Economist: Γιατί το Ιράν βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού

Η σκληρή καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν δεν κατάφερε να κατευνάσει την κοινωνική οργή. Αντίθετα, τη μετέτρεψε σε ανοιχτή ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων τμημάτων της ιρανικής κοινωνίας, σύμφωνα με ανάλυση του Economist. Το ερώτημα πλέον, όπως σημειώνει το διεθνές μέσο, δεν είναι αν το Ιράν θα αλλάξει, αλλά αν μπορεί να παραμείνει ενωμένο ως κράτος.

Καθώς η πολύμηνη διακοπή του διαδικτύου χαλαρώνει, οι εικόνες που έρχονται στο φως προκαλούν σοκ. Ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων επιβεβαιώνουν περισσότερους από 6.500 νεκρούς, ενώ άλλες 17.000 περιπτώσεις βρίσκονται υπό διερεύνηση. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οικογένειες αναζητούν τους νεκρούς τους σε πρόχειρα νεκροτομεία, πληρώνοντας ακόμη και για τις σφαίρες που τους σκότωσαν προκειμένου να παραλάβουν τα σώματα.

Μαρτυρίες από μεγάλες πόλεις, όπως η Τεχεράνη και το Μασχάντ, περιγράφουν σκηνές που θυμίζουν εμπόλεμη ζώνη, με φωτιές, οδοφράγματα και κατεστραμμένες υποδομές.

Για ώρες, στις 8 Ιανουαρίου, διαδηλωτές φέρονται να είχαν τον έλεγχο συνοικιών. «Ήταν όλα καταστροφή, αλλά και μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας», λέει ένας διαδηλωτής. Πολλές πηγές αναφέρουν ότι ένοπλοι πολίτες επιτέθηκαν σε μέλη των Μπασίτζ, των παραστρατιωτικών δυνάμεων του καθεστώτος. «Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος», λέει μια νεαρή γυναίκα στο Μασχάντ.

Η ελπίδα ότι ο φόβος ενός γενικευμένου χάους θα συγκρατούσε τη βία δεν επιβεβαιώνεται. Αντίθετα, οι διαιρέσεις βαθαίνουν σε μια χώρα πολυεθνική και πολυθρησκευτική. Το καθεστώς κατηγορεί τους διαδηλωτές για συνεργασία με ξένους πράκτορες, ενώ οι αντίπαλοί του μιλούν για εισαγόμενους μισθοφόρους που συνέδραμαν στην καταστολή.

Οι απειλές κλιμακώνονται, ενώ ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, έχει υπερασπιστεί το δικαίωμα των Ιρανών στην ένοπλη αυτοάμυνα και έχει καλέσει τις ΗΠΑ να επέμβουν.

Το καθεστώς χωρίς περιθώρια συμβιβασμού

Το καθεστώς δείχνει αποφασισμένο να μην υποχωρήσει. Drones επιτηρούν τις πόλεις, κινητά τηλέφωνα ελέγχονται επιτόπου και η ψηφιακή οικονομία έχει παραλύσει.

Η τριών εβδομάδων διακοπή του διαδικτύου επιδείνωσε την οικονομική απομόνωση, ενώ το ιρανικό νόμισμα κατέρρευσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Η μεταρρυθμιστική αντιπολίτευση έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί, με πρώην προέδρους και στελέχη σε κατ’ οίκον περιορισμό, ενώ οι πιο ριζοσπαστικές φωνές κυριαρχούν πλέον.

«Την επόμενη φορά θα έχουμε όπλα»

Σε περιοχές όπως το Λορεστάν και το Ιλάμ, τοπικοί ηγέτες εμφανίζονται οπλισμένοι στα social media, μιλώντας ανοιχτά για εκδίκηση. «Την επόμενη φορά δεν θα έχουμε μολότοφ», λέει ένας φοιτητής. «Θα έχουμε όπλα».

Το Ιράν στο χείλος της κατάρρευσης;

Το ενδεχόμενο οι διαδηλώσεις να μετατραπούν σε οργανωμένο ένοπλο αγώνα δεν θεωρείται πλέον θεωρητικό. Συζητήσεις για λαθραία εισαγωγή όπλων και εξωτερική βοήθεια πολλαπλασιάζονται.

Η εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης δείχνει ότι η μετάβαση από τη διαμαρτυρία στα όπλα οδηγεί συχνά σε μακροχρόνιο εμφύλιο και κρατική κατάρρευση. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι σημερινοί διαδηλωτές δεν προέρχονται πλέον κυρίως από τη μεσαία τάξη, αλλά από φτωχότερες κοινωνικές ομάδες που στο παρελθόν στήριζαν το καθεστώς.

Διεθνής αβεβαιότητα και φόβοι για κενό εξουσίας

Σε διεθνές επίπεδο, η συγκέντρωση αμερικανικών δυνάμεων στα ανοικτά του Ιράν εντείνει την αβεβαιότητα, με την ιστορία των ξένων παρεμβάσεων να βαραίνει ακόμη τη χώρα.

Ακόμη και η πτώση του ανώτατου ηγέτη δεν εγγυάται σταθερότητα. Αντίθετα, πολλοί φοβούνται ότι θα άνοιγε τον δρόμο σε ένα επικίνδυνο κενό εξουσίας. Το Ιράν βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, σημειώνει και το Politico, καθώς η περιφερειακή δύναμη της Μέσης Ανατολής φαίνεται να εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής.

Πηγή: Economist / Politico / ethnos.gr