Άνοδος Χίτλερ: Η πτώση της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, ο ναζισμός και το μεγάλο κεφάλαιο

Είναι Νοέμβριος του 1918, ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος βαίνει προς το τέλος του και μεγάλη χαμένη δύναμη της Ευρώπης είναι η Γερμανία. Ένας “στρατιώτης της πρώτης γραμμής του μετώπου” (frontsoldat) αισθάνεται ταπεινωμένος για τη χώρα του και ορκίζεται να πάρει εκδίκηση για αυτήν την “πισώπλατη μαχαιριά”.

Το όνομά του, Αδόλφος Χίτλερ.

Προχωρώντας λίγα χρόνια ιστορικά, φτάνουμε στις 30 Ιανουαρίου του 1933, όπου ο πρόεδρος της Γερμανίας, Χίντενμπουργκ ορίζει τον απογοητευμένο πρώην στρατιώτη ως καγκελάριο της χώρας. Το τι ακολούθησε είναι γνωστό…

Συνομιλώντας με τη Μαρία Καβάλα, Επίκουρη Καθηγήτρια Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, θυμόμαστε, ξανασκεφτόμαστε και αναστοχαζόμαστε τις αιτίες που οδήγησαν στην άνοδο του ναζισμού και την κατάληψη της εξουσίας από τον Χίτλερ, καθώς και ορισμένα από τα στοιχεία της ολοκληρωτικής διακυβέρνησής του.

Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος και ή θέση της Γερμανίας

Πρώτη αναγκαία ιστορική μας στάση είναι η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η Γερμανία, αλλά και εν γένει η Ευρώπη, μετά το τέλος του γνωστού τότε “Μεγάλου Πολέμου”, δηλαδή του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου.

“Ο ρόλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, είναι καθοριστικός συνολικά για την άνοδο του φασισμού, δηλαδή το φαινόμενο όπως αναπτύσσεται και στην Ιταλία και βέβαια η μορφή που λαμβάνει στη Γερμανία με τον ναζισμό σχετίζεται άμεσα με τις συνέπειες του πολέμου, ειδικά για τη Γερμανία”.

Η λήξη του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου θα βρει την Γερμανία “εν μέσω πολύ έντονης πολιτικής κρίσης στο εσωτερικό της, όπου ήδη ξεκινάει από τον Νοέμβριο του 1918, εξέγερση από το ναυτικό, στο Κίελο. Ενώ, οι επικεφαλής στρατηγοί δίνουν εντολή για ναυμαχία με το βρετανικό ναυτικό έχουμε εξέγερση, γιατί ακριβώς είναι όλοι κουρασμένοι και αγανακτισμένοι από τον πόλεμο.

Η ανταρσία των ναυτών στο Κίελο υποστηρίζεται από τους σοσιαλδημοκράτες και από τους κομμουνιστές της Γερμανίας. Αυτό απλώνεται σε όλη τη Γερμανία και θα ξεσπάσει, στην πραγματικότητα, εμφύλιος στο εσωτερικό της χώρας. Θα διαρκέσει περίπου ένα χρόνο, ήδη θα προηγηθεί ανακωχή στο τέλος Νοεμβρίου του ’18 για να ακολουθήσει, τελικά, η οριστική λήξη του πολέμου. Και βεβαίως αυτή η συνθήκη και η λήξη του εμφυλίου θα φέρει τον κοινοβουλευτισμό στη Γερμανία με την περίφημη Δημοκρατία της Βαϊμάρης όπως είναι γνωστή”.

Η επίδραση αυτών των εξελίξεων είναι καθοριστική στον γερμανικό λαό και ιδιαίτερα στους κύκλους της δεξιάς και των όσων συμμετείχαν στον πόλεμο:

“Από αυτή όμως την εξέλιξη, δηλαδή τη λήξη του πολέμου, τη συνθήκη των Βερσαλλιών αργότερα το ’19, που τελικά γίνεται από τους σοσιαλδημοκράτες, διαμορφώνεται αμέσως ένα αφήγημα από την πλευρά των εθνικιστών, των υποστηρικτών του Κάιζερ ότι δεχτήκαμε “πισώπλατη μαχαιριά“, δηλαδή τα προβλήματα ξεκίνησαν από το εσωτερικό και έτσι φτάσαμε στην ήττα και σε ό,τι έφερε αυτή. Οπότε, υπάρχουν ζητήματα και- μία μερίδα του γερμανικού λαού και του στρατού αισθάνεται τρομερά απογοητευμένη”.

«Αυτό φέρνει ως επακόλουθο μέσα από τις τάξεις του στρατού ακόμα, να δημιουργηθούν ομάδες που αντιτίθεται σε όλη αυτή την εξέλιξη. Το “κίνημα των παλαιών πολεμιστών” όπου επανδρώνουν παρακρατικά σώματα, που στην ουσία επιτίθεται στους κομμουνιστές και δημιουργούν βίαια επεισόδια σε όλη την Γερμανία”.

Όπως εύστοχα γράφει ο Eric Hobsbawm:

“Η επίδραση του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου σε σημαντικά κοινωνικά τμήματα, κυρίως της μεσαίας και της κατώτερης μεσαίας τάξης, εθνικιστών στρατιωτών ή νεαρών ανδρών οι οποίοι, μετά τον Νοέμβριο του 1918, αισθάνονταν πικρία που έχασαν την ευκαιρία να δείξουν τον ηρωισμό τους. Οι αποκαλούμενοι “στρατιώτες της πρώτης γραμμής” (frontsoldat) επρόκειτο να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στη μυθολογία των ριζοσπαστικών κινημάτων της δεξιάς -ο Χίτλερ είναι ένας από αυτούς-, σχηματίζοντας ένα σημαντικό μπλοκ από ισχυρά ακραία εθνικιστικά αποσπάσματα, όπως αυτό που δολοφόνησε τους Γερμανούς κομμουνιστές ηγέτες Καρλ Λίμπκνεχτ και Ρόζα Λούξεμπουργκ στις αρχές του 1919… Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος ήταν μια μηχανή αποκτήνωσης του κόσμου, κι αυτοί οι άνθρωποι αισθάνονταν κάποια υπερηφάνεια απελευθερώνοντας την υπολανθάνουσα βαναυσότητά τους”.

Ο Ναζισμός ως υπόσχεση ανάσχεσης του Κομμουνισμού

Εκτός του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και των συνεπειών του, ή καλύτερα σε συνδυασμό με αυτό, σημαντικό ρόλο στην άνοδο του Χίτλερ και εν γένει του φασισμού και του ναζισμού την περίοδο εκείνη έπαιξε η υπόσχεση αυτών των παραστρατιωτικών ομάδων να διαλύσουν τον “άθεο κομμουνισμό”.

Η Μαρία Καβάλα μας λέει ότι “Πολύ μεγάλο ρόλο, έχει παίξει και η Οκτωβριανή Επανάσταση το ’17 στη Ρωσία και μετέπειτα Σοβιετική Ένωση και το τι έχει προκαλέσει, πόσο έχει ανησυχήσει τα αστικά κόμματα γενικότερα του ευρωπαϊκού χώρου, ένα παραπάνω την δεξιά και ακόμη περισσότερο τα εθνικιστικά και την ακροδεξιά, όπως πια εμφανίζεται ειδικά στο Μεσοπόλεμο, που εκεί κατεξοχήν ο πολιτικός αυτός χώρος διαμορφώνεται, και έχει κατεξοχήν ένα αντικομουνιστικό πρόσημο, είναι δηλαδή εξαιρετικά σημαντικό το γεγονός αυτό”.

Ενώ, η αριστερά στην αρχή είναι ενωμένη μετά τον πόλεμο η πορεία της θα είναι λίγο διαφορετική.

Σοσιαλδημοκράτες και κομμουνιστές θα ξεκινήσουν μαζί.

“Στην αρχή, σοσιαλδημοκράτες και κομμουνιστές θα ξεκινήσουν μαζί, σε ένα σχήμα, στην Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Ωστόσο, επειδή η πλευρά των κομμουνιστών δεν είναι ικανοποιημένη από τα μέτρα που λαμβάνονται στο ξεκίνημα της διακυβέρνησης, έχουμε την εξέγερση των Σπαρτακιστών που είναι μια ριζοσπαστική πλευρά των κομμουνιστών της Γερμανίας, η οποία θα αναδείξει και τις αδυναμίες της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Θα υπάρξει πολύ σκληρή καταστολή σε βάρος του κινήματος των Σπαρτακιστών της εξέγερσης, και επίσης οι ηγέτες του κινήματος, ενώ συλλαμβάνονται για να οδηγηθούν στη δικαιοσύνη, δυστυχώς θα δολοφονηθούν από τους παραστρατιωτικούς: Είναι η Ρόζα Λούξεμπουργκ και ο Καρλ Λίμπκνεχτ, με τον πιο σκληρό τρόπο και αυτό να αποδεικνύει και μια αδυναμία να εγκαθιδρυθεί σταδιακά μια δημοκρατία με θεσμούς, και κάπως να εξομαλυνθούν τα πράγματα τότε”.

Επομένως, είναι μια περίοδος κατά την οποία η Δημοκρατία της Βαϊμάρης δείχνει “αρκετά αδύναμη και προσπαθεί να διατηρήσει τις ισορροπίες”.

“Έχουμε πυρήνες εθνικιστικούς που ένας από αυτούς τους πυρήνες θα δημιουργήσει το Γερμανικό Εργατικό Κόμμα, που είναι όμως με εθνικιστικό πρόσημο και όχι κομμουνιστικό. Αυτό το κόμμα θα εξελιχθεί στο Εθνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, στο οποίο θα λάβει μέρος και ο Χίτλερ, και βεβαίως θα αναδειχθεί στην πορεία.

Οπότε, ήδη οι πυρήνες αυτοί και βεβαίως το Εθνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα όπως εξελίσσεται είναι καταρχήν αντικομμουνιστικό, και μάλιστα προσπαθεί να προσελκύσει τους εργάτες, να τους φέρει πέρα όχι προς τον κομμουνισμό αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση”.

“Είναι η οικονομία ηλίθιε”: Επιπτώσεις Μεγάλης Ύφεσης και ταξική διάρθρωση υποστηρικτών Ναζιστικού κόμματος

Καθοριστικό ρόλο, φυσικά, για μια ακόμη φορά, έπαιξε η οικονομία και φυσικά το οικονομικό Κραχ του 1929.

Όπως εύστοχα θα τονίσει ο Eric Hobsbawm για την ανάδειξη του Χίτλερ “Η Μεγάλη Ύφεση εμφανώς μετέβαλε τον Χίτλερ από ένα φαινόμενο του πολιτικού περιθωρίου σε δυνητικό και μετέπειτα πραγματικό αφέντη της χώρας“.

“Στο να αναδειχθεί πολιτικά το Εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα» σημαντικό ρόλο «θα παίξει πάρα πολύ μεγάλο ρόλο η δεινή οικονομική θέση στην οποία βρίσκεται η γερμανική κοινωνία σε όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920, αλλά ειδικά από το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης του 1929 και μετά”.

Ψάχνοντας να εντοπίσουμε την ταξική σπονδυλική στήλη του Ναζιστικού κόμματος  θα εντοπίσει κανείς, πάντα μέσα σε μια ιστορική πορεία, θα εξηγήσει η Μαρία Καβάλα πως “στην αρχή, δηλαδή στις αρχές της δεκαετίας του 1920 υπάρχουν οι εθνικιστικοί πυρήνες, υπάρχουν τα στρώματα αυτά των παλαιών πολεμιστών, των απογοητευμένων, των κύκλων που ήταν φιλικά προσκείμενοι προς το προηγούμενο καθεστώς του Κάιζερ. Μεσαία στρώματα, κυρίως με εθνικιστικές αντιλήψεις σε σχέση με την Γερμανία, την ανωτερότητά της, το ξεχωριστό της γερμανικής φυλής υπάρχουν αυτές οι αντιλήψεις από παλιά στην Γερμανία”.

Στη συνέχεια, καθώς περνούσαν τα χρόνια, μπορεί “μέχρι το 1923 τα πράγματα τα οικονομικά και κοινωνικά στη Γερμανία να είναι εξαιρετικά δύσκολα“, ωστόσο, “μεσολαβεί ένα διάστημα ανάπαυλας αυτής της κοινωνικο-οικονομικής κρίσης που σχετίζεται με επενδυτικά προγράμματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Είναι το λεγόμενο σχέδιο “Ντόους”, μία από τις μορφές αυτών των επενδυτικών προγραμμάτων, όπου επενδυτές, επιχειρηματίες των Ηνωμένων Πολιτείων επενδύουν στην Γερμανία προκειμένου να στηριχθεί η οικονομία.

Κατά αυτόν τον τρόπο, η Γερμανία μπορεί και αποδίδει τις πολεμικές αποζημιώσεις στους συμμάχους της Αντάντ, και ιδιαίτερα στη Γαλλία και με τη σειρά τους, οι σύμμαχοι της Αντάντ, μπορούν και δίνουν τα δάνεια που έχουν πάρει με τόκο στις ΗΠΑ. Αυτό το τρίγωνο συγκρατεί για λίγο τα πράγματα στη Γερμανία, ωστόσο, δεν υπάρχει αρκετός χρόνος ώστε πραγματικά η Γερμανική οικονομία να στηριχθεί στα πόδια της και να δουλεύει πια αυτόνομα χωρίς την τροφοδότηση από τις ΗΠΑ. Το 1929 αυτή η εισροή χρήματος από μη παραγωγικές πηγές στις ΗΠΑ θα είναι ένας από τους λόγους για το Κραχ του 1929.

Έτσι, με το Κραχ του 1929 καταρρέει η γερμανική οικονομία ολοκληρωτικά:

“Τρομερός πληθωρισμός, ανεργία, το χρήμα χάνει παντελώς την αξία του δηλαδή τα χαρτονομίσματα τα καίνε για να έχουνε καύσιμη ύλη, γιατί δεν έχει κανένα νόημα έτσι και άλλως και ούτε μπορούν να αγοράσουν οτιδήποτε“.

Η αλλαγή σε νούμερα στα μέλη του Ναζιστικού Κόμματος, πριν και μετά το κραχ του 29, είναι καταλυτική:

“Eνώ γύρω στο 1927 οι υποστηρικτές του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος είναι κάτω από ένα εκατομμύριο όταν φτάνουμε στο 1932 είναι 17 εκατομμύρια, δηλαδή είναι τεράστια η άνοδος και οφείλεται στις εξελίξεις αυτές, στην οικτρή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα και στο μεταξύ πια πολύ περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι προδόθηκαν, όλη αυτή η δεινή κατάσταση οφείλεται και στην Δημοκρατία τους Βαϊμάρης και σε όλους τους δυτικούς συμμάχους που οδήγησαν τη Γερμανία τελικά σε αυτή τη θέση”.

Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, πως όλες οι κατώτερες τάξεις με τρόπο γραμμικό εξαιτίας της οικονομικής δεινής θέσης που βρέθηκαν κατευθύνθηκαν προς το Ναζιστικό Κόμμα. Ό Hobsbawm, για άλλη μια φορά, στάθηκε σημαντικός βοηθός στην ανάλυσή μας:

“Σχεδόν το 85% των μελών του Γερμανικού Κομμουνιστικού Κόμματος που αυξάνονταν σχεδόν με την ίδια ταχύτητα που αυξανόταν και το Ναζιστικό Κόμμα στα χρόνια της Ύφεσης κι ακόμη ταχύτερα στους τελευταίους μήνες πριν την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, προέρχονταν από τις τάξεις των ανέργων“.

Μπροστά σε αυτή τη συνθήκη οι επιχειρηματίες και το Μεγάλο Κεφάλαιο τι στάση κράτησε;

Μα, φυσικά, αυτή που κρατάει ιστορικά πάντα το Μεγάλο Κεφάλαιο όταν σέβεται τον εαυτό του, πόνταρε όλα τα λεφτά του στο ακροδεξιό Ναζιστικό άλογο.

Στο βιβλίου του Τάκη Μαστρογιαννόπουλου “Όταν έσβησαν τα φώτα της Ευρώπης” διαβάζουμε: “Οι συμμορίες του Χίτλερ έγιναν απαραίτητες στην άρχουσα τάξη. Ο Tζον Βάις εκτιμά ότι “αφ’ ότου άρχισε να διεκδικεί τη λαϊκή ψήφο, ο Χίτλερ ενισχυόταν από τους μικροεπιχειρηματίες. Αλλά και οι μεγάλοι βιομήχανοι, από τη στιγμή που πείστηκαν πως οι ναζί μπορούσαν πράγματι να συγκεντρώσουν ψήφους, άρχισαν να τον ενισχύουν με σημαντικά ποσά, μέσω επιφανών πολιτικών προσώπων, όπως ο Γιάλμαρ Σαχτ και ο Άλφρεντ Χουγκενμπεργκ.

Ο δεύτερος επικεφαλής της DNVP, ήταν επίσης διευθυντής της εταιρίας Κρουπ και ιδιοκτήτης ενός τεράστιου δικτύου εφημερίδων και παραγωγής ταινιών. Σε αντάλλαγμα για την υποστήριξη αυτών των εύπορων κυριών, ο Χίτλερ έκανε το γύρο της Ρηνανίας επαναλαμβάνοντας ότι θα κατέστρεφε την αριστερά, θα τσάκιζε την αλαζονεία των συνδικάτων και θα επανεξοπλίζεται τη Γερμανία αδιαφορώντας για τους όρους της συνθήκης των Βερσαλλιών και για τους προδότες και εβραίους που κατεύθυναν τη δημοκρατία της Βαϊμάρης. Ο Χίτλερ υπενθύμιζε επίσης στους ηγέτες της βαριάς βιομηχανίας τα αμύθητα πλούτη που τους περίμεναν στην ανατολή και στη Σοβιετική Ένωση”.

Για να συμπληρώσει ο Eric Hobsbawm πως “ο φασισμός είχε ορισμένα πλεονεκτήματα για το μεγάλο κεφάλαιο. Καταρχήν εξουδετέρωσε και κατανίκησε την αριστερή κοινωνική επανάσταση και πράγματι φάνηκε να αποτελεί το ισχυρότερο οχυρό απέναντί της. Δεύτερο, αφάνισε τα εργατικά συνδικάτα και εξάλειψε άλλους περιορισμούς που υπήρχαν στα δικαιώματα της διοίκησης των επιχειρήσεων, λύνοντας έτσι τα χέρια τους για τη χειραγώγηση του εργατικού προσωπικού… Τρίτον, η καταστροφή των εργατικών κινημάτων βοήθησε τις επιχειρήσεις να διασφαλίσουν υπερβολικά ευνοϊκές λύσεις για αυτές κατά τη διάρκεια της Ύφεσης“.

Το πραξικόπημα της Μπυραρίας και η εκλογική άνοδος

Στην πορεία και στη φιλοσοφία του Χίτλερ και των Ναζιστών σημαντικός σταθμός είναι το γνωστό πραξικόπημα της Μπυραρίας το 1923:

Πάλι, στο βιβλίο του Μαστρογιαννόπουλου διαβάζουμε πως “Το Ναζιστικό Κόμμα και οι παραστρατιωτικές ομάδες του, τα περιβόητα Τάγματα Εφόδου Sturmabteilung – SA), επιχείρησαν, στις 8 Νοεμβρίου του 1923, ένα πρόωρο πραξικόπημα στο Μόναχο της Βαυαρίας με στόχο την ανατροπή της κυβέρνησης του Γκ. Στρέζεμαν και της Δημοκρατίας Βαϊμάρης καθώς και την επιβολή μιας “ισχυρής εθνικής κυβέρνησης”.

Το πραξικόπημα το οποίο είχε και την υποστήριξη του στρατηγού Έριχ Λούντεντορφ, “ήρωα” του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, έμεινε στην ιστορία ως το “πραξικόπημα της μπυραρίας”, από το γεγονός ότι ξεκίνησε από μια συγκέντρωση στην μπιραρία “Burgerbraukeller” στο Μόναχο στις συγκρούσεις με την αστυνομία σκοτώθηκαν 14 φασίστες και 4 αστυνομικοί. Το πραξικόπημα του Αδ. Χίτλερ, του Χ. Γκέρινγκ και των φασιστών υποστηρικτών τους απέτυχε γιατί η εργατική τάξη διατηρούσε ακόμα, παρά τις ήττες τις δυνάμεις της και δεν είχε υπονομευθεί η εμπιστοσύνη της στα εργατικά κόμματα. ενώ η άρχουσα τάξη δεν ήταν στο σύνολο της διατεθειμένη να διακινδυνεύσει ένα πρόωρο πραξικόπημα με απρόσμενα αποτελέσματα”.

Τονίζοντας τη σημασία αυτού του συμβάντος η Μαρία Καβάλα θα πει “Ο Χίτλερ θα φυλακιστεί, ωστόσο, μέσα στη φυλακή θα γράψει το βιβλίο του Ο Αγών μου, που είναι και το ιδεολογικό του μανιφέστο. Και είναι σημαντική αυτή η στιγμή, γιατί είναι η στιγμή που και ο ίδιος ο Χίτλερ, αλλά και συνολικά στο κόμμα, αποφασίζουν ότι η επόμενη άνοδο στην εξουσία θα είναι με νόμιμα μέσα. Οπότε αυτό προσπαθούν από εκεί και πέρα”.

Φτάνουμε, έτσι, στο 1933 όπου “Υπάρχει ένα ζήτημα ποιος θα γίνει καγκελάριος από τους επικεφαλής των κομμάτων που έχουν κερδίσει τις εκλογές. Η πολιτική ελίτ, εκεί είναι το μεγάλο ζήτημα, πιστεύει ότι θα τον ελέγχει. Εκεί τον υποτιμά και κάνει λάθος, γιατί στις 30 Ιανουαρίου δίνεται η καγκελαρία από τον πρόεδρο Χίντενμπουργκ στον Χίτλερ”.

Ούτε ένα μήνα μετά πραγματοποιείται, στις 27 Φεβρουαρίου του 1933 την πυρκαγιά στο Ράιχσταγκ. Κατηγορείται ένας Ολλανδός κομμουνιστής, ο οποίος εκτελέστηκε την επόμενη χρονιά ο άνθρωπος. Ωστόσο, δίνει την ευκαιρία στον Χίτλερ με έναν ειδικό νόμο να αφαιρέσει όλες τις συνταγματικές ελευθερίες των Γερμανών πολιτών. Να κηρύξει παράνομο το κομμουνιστικό κόμμα, δηλαδή που θεωρεί ότι είναι ο βασικός του πολιτικός αντίπαλος. Και σιγά σιγά να συγκεντρώσει όλες τις εξουσίες στο πρόσωπό του.

Και βεβαίως, θα ακολουθήσουν το 1935 τα φυλετικά μέτρα, όπου οι Εβραίοι είναι μη πολίτες πια στην ίδια τη Γερμανία. Άνθρωποι που είναι γεννημένοι και εγκατεστημένοι εκεί από αιώνες. Θα ακολουθήσουν η Νύχτα των Κρυστάλλων το ’38 και σιγά σιγά βέβαια η εξόντωση των Εβραίων.

Εβραίοι και αντισημιτισμός

Από τις αιτίες δεν θα μπορούσε να απουσιάζει η αναφορά στον αντισημιτισμό της εποχής και στον τρόπο που το Ναζιστικό κόμμα το μεταχειρίστηκε και το διόγκωσε.

Ο αντισημιτισμός έχει μακρά ιστορία στην Ευρώπη πριν την άνοδο των ναζιστών στην εξουσία. Για μια σειρά από λόγους υπήρχε ο αντιεβραϊσμός και στις προνεωτερικές κοινωνίες, αλλά με “θρησκευτικό πρόσημο”.

Έχει μια σειρά από αιτιολογήσεις στο τι συμβαίνει στην Ευρώπη τα ρωμαϊκά χρόνια, τα μεσαιωνικά χρόνια, με την επικράτηση του χριστιανισμού κλπ.

Πηγαίνοντας, όμως, στον 19ο αιώνα, θα εξηγήσει η Μαρία Καβάλα πως ενώ και εκεί υπάρχει “το υπόβαθρο του θρησκευτικού αντιουδαϊσμού”, όμως πλέον, “σε μια κοινωνία πια βιομηχανική, καπιταλιστική, με εθνικά κράτη και εθνικές ιδέες σε σχέση με τους λαούς των εθνικών κρατών. Εκεί, λοιπόν, πάλι στοχοποιούνται οι Εβραίοι, αλλά αυτή τη φορά μπαίνει μια άλλη αντίληψη, όπου είναι η φυλετική αντίληψη, δηλαδή ότι οι Εβραίοι είναι φυλετικά διαφορετικοί από τους Ευρωπαϊκούς λαούς και γι’ αυτό το λόγο από τη φύση τους είναι διαφορετικοί, δεν μπορούν να αλλάξουν και είναι πρόβλημα».

«Η αλήθεια είναι ότι αυτή η φυλετική αντίληψη περί Εβραίων και ο ίδιος ο όρος αντισημιτισμός αναπτύσσεται στην Γερμανία του 19ου αιώνα, λίγο μετά την ένωση των γερμανικών κρατιδίων και την ίδρυση του Γερμανικού Ράιχ. Είναι στην 1879, ο Wilhelm Marr, όπου γράφει μια πραγματεία για τον αντισημιτισμό, πρώτη φορά χρησιμοποιείται ο όρος εκεί, και προέρχεται από την γλωσσολογία. Δηλαδή, μιλούσαν για την περίοδο του 19ου αιώνα για σημιτικές γλώσσες, που είναι οι γλώσσες κάτω της Μέσης Ανατολής των Αραβικών χωρών. Μιλούσαν για ινδοευρωπαϊκές γλώσσες. Αυτό σιγά-σιγά έρχεται και μεταφράζεται σε φυλετική εκδοχή. Ότι οι αντίστοιχες γλώσσες αντιστοιχούν και σε αντίστοιχες φυλές, κατά κάποιο τρόπο“.

Βεβαίως, για την Ευρώπη οι Σημίτες είναι οι Εβραίοι, που είναι ορατοί μέσα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. “Ειδικά, στη Γερμανία υπάρχει αυτή η αντίληψη πάρα πολύ έντονα. Καλλιεργείται. Δηλαδή, υπάρχει αυτό το πράγμα. Eιδικά στο τέλος του 19ου αιώνα, είναι αρκετά έντονο. Πάλι είναι μια οικονομική κρίση αφορμή, η κρίση του 1873“.

Ενώ ήταν έντονα διαδεδομένες σε έναν κλειστό κύκλο αυτές οι ιδέες στις αρχές του 20ου αιώνα, “Η κατάλληλη συγκυρία για να διαδοθούν αυτές οι ιδέες ευρύτατα και να ενισχυθούν ακόμη περισσότερο θα είναι ο Μεσοπόλεμος και ο Ναζισμός. Ο Ναζισμός θα  είναι από τα βασικά του στοιχεία είναι η φυλετική διάκριση των ανθρώπων. Υπάρχουν κατώτεροι άνθρωποι που δεν αξίζει να ζουν και στην κατηγορία αυτή είναι πρώτα οι Εβραίοι, μετά οι Ρομά, οι Σλάβοι, οι Ομοφυλόφιλοι, οι Ανάπηροι“.

Τόσα χρόνια μετά, η ιστορική μνήμη και η εμβάθυνση στα γεγονότα που οδήγησαν στην άνοδο του Ναζισμού και στην επακόλουθη ανθρωποσφαγή αποτελεί καθήκον κάθε σκεπτόμενου πολίτη σε αυτούς τους ταραγμένους και αβέβαιους καιρούς που διανύουμε.