του Θεού» του Ντιέγκο Μαραντόνα το 1986, η Αργεντινή βρέθηκε στο επίκεντρο ορισμένων από τις πιο πολυσυζητημένες στιγμές στην ιστορία της διοργάνωσης.

Δεν σημαίνει ότι όλες οι κατηγορίες αποδείχθηκαν ή ότι όλα ήταν προϊόν συνωμοσίας. Σημαίνει όμως ότι, όταν ανοίγει η συζήτηση για τις πιο αμφιλεγόμενες ιστορίες των Μουντιάλ, η Αργεντινή εμφανίζεται ξανά και ξανά στις σχετικές σελίδες της ιστορίας. Και αυτό από μόνο του είναι εντυπωσιακό.

Και για κλείσιμο… Μια πρόβλεψη για το φετινό Μουντιάλ;

Το 2022 «έσπασε» ένα από τα δύο σερί που κρατούσαν στα Μουντιάλ από… ενάρξεως, το 1930: η διοργανώτρια δεν χάνει στην πρεμιέρα της. Και το Εκουαδόρ νίκησε το Κατάρ τότε. Το άλλο σερί, που κρατά ακόμη, είναι πως η εκάστοτε παγκόσμια πρωταθλήτρια είχε… ντόπιο προπονητή. Ποτέ ξένο!

Μην ήρθε η ώρα κι αυτού του σερί να τερματιστεί; Και, συμπτωματικά, οι δύο χώρες που είχα «κυκλώσει» μέσα μου για τίτλο έχουν ξένο προπονητή. Η Αγγλία τον Γερμανό Τόμας Τούχελ και η Βραζιλία τον Ιταλό Κάρλο Αντσελότι.

Προσωπικά, οπαδός της Βραζιλίας είμαι, από το 2002 περιμένω (χεχε) και έχει τα φόντα φέτος. Με τον Νεϊμάρ παρόντα αλλά όχι σε ρόλο να μας κάνει την ομάδα άνω κάτω. Με ρόστερ εργαλείων και όχι καλομαθημένων πανάκριβων σταρ. Ήτοι, ιδανικές συνθήκες για να εργαστεί ο κορυφαίος Ευρωπαίος προπονητής των τελευταίων 30 ετών, Αντσελότι…

***Το βιβλίο κυκλοφορεί από τον Εκδοτικό Οίκο του Historical Quest. Είναι ήδη διαθέσιμο για ηλεκτρονική παραγγελία αλλά και σε όλα τα βιβλιοπωλεία.