Γιατί ο μεγαλύτερος παγκόσμιος κίνδυνος έχει το χρώμα του χρήματος

Η γεωοικονομία είναι ένας όρος που έχει εισβάλλει δυναμικά στο προσκήνιο, μαζί με τον πόλεμο των δασμών και των κυρώσεων, τον εμπορικό προστατευτισμό, τον ανηλεή ανταγωνισμό για έλεγχο των φυσικών πόρων, των τεχνολογικών επιτευγμάτων, της εφοδιαστικής αλυσίδας. Οι γραμμές για το πού τελειώνει η γεωπολιτική στρατηγική και που ξεκινάει η γεωοικονομική αντιπαράθεση γίνονται όλο και πιο θολές.

«Ο κόσμος έχει εισέλθει στην εποχή της γεωοικονομίας. Τα κράτη χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο εμπορικά μέσα για να προωθήσουν τα εθνικά τους συμφέροντα στον τομέα της ασφάλειας και να αποκτήσουν σχετικό πλεονέκτημα» προειδοποιούν αναλυτές ενόψει της επερχόμενης Διεθνούς Διάσκεψης Aσφαλείας του Μονάχου. «Αυτή η πρακτική απειλεί να δημιουργήσει ένα καθοδικό σπιράλ, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολη τη συνεργασία για αμοιβαίο όφελος και την παροχή παγκόσμιων δημόσιων αγαθών. Μια κατάσταση ‘win-win’ θα μετατραπεί σε ‘lose-lose’, όπου το μόνο ερώτημα θα είναι ποιος θα χάσει τα περισσότερα», σημειώνουν οι διοργανωτές του κορυφαίου συνεδρίου, εγκαινιάζοντας ένα νέο πρόγραμμα, αποκλειστικά εστιασμένο τη γεωοικονομία, (MSC Geoceonomics Project “Beyond Lose Lose”).

Στο ίδιο κλίμα, η νέα Έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ Global Risks Report 2026, αξιολογεί ως τον μεγαλύτερο βραχυπρόθεσμο κίνδυνο για τη διεθνή σταθερότητα, μια νέα μεγάλης κλίμακας γεωοικονομική αντιπαράθεση.

Aπό τη γεωπολιτική στη γεωοικονομία

«Ενώ η γεωπολιτική εξετάζει την επίδραση της γεωγραφίας στις διεθνείς σχέσεις, η γεωοικονομία είναι ένα πλαίσιο που ενσωματώνει τη γεωπολιτική ανάλυση στη διεθνή οικονομία. Εν ολίγοις, η γεωοικονομία, αναλύει τον τρόπο με τον οποίο τα κράτη επιδιώκουν τους γεωπολιτικούς τους στόχους μέσω οικονομικών μέσων». Ο παραπάνω απλός ορισμός για το τι είναι η γεωοοικονομία, φιγουράρει στην ιστοσελίδα του σχετικά νεοσύστατου Institute of Geoeconomics, μιας ανεξάρτητης «δεξαμενής σκέψης» (think tank) με έδρα την Ιαπωνία, που συμβουλεύει κυβερνήσεις και πολυεθνικές εταιρείες.

Η γεωοικονομία δεν είναι νέο πεδίο ανάλυσης. Αποκτά όμως όλο και μεγαλύτερη σημασία, όσο η λεγόμενη «συναλλακτική» πολιτική, (transactional politics)– που βάζει πάνω απ’ όλα τα άμεσα υλικά και στρατηγικά συμφέροντα, αντικαθιστά την πολιτική αρχών και ιδεολογικών συμμαχιών. Ο Τραμπ εμφανίζεται ως ο αρχιτέκτονας του «συναλλακτικού ήθους» στην εξωτερική πολιτική, αντιμετωπίζοντας τις σχέσεις μεταξύ κρατών και θεσμών σαν συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων, όπου όλα επιτρέπονται – μπλόφες, εκβιασμοί, παζάρια, ανταλλάγματα – για να πετύχεις ένα «καλό ντιλ». Οι νέες απειλές του Τραμπ ότι θα προχωρήσει σε μια «σκληρή συμφωνία» για την απόκτησή της Γροιλανδίας, με τη βία αν χρειαστεί, αναζωπυρώνουν τις συζητήσεις για τον ρόλο της γεωοικονομίας στην παγκόσμια σκακιέρα.

Είναι η γεωοικονομία, ηλίθιε!

«Είναι η γεωοικονομία, ηλίθιε», υποστηρίζει σε νέο άρθρο παρέμβασης η Άντρια Οτ, καθηγήτρια Ευρωπαϊκού Δικαίου Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ.

Εμπνέεται από το διάσημο σλόγκαν «Είναι η οικονομία, ηλίθιε!», που είχε χρησιμοποιήσει ο Μπιλ Κλίντον στην προεκλογική του εκστρατεία το 1992 και το μεταφέρει στο 2026. «Καθώς οι παγκόσμιες οικονομίες παραμένουν αλληλένδετες – ακόμη και σε μια μετα-φιλελεύθερη οπτική – η κρίση της Γροιλανδίας φέρνει τη γεωοικονομία στο προσκήνιο, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιούν οικονομικά και καταναγκαστικά μέσα για την επίτευξη στρατηγικών γεωπολιτικών στόχων», τονίζει η αναλύτρια.

Η γεωοικονομία δίνει μεγαλύτερη προσοχή στην κρατική εξουσία και χρησιμοποιεί οικονομικά εργαλεία για την επίτευξη μη οικονομικών στόχων, συμπεριλαμβανομένων των στόχων της εξωτερικής πολιτικής. Η εργαλειοθήκη της παγκόσμιας γεωοικονομίας αποτελείται από ένα ευρύ φάσμα μέσων, όπως «εμπορική πολιτική, επενδυτική πολιτική, οικονομικές κυρώσεις, κυβερνοχώρος, αναπτυξιακή βοήθεια, νομισματική πολιτική και πολιτικές για την ενέργεια και τα βασικά προϊόντα».

Η γεωοικονομική σύγκρουση ο νούμερο ένας παγκόσμιος κίνδυνος

Η Έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ Global Risks Report 2026, αναλύει τους παγκόσμιους κινδύνους, με σκοπό να βοηθήσει τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων να εξισορροπήσουν τις τρέχουσες κρίσεις και τις μακροπρόθεσμες προτεραιότητες.

Τα ευρήματα της έκθεσης βασίζονται στην αντίστοιχη Έρευνα για την Αντίληψη των Παγκόσμιων Κινδύνων (Global Risks Perception Survey – GRPS), η οποία συγκεντρώνει τις απόψεις περισσότερων από 1.300 εμπειρογνωμόνων από όλο τον κόσμο.

Εξετάζει τους κινδύνους στο παρόν ή στο άμεσο μέλλον (το 2026), στο βραχυπρόθεσμο έως μεσοπρόθεσμο μέλλον (έως το 2028) και στο μακροπρόθεσμο μέλλον (έως το 2036).

Οι εμπειρογνώμονες καλούνται να διαλέξουν από μια λίστα με οικονομικούς, περιβαλλοντικούς, γεωοπολιτικούς, κοινωνικούς και τεχνολογικούς κινδύνους, ποιον θεωρούν πιθανότερο να προκαλέσει μια παγκόσμια κρίση.

Η γεωοικονομία είναι το πιο επικίνδυνο πεδίο των μαχών που δίνονται και θα δοθούν το αμέσως επόμενο διάστημα, συμφωνούν οι δύο στους δέκα αναλυτές, ποσοστό που την τοποθετεί μακράν στην κορυφή της λίστας των μεγαλύτερων παγκόσμιων απειλών για τη χρονιά που διανύουμε.

Σε απόσταση αναπνοής ακολουθούν οι ένοπλες συγκρούσεις, διακρατικές ή εμφύλιες, με το 14% των αναλυτών να τις κατατάσσουν ως τον μεγαλύτερο παγκόσμιο κίνδυνο του 2026. Στην τρίτη θέση βρίσκονται τα ακραία καιρικά φαινόμενα με 8%, ενώ στην τέταρτη ισοψηφούν η κοινωνική πόλωση και η παραπληροφόρηση-αποπληροφόρηση, με 7%.

Η γεωοικονομία ως πεδίο μάχης

Η γεωοικονομική αντιπαράθεση περιλαμβάνει τη χρήση του εμπορίου, των επενδύσεων, των κυρώσεων και της βιομηχανικής πολιτικής ως στρατηγικών όπλων για τον περιορισμό των γεωπολιτικών αντιπάλων και την εδραίωση των σφαιρών επιρροής.

Η Σαάντια Ζαχίντι, διευθύνουσα σύμβουλος της ετήσιας συνάντησης του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) στο Νταβός της Ελβετίας, η οποία θα ξεκινήσει στις 19 Ιανουαρίου, ανέφερε ως παραδείγματα «γεωοικονομικής αντιπαράθεσης» την αύξηση των δασμών, τους ελέγχους στις ξένες επενδύσεις και τους αυστηρότερους ελέγχους στην προσφορά πόρων όπως τα κρίσιμα ορυκτά.

«Είναι όταν τα εργαλεία οικονομικής πολιτικής γίνονται ουσιαστικά όπλα και όχι βάση συνεργασίας», δήλωσε σε διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου.

Είναι ενδεικτικό ότι στην αντίστοιχη περσινή έκθεση του WEF για τους διεθνείς κινδύνους, η γεωοικονομική αντιπαράθεση ήταν μόλις στην ένατη θέση.

Η φετινή έκθεση αναφέρει ότι ο κίνδυνος γεωοικονομικής αντιπαράθεσης αυξάνεται καθώς ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα «εποχή ανταγωνισμού» με τα οικονομικά εργαλεία να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο ως όπλα γεωπολιτικής στρατηγικής, ενώ υποχωρεί και αποσαρθρώνεται ακόμα περισσότερο η πολυμερής συνεργασία μέσω διεθνών οργανισμών και συνθηκών, πάλαι ποτέ θεμέλιο της διπλωματίας.

Οι οικονομικές αντιπαλότητες έρχονται στο προσκήνιο, σύμφωνα με την έκθεση, καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες για «οικονομική ύφεση, αύξηση του πληθωρισμού και πιθανές φούσκες περιουσιακών στοιχείων, καθώς οι χώρες αντιμετωπίζουν υψηλό χρέος και ασταθείς αγορές».

Περιβαλλοντική η μεγαλύτερη απειλή του μέλλοντος

Κι αν σήμερα τα βλέμματα των διεθνών αναλυτών είναι στραμμένα στο πεδίο της γεωοικονομίας, οι μεγαλύτερες απειλές για το μέλλον είναι περιβαλλοντικές. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η απώλεια βιοποικιλότητας, η κατάρρευση των οικοσυστημάτων, καθώς και κρίσιμες αλλαγές στα πέντε φυσικά συστήματα της Γης (ατμόσφαιρα, υδρόσφαιρα, λιθόσφαιρα, βιόσφαιρα, κρυόσφαιρα) να θεωρούνται οι σοβαρότεροι μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι σε βάθος δεκαετίας.

Σε δήλωση που συνοδεύει την έκδοση της Εκθεσης, ο Peter Giger, διευθυντής διαχείρισης κινδύνων του Zurich Insurance Group, δήλωσε ότι με ένα τόσο «πολύπλοκο μείγμα αλληλεπιδρώντων κινδύνων» που απαιτεί προσοχή, σοβαρές απειλές όπως ο κίνδυνος για κρίσιμες υποδομές φαίνονται «υποτιμημένες».

Η έρευνα κατέταξε τις διαταραχές σε κρίσιμες υποδομές – όπως τα συστήματα ενέργειας, ύδρευσης και ψηφιακά συστήματα – ως τον 22ο μεγαλύτερο κίνδυνο για τα επόμενα δύο χρόνια και τον 23ο για τα επόμενα δέκα χρόνια, σημείωσε.

«Αυτό είναι εντυπωσιακά χαμηλό για κάτι τόσο θεμελιώδες για τη σύγχρονη ζωή», είπε, χαρακτηρίζοντάς το «επικίνδυνη παράλειψη».

Πηγή: in.gr / Αφροδίτη Τζιαντζή