Expainer: Γιατί είναι δύσκολο οι ΗΠΑ να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ
Η «πόρτα» των Ευρωπαίων σε Τραμπ, τα οχυρωματικά έργα του Ιράν και ο κίνδυνος για τα εκατοντάδες δεξαμενόπλοια
Τα Στενά του Ορμούζ είναι το επίκεντρο της παγκόσμιας ανησυχίας, καθώς η Τεχεράνη έκλεισε το στρατηγικό σημείο λόγω του πολέμου Ισραήλ και ΗΠΑ κατά του Ιράν, εγκλωβίζοντας πάνω από 1.000 εμπορικά πλοία. Η κίνηση αυτή αφορά κυρίως σε δεξαμενόπλοια πετρελαίου και φυσικού αερίου, με τις επιπτώσεις για την παγκόσμια οικονομία να είναι τεράστιες.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον Guardian, παρόλο που αξιωματούχοι της κυβέρνησης του Αμερικανού Προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, πρότειναν τη δημιουργία μιας διεθνούς ναυτικής δύναμης για το άνοιγμα της διόδου, αλλά η ανταπόκριση από άλλες χώρες παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Πολλά κράτη δηλώνουν πως δεν σκοπεύουν να συμμετάσχουν ή προσφέρουν μόνο συμβολική βοήθεια.
Τι είναι τα Στενά του Ορμούζ
Επισημαίνεται ότι το συγκεκριμένο πέρασμα αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια έξοδο από τον Περσικό Κόλπο και από εκεί διακινείται περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου υγροποιημένου φυσικού αερίου και του συνολικού θαλάσσιου εμπορίου. Η ναυσιπλοΐα περιορίζεται σε δύο λωρίδες πλάτους μόλις δύο μιλίων η καθεμία, μία για την είσοδο και μία για την έξοδο, οι οποίες χωρίζονται από μια ενδιάμεση ζώνη ίδιου πλάτους.
Στο στενότερο σημείο του, το πέρασμα έχει πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι ακτές του Ιράν και από την άλλη η χερσόνησος Μουσαντάμ στο Ομάν. Λόγω της γεωπολιτικής του σημασίας, τα Στενά του Ορμούζ έχουν αποτελέσει στόχο πίεσης και στο παρελθόν, όπως κατά τον «πόλεμο των δεξαμενόπλοιων» στη σύγκρουση Ιράν – Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Μάλιστα, τότε το ναυτικό των ΗΠΑ άρχισε ειδική επιχείρηση, η οποία ήταν η μεγαλύτερη επιχείρηση συνοδείας πλοίων μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η στρατηγική του Ιράν και η αποτυχία της Ουάσινγκτον
Με στόχο να επεκτείνει το γεωγραφικό εύρος του πολέμου και να αυξήσει το παγκόσμιο κόστος, το Ιράν έχει εξαπολύσει επιθέσεις σε πλοία και φέρεται να έχει αρχίσει να ποντίζει νάρκες. Αυτό στην πράξη σημαίνει το κλείσιμο της διόδου για την εμπορική ναυτιλία. Αν και οι στρατιωτικοί αναλυτές των ΗΠΑ είχαν προειδοποιήσει εδώ και καιρό για ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται πως δεν είχε προβλέψει μια τέτοια αντίδραση.
Ορισμένοι εκτιμούσαν ότι η Τεχεράνη θα κρατούσε ανοιχτά τα Στενά του Ορμούζ για να εξασφαλίσει τις δικές της εξαγωγές πετρελαίου. Ωστόσο, η υπαρξιακή απειλή για το καθεστώς προκάλεσε μια πολύ πιο σκληρή απάντηση, αιφνιδιάζοντας την Ουάσινγκτον. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε την Πέμπτη (12/3) ότι το αμερικανικό Ναυτικό δεν είναι ακόμη σε θέση να πραγματοποιήσει επιχειρήσεις συνοδείας. «Απλώς δεν είμαστε έτοιμοι, όλα τα στρατιωτικά μας μέσα αυτή τη στιγμή είναι εστιασμένα στην καταστροφή των στρατιωτικών πόρων του Ιράν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Γιατί το Ναυτικό των ΗΠΑ δεν μπορεί να προσφέρει συνοδεία
Η αντιμετώπιση ενός ιρανικού αποκλεισμού θεωρείται εξαιρετικά περίπλοκη διαδικασία, καθώς η εμπειρία από τις επιθέσεις των Χούθι στην Υεμένη ενίσχυσε αυτή την πεποίθηση. Ενώ οι ΗΠΑ στοχεύουν τις μεγάλες ναυτικές δυνάμεις του Ιράν, η χώρα διαθέτει επίσης μικρά ταχύπλοα σκάφη, τα οποία χρησιμοποιούνται για τη ναρκοθέτηση των υδάτων.
Μάλιστα, η εγγύτητα των ιρανικών ακτών επιτρέπει την εξαπόλυση πυραύλων και drones κατά των πλοίων από πολύ μικρή απόσταση. Σε ορισμένα σημεία, οι λωρίδες διέλευσης απέχουν μόλις 3 με 4 μίλια από την ακτογραμμή. Αυτό σημαίνει ότι ο χρόνος πτήσης των drones και των πυραύλων είναι ελάχιστος, αφήνοντας στα πλοία λιγότερο από δύο λεπτά για να αντιδράσουν. Επιπλέον, την περασμένη εβδομάδα, το Ιράν χρησιμοποίησε ένα τηλεκατευθυνόμενο σκάφος γεμάτο εκρηκτικά για να προκαλέσει ζημιές σε δεξαμενόπλοιο στο Ιράκ. Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν ένα από τα ισχυρότερα ναυτικά στον κόσμο, δεν έχουν αρκετά μέσα για να καλύψουν τις ανάγκες συνεχούς συνοδείας.
Η έλλειψη διεθνούς υποστήριξης για μια ναυτική συμμαχία
Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι το πέρασμα θα ανοίξει σύντομα από μια διεθνή δύναμη, η ανταπόκριση των συμμάχων είναι ισχνή, αφού υπάρχουν έντονες ανησυχίες για τους ασαφείς πολεμικούς στόχους της Ουάσινγκτον και τον κίνδυνο κλιμάκωσης. Επισημαίνεται ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος ανέφερε τη Βρετανία, την Κίνα, τη Γαλλία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα ως πιθανούς εταίρους. «Είναι δίκαιο μόνο όσοι ωφελούνται από το στενό να βοηθήσουν ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα συμβεί τίποτα κακό εκεί» σημείωσε τη Δευτέρα (16/3), προειδοποιώντας ότι «το NATO θα αντιμετωπίσει ένα πολύ κακό μέλλον αν τα μέλη του δεν βοηθήσουν».
Μέχρι στιγμής όμως, δεν υπάρχει διεθνής συνασπισμός. Η Κίνα δεν έχει σχολιάσει το αίτημα, ενώ η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, Σανάε Τακάιτσι, ξεκαθάρισε ότι η χώρα της δεν σχεδιάζει την αποστολή πλοίων. Ακόμα, η Γερμανία και η Αυστραλία απέκλεισαν, από την πλευρά τους, την ανάπτυξη δυνάμεων. Το γαλλικό Υπουργείο Εξωτερικών τόνισε ότι η στάση του στοχεύει στη σταθερότητα και όχι στην κλιμάκωση. Επίσης, τη Νότια Κορέα φαίνεται να καθυστερεί την απάντησή της, ενώ η Βρετανία εξετάζει μόνο την αποστολή μη επανδρωμένων σκαφών για την ανίχνευση ναρκών.
Η απειλή από τις θαλάσσιες νάρκες στα Στενά του Ορμούζ
Επισημαίνεται ότι το Ιράν διαθέτει ποικιλία από ισχυρές θαλάσσιες νάρκες που μπορούν να τοποθετηθούν κάτω από την επιφάνεια ή να αγκυροβοληθούν σε βάθος έως και 50 μέτρων. Για την πόντισή τους χρησιμοποιούνται ακόμη και απλά ψαροκάικα, γεγονός που καθιστά τον εντοπισμό τους δύσκολο. Οι νάρκες αποτελούν τόσο πρακτική όσο και ψυχολογική απειλή για τη ναυτιλία.
Παράλληλα, αναλυτές εκτιμούν ότι για να εξουδετερωθούν οι ιρανικές παράκτιες συστοιχίες πυραύλων, ίσως απαιτηθεί χερσαία επιχείρηση. Ήδη 2.000 πεζοναύτες από τη στρατιωτική μονάδα που εδρεύει στην Οκινάουα. έχουν σταλεί προς τη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, θεωρείται απίθανο μια δύναμη αυτού του μεγέθους να επαρκεί για την πλήρη ασφάλεια των ακτών κατά μήκος των Στενών του Ορμούζ.
