ΗΠΑ και Ιράν συμφώνησαν για το τέλος του πολέμου – Γιατί φοβάται το Ισραήλ

Προσθέστε την parallaximag.gr ως προτεινόμενη πηγή στη Google

Συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή ανακοίνωσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, έπειτα από εντατικές διαπραγματεύσεις με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν. Η συμφωνία προβλέπει παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, επαναλειτουργία των στενών του Ορμούζ και έναρξη διαπραγματεύσεων εντός 60 ημερών για οριστική συμφωνία. Την ίδια ώρα, ο Ντόναλντ Τραμπ προειδοποιεί την Τεχεράνη ότι η Ουάσιγκτον θα επανέλθει με στρατιωτική πίεση εάν δεν υπάρξει ικανοποιητική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σαμπάζ Σαρίφ, ανακοίνωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κατέληξαν σε «συμφωνία ειρήνης», η οποία θα σημάνει τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε «όλα» τα μέτωπα, «συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Σύμφωνα με τον ίδιο, η συμφωνία θα υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή 19 Ιουνίου στη Γενεύη της Ελβετίας, έπειτα από σειρά συναντήσεων που θα πραγματοποιηθούν μέσα στην εβδομάδα για την προετοιμασία της εφαρμογής της.

«Τώρα που συνήφθη η συμφωνία, οι μεσολαβητές θα διευκολύνουν σειρά συναντήσεων αυτή την εβδομάδα. Αυτές οι προκαταρκτικές συζητήσεις για την εφαρμογή της συμφωνίας θα βάλουν τα θεμέλια για τις τεχνικές συνομιλίες και κατόπιν την επίσημη τελετή υπογραφής», ανέφερε μέσω X ο Πακιστανός πρωθυπουργός, ο οποίος εμφανίζεται ως μεσολαβητής-κλειδί στην προσπάθεια τερματισμού της σύρραξης που άρχισε με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας στις 28 Φεβρουαρίου.

Περιγράφοντας τι προηγήθηκε μέχρι την τελική συμφωνία, ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν είπε ότι οι μεσολαβητές του Κατάρ πραγματοποίησαν «σχεδόν 14 με 15 ώρες μακρών συνομιλιών». «Αυτή η διαδικασία διαπραγμάτευσης διήρκεσε πολύ», δήλωσε ο Καζέμ Γκαριμπαμπάντι σε ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης τη Δευτέρα. «Μια αντιπροσωπεία του Κατάρ βρέθηκε χθες στην Τεχεράνη για να ολοκληρώσει τις συζητήσεις σχετικά με το κείμενο του μνημονίου συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών. Πραγματοποιήθηκαν σχεδόν 14 με 15 ώρες μακρών συνομιλιών, κατά τις οποίες παρουσιάσαμε τις τελικές τροποποιήσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν στο κείμενο. Φυσικά, αυτές οι τροποποιήσεις έγιναν δεκτές και το κείμενο του μνημονίου συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ οριστικοποιήθηκε».

Η συμφωνία, ωστόσο, ανακοινώθηκε μετά τα μεσάνυχτα της Κυριακής, ώρα Ιράν, γιατί – σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο – η Τεχεράνη δεν ήθελε να ανακοινωθεί ανήμερα των γενεθλίων του Τραμπ

Όπως επισημαίνει το CNN η ανακοίνωση από τον Σαρίφ έγινε λίγα λεπτά μετά τα μεσάνυχτα της Κυριακής ώστε για το Ιράν να είναι Δευτέρα μολονότι για τις ΗΠΑ ήταν ακόμα Κυριακή.

Η επιβεβαίωση Τραμπ και τα στενά του Ορμούζ

Λίγη ώρα μετά την ανακοίνωση του Σαμπάζ Σαρίφ, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε μέσω Truth Social ότι η συμφωνία των ΗΠΑ με το Ιράν «ολοκληρώθηκε».

«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν πλέον ολοκληρώθηκε», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος.

Ο Τραμπ ανακοίνωσε επίσης το πλήρες άνοιγμα του στενού του Ορμούζ και την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

«Εγκρίνω το πλήρες άνοιγμα του στενού του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!», έγραψε.

Λίγο αργότερα, ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε να διαφοροποιεί τη διατύπωσή του, αναφέροντας ότι τα στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν «μόλις υπογραφτεί η συμφωνία την Παρασκευή», ώστε να δοθεί χρόνος για την απομάκρυνση ναρκών.

«Με το άνοιγμα του στενού μόλις υπογραφτεί η συμφωνία την Παρασκευή, ώστε να δοθεί χρόνος για την άρση ναρκών, το πετρέλαιο θα ρέει ξανά και στις δύο πλευρές για την περιοχή και τον κόσμο ολόκληρο», ανέφερε σε νεότερη ανάρτησή του, προσθέτοντας ότι «αυτή η σπουδαία συμφωνία θα φέρει ειρήνη και ασφάλεια σε όλη την περιοχή».

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχου που επικαλείται το CNN, ο αμερικανικός στρατός έλαβε οδηγία να άρει τον αποκλεισμό στα Στενό του Ορμούζ την Παρασκευή προσθέτοντας, πάντως, ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να αλλάξουν από τώρα έως την Παρασκευή.

Η παρουσία Βανς και το ενδεχόμενο μετάβασης Τραμπ στη Γενεύη

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, δήλωσε στο Fox News ότι σχεδιάζει να παραστεί στην υπογραφή της συμφωνίας στην Ελβετία.

«Έχω την πρόθεση να είμαι εκεί, αλλά είναι πιθανό να είναι παρών ο ίδιος ο πρόεδρος», είπε, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο παρουσίας του Ντόναλντ Τραμπ στη Γενεύη.

Η επίσημη τελετή υπογραφής έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 19 Ιουνίου, ενώ μέχρι τότε οι μεσολαβητές θα επιχειρήσουν να προετοιμάσουν το τεχνικό σκέλος της συμφωνίας και τα πρώτα βήματα εφαρμογής της.

Το Ιράν μιλά για άμεσο τέλος του πολέμου Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι η συμφωνία «βάζει άμεσα τέλος στον πόλεμο».

Όπως ανέφερε, η συμφωνία προβλέπει «το άμεσο τέλος του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

Ο Ιρανός διπλωμάτης, ειδικός σε νομικά ζητήματα, διευκρίνισε ότι το πρωτόκολλο ανοίγει τον δρόμο για διαπραγματεύσεις εντός των επόμενων 60 ημερών, με στόχο την κατάληξη σε οριστική συμφωνία.

«Θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις εντός 60 ημερών ενόψει της σύναψης οριστικής συμφωνίας», δήλωσε, προσθέτοντας ότι «παραμένει η δυσπιστία» έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών.

Οι τέσσερις άξονες της Τεχεράνης

Ο Γαριμπαμπαντί περιέγραψε τέσσερα βασικά θέματα που θα τεθούν στις διαπραγματεύσεις.

Το πρώτο αφορά «την άρση όλων των κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν», είτε πρόκειται για μονομερείς πρωτογενείς είτε για δευτερογενείς κυρώσεις.

Το δεύτερο αφορά το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας της χώρας, ενώ το τρίτο συνδέεται με την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν.

Το τέταρτο αφορά τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης, ο οποίος θα εγγυάται την εφαρμογή των δεσμεύσεων που θα αναληφθούν από τις δύο πλευρές.

Το «μνημόνιο» των 14 σημείων και τα παγωμένα κεφάλαια

Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων MEHR μετέδωσε κείμενο το οποίο παρουσίασε ως «μνημόνιο συνεννόησης», δηλαδή το πρωτόκολλο συμφωνίας 14 σημείων στο οποίο φέρονται να κατέληξαν οι ΗΠΑ και το Ιράν.

Σύμφωνα με το πρακτορείο, μία από τις ρήτρες προβλέπει την άμεση αποδέσμευση ιρανικών πόρων που παραμένουν παγωμένοι στο εξωτερικό, αξίας 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Το ίδιο έγγραφο φέρεται να προβλέπει συνολικά «την αποδέσμευση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων που έχουν παγώσει κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης 60 ημερών», η οποία θα αρχίσει μετά την υπογραφή του πρωτοκόλλου.

Κατά το MEHR, «το μισό από αυτό το ποσό θα τεθεί στη διάθεση του Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων». Το κείμενο είχε μεταδοθεί ήδη από το Σάββατο, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί επίσημα.

Τα σημεία της συμφωνίας σύμφωνα με τους Ιρανούς

– Άμεση και μόνιμη κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. – Δέσμευση των ΗΠΑ να μην παρεμβαίνουν στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν. – Τέλος του ναυτικού αποκλεισμού και επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ εντός 30 ημερών. – Απόσυρση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από περιοχές γύρω από το Ιράν. – Αναστολή των κυρώσεων που σχετίζονται με το πετρέλαιο και αποκατάσταση της πρόσβασης του Ιράν στα έσοδά του. – Σχέδια/χρηματοδότηση ανοικοδόμησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους. – 60 ημέρες διαπραγματεύσεων για μια τελική συμφωνία με επίκεντρο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την ευρεία άρση των κυρώσεων. – Το Ιράν επιβεβαιώνει ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα στο πλαίσιο της NPT. – Καμία νέα αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων ή κυρώσεων κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. – Απελευθέρωση 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία κατά τη διάρκεια της περιόδου διαπραγμάτευσης. – Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης και έγκριση της τελικής συμφωνίας από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. – Τα πυραυλικά προγράμματα και η υποστήριξη του Ιράν σε περιφερειακές συμμαχικές ομάδες θα αποκλειστούν από τις συνομιλίες.

Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, διέψευσε τον ισχυρισμό του Ιράν ότι θα λάβει δισεκατομμύρια δολάρια από παγωμένα κεφάλαια πριν από την έναρξη της διαπραγμάτευσης των 60 ημερών μετά την υπογραφή της συμφωνίας την Παρασκευή.

«Αυτό δεν είναι καθόλου αλήθεια. Πρόκειται για μια συμφωνία αμοιβής βάσει απόδοσης και δεν θα αποδεσμευτούν παγωμένα κεφάλαια χωρίς οι Ιρανοί να εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις τους», δήλωσε στο CNN.

Αιχμές Τραμπ κατά Νετανιάχου

Στο πολιτικό παρασκήνιο της συμφωνίας, ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε αιχμές κατά του πρωθυπουργού του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, υποστηρίζοντας ότι το Ισραήλ οφείλει να αναγνωρίσει τον ρόλο της Ουάσιγκτον στην επίτευξη της συμφωνίας.

Σε τηλεφωνική συνέντευξή του στους New York Times, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η συμφωνία εξυπηρετεί και τα συμφέροντα του Ισραήλ, ενώ τόνισε πως η κυβέρνησή του απέτρεψε μια πολύ πιο επικίνδυνη εξέλιξη στην περιοχή.

«Είναι πολύ δύσκολος άνθρωπος. Και, για να είμαι ειλικρινής μαζί σας, θα έπρεπε να είναι πολύ ευγνώμων απέναντί μας γι’ αυτό που κάναμε. Γιατί αν το Ιράν είχε πυρηνικό όπλο, το Ισραήλ δεν θα υπήρχε ούτε για δύο ώρες», δήλωσε για τον Νετανιάχου.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Τραμπ εμφανιζόταν τις τελευταίες εβδομάδες ολοένα και πιο ενοχλημένος από τη στάση του Ισραηλινού πρωθυπουργού, καθώς οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο φέρονται να έθεταν επανειλημμένα σε κίνδυνο τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Ο Αμερικανός πρόεδρος επαίνεσε επίσης τον πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ, και τον πρόεδρο της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, για τη συμβολή τους στην προώθηση της συμφωνίας.

Προειδοποίηση προς την Τεχεράνη για τα πυρηνικά

Παρά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο Ντόναλντ Τραμπ κατέστησε σαφές ότι το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος δεν έχει κλείσει.

Όπως ανέφερε, εάν η Τεχεράνη δεν καταλήξει τις επόμενες εβδομάδες σε μια συμφωνία που θα θεωρηθεί επαρκής από την Ουάσιγκτον, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξετάσουν νέα μέτρα πίεσης.

Σύμφωνα με τον ίδιο, τα ενδεχόμενα που παραμένουν στο τραπέζι είναι είτε η επανέναρξη στρατιωτικών επιθέσεων είτε η ανάληψη ευρύτερου ρόλου ασφαλείας στην περιοχή.

Ο Τραμπ δήλωσε χαρακτηριστικά ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να γίνουν «ο εγγυητής της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής, εάν δεν υπάρξει ικανοποιητική εξέλιξη στις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Πτώση στις τιμές του πετρελαίου

Η ανακοίνωση της συμφωνίας είχε άμεσο αντίκτυπο στις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου να υποχωρούν κατά περίπου 4% μετά την έναρξη των συναλλαγών στην Ασία.

Περί τις 02:30 ώρα Ελλάδας, η τιμή του Brent Βόρειας Θάλασσας, διεθνούς ποικιλίας αναφοράς για παράδοση τον Αύγουστο, υποχωρούσε κατά 4%, στα 83,84 δολάρια το βαρέλι.

Την ίδια ώρα, το αμερικανικό WTI κατέγραφε πτώση 4,51%, στα 81,05 δολάρια το βαρέλι, ενώ αμέσως μετά το άνοιγμα των συναλλαγών η υποχώρηση είχε φτάσει έως και το 5%.

Γκουτέρες: Κρίσιμο βήμα προς την ειρήνη

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, χαιρέτισε τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν για τον τερματισμό των εχθροπραξιών και το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ, κάνοντας λόγο για «κρίσιμο βήμα» προς την αποκατάσταση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή.

«Πρόκειται για κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης», τόνισε, σύμφωνα με ανακοίνωση που έδωσε στη δημοσιότητα ο εκπρόσωπός του, Στεφάν Ντουζαρίκ.

Ο επικεφαλής του ΟΗΕ ευχαρίστησε επίσης τις χώρες που διαδραμάτισαν διαμεσολαβητικό ρόλο, με πρώτη αναφορά στο Πακιστάν.

Η συμφωνία στην ατζέντα της G7

Οι ηγέτες της G7 αναμένεται να συζητήσουν από σήμερα στην Εβιάν της Γαλλίας τα «επακόλουθα» της συμφωνίας, με έμφαση στο σταθερό άνοιγμα του στενού του Ορμούζ.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δήλωσε ότι στόχος των συζητήσεων θα είναι η αποτίμηση των συνεπειών της συμφωνίας, η στήριξη του Λιβάνου και η προώθηση μιας συνολικής συμφωνίας για το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν.

«Σκοπός θα είναι να δούμε τα επακόλουθα αυτής της συμφωνίας, την υποστήριξη του Λιβάνου, το διαρκές ξανάνοιγμα του στενού του Ορμούζ και προφανώς τη σύναψη συμφωνίας για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας και το πρόγραμμα κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν», ανέφερε σε βίντεο που δημοσιοποίησε μέσω Instagram μετά την άφιξή του στην πόλη στις όχθες της λίμνης Λεμάν.

Στην Εβιάν αναμένεται να βρεθούν ο Ντόναλντ Τραμπ και οι ηγέτες της Γερμανίας, του Καναδά, της Ιταλίας, της Ιαπωνίας και της Βρετανίας.

Η στάση των E4 και η προοπτική άρσης κυρώσεων

Τη συμφωνία εξήραν και οι κυβερνήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας, το σχήμα που είναι γνωστό ως E4.

Σε κοινή ανακοίνωσή τους, οι τέσσερις χώρες επανέλαβαν ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και δήλωσαν έτοιμες να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ, την Τεχεράνη και τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.

«Το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με τις ΗΠΑ, το Ιράν και τον ΔΟΑΕ προς τον σκοπό αυτό», ανέφεραν.

Παράλληλα, εξέφρασαν την ετοιμότητά τους να προχωρήσουν «στην άρση των σχετικών κυρώσεων σε ανταπόδοση ξεκάθαρων και επαληθεύσιμων μέτρων από την πλευρά του Ιράν όσον αφορά το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειάς του».

Άμεση ανάλυση: «Κακή συμφωνία» βλέπει το Ισραήλ, τι φοβάται ότι σημαίνει το deal του Τραμπ με την Τεχεράνη

Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ, για έκτη φορά μέσα στις τελευταίες 72 ώρες, να ανακοίνωσε πως υπάρχει απτή συμφωνία με την Τεχεράνη για το τέλος του πολέμου που ο ίδιος ξεκίνησε στις 28 του περασμένου Φεβρουαρίου αλλά αυτή την φορά η σιωπή από την πλευρά του Ιράν και οι διαρροές από το Πακιστάν δείχνουν πως έστω και «αργά» ο Πρόεδρος των ΗΠΑ τα κατάφερε…

Το κείμενο της συμφωνίας το μείζων σε τέτοιου τύπου διευθετήσεις δεν έχει γίνει γνωστό αλλά και πάλι μέσω διαρροών έχουν παρουσιαστεί κάποια από τα άμεσα βήματα αποκλιμάκωσης και για τις δύο πλευρές. Τα σημαντικότερα τηρουμένων των συνθηκών είναι το άμεσο άνοιγμα των στενών τόσο από ΗΠΑ όσο και από Ιράν και η θεσμοθέτηση πως αυτή η κίνηση γίνεται με καλή θέληση και από τις δύο πλευρές και χωρίς να αλλάξει κάτι στο status των Στενών. Η επιστροφή στο status ante είναι δεδομένα μία νίκη για τον Τραμπ και την Ουάσιγκτον και ένα βήμα πίσω για την Τεχεράνη που επέμενε πως η ίδια θα αποφασίσει και θα καθορίσει τους όρους της ναυσιπλοΐας από το σημείο στο μέλλον – αλλά καλό είναι να «κρατάμε μικρό καλάθι» όχι μόνο στην παρούσα κατάσταση αλλά και στα όσα ακολουθήσουν στο μέλλον. Άλλωστε είναι οι ίδιες οι ΗΠΑ που έδειξαν τον τρόπο στο Ιράν για να πιέσει αποτελεσματικά όπως αποδεικνύεται τον κόσμο ολόκληρο στις αρχές ακόμη της επιχείρησης των περασμένων μηνών.

Η συμφωνία λοιπόν – έστω και υπό μορφή Μνημονίου κατανόησης – είναι γεγονός και αυτό θα έπρεπε να θεωρείται από όλους όσους εμπλέκονται άμεσα και έμμεσα μία σημαντική αλλαγή στα όσα συμβαίνουν στην περιοχή εδώ και περισσότερες από 100 ημέρες. Τα πράγματα όμως δεν είναι καθόλου εύκολα στην Μέση Ανατολή η οποία ακόμη κι όταν όλα δείχνουν να κινούνται βάσει σχεδίου έχει τον τρόπο να ανατρέπει η ίδια τις ισορροπίες. Αυτή την φορά ο παράγοντας που δεν δείχνει την παραμικρή διάθεση «συμβιβασμού» δεν είναι ούτε μικρός – ούτε αμελητέος είναι το ίδιο το Ισραήλ.

«Κακή συμφωνία»

Η πιο βαριά λέξη στο Ισραήλ αυτές τις ημέρες δεν είναι «ειρήνη». Είναι «αποκλεισμός». Ο τίτλος της κυριακάτικης Yediot Aharonot, μιας από τις πιο δημοφιλείς εφημερίδες της χώρας, συμπύκνωσε το κλίμα σε δύο λέξεις: «Κακή συμφωνία». Δεν ήταν απλώς μια δημοσιογραφική υπερβολή. Ήταν η έκφραση μιας ευρύτερης ισραηλινής δυσφορίας απέναντι στην υπό διαμόρφωση συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.

Το παράδοξο είναι εμφανές. Το Ισραήλ πολέμησε δύο φορές με το Ιράν μέσα στον τελευταίο χρόνο. Η πιο πρόσφατη εκστρατεία ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου, με τη συμμετοχή και των αμερικανικών δυνάμεων. Όμως τώρα, στο κρίσιμο σημείο της πιθανής αποκλιμάκωσης, η κυβέρνηση Νετανιάχου δεν βρίσκεται στο τραπέζι. Η συμφωνία συζητείται από την κυβέρνηση Τραμπ και το Ιράν. Το Ισραήλ, που είχε θέσει τον πήχη του πολέμου πολύ ψηλά, καλείται να ζήσει με ένα πλαίσιο το οποίο δεν διαμόρφωσε.

Αυτό είναι το πραγματικό ρήγμα. Όχι αν η συμφωνία είναι καλή ή κακή με όρους διπλωματικής διαχείρισης. Αλλά αν υπηρετεί τον πυρήνα της ισραηλινής στρατηγικής. Και εκεί, η απάντηση που δίνουν σχεδόν όλες οι πολιτικές τάσεις στο Ισραήλ είναι αρνητική.

Από την «υπαρξιακή απειλή» στη διαχείριση της κρίσης

Στην αρχή των πολέμων με το Ιράν, ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε παρουσιάσει τον στόχο με τους πιο απόλυτους όρους. Μιλούσε για την ανάγκη να αφαιρεθούν οι «υπαρξιακές απειλές» κατά του Ισραήλ. Στην ισραηλινή ανάγνωση, αυτό σήμαινε τρία πράγματα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και το δίκτυο των ιρανικών πληρεξουσίων στην περιοχή.

Σήμερα, οι πληροφορίες που διαρρέουν για το μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ – Ιράν δείχνουν κάτι πολύ διαφορετικό. Το Ιράν θα ξανανοίξει τα Στενά του Ορμούζ, τον θαλάσσιο διάδρομο από τον οποίο περνά κρίσιμο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα άρουν τον αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Η κατάπαυση του πυρός που είχε συμφωνηθεί τον Απρίλιο θα παραταθεί για 60 ημέρες. Στο διάστημα αυτό, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη θα μπουν σε πιο λεπτομερείς διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων. Για τον Λευκό Οίκο, αυτή είναι μια λογική προσωρινής σταθεροποίησης. Κλείνει το μέτωπο, επαναφέρει τη ναυσιπλοΐα, καθησυχάζει την αγορά ενέργειας και δίνει στον Τραμπ τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως ο Πρόεδρος που σταμάτησε έναν πόλεμο πριν αυτός ξεφύγει. Για το Ισραήλ, όμως, η ίδια λογική μοιάζει με υποχώρηση. Διότι δεν απαντά σε αυτό που η Ιερουσαλήμ θεωρεί τον πραγματικό μηχανισμό της ιρανικής απειλής. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο το τι περιλαμβάνει το υπό διαμόρφωση πλαίσιο. Είναι κυρίως τι δεν περιλαμβάνει.

Τα τρία κενά που φοβίζουν το Ισραήλ

Το πρώτο κενό αφορά το εμπλουτισμένο ουράνιο. Από τις πληροφορίες που έχουν κυκλοφορήσει, δεν προκύπτει σαφής μηχανισμός για το τι θα συμβεί με τα ιρανικά αποθέματα. Δεν υπάρχει εικόνα για άμεση απομάκρυνση, καταστροφή ή αυστηρή επιτήρηση. Η συμφωνία φαίνεται να μεταθέτει το πυρηνικό ζήτημα σε επόμενη φάση, στηριζόμενη σε διαπραγματεύσεις που θα γίνουν μέσα στο παράθυρο των 60 ημερών.

Για την Ουάσιγκτον, αυτό μπορεί να είναι τακτική. Για το Ισραήλ, είναι ρίσκο. Η ισραηλινή εμπειρία με το Ιράν στηρίζεται στην υπόθεση ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της Τεχεράνης. Κάθε ενδιάμεσο πλαίσιο που δεν παγώνει με σκληρό τρόπο τις δυνατότητες του ιρανικού προγράμματος θεωρείται στην Ιερουσαλήμ πιθανή παγίδα.

Το δεύτερο κενό αφορά τους βαλλιστικούς πυραύλους. Ο Γιάκομπ Νάγκελ, πρώην υπηρεσιακός σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Νετανιάχου, το είπε σχεδόν ωμά: ο Τραμπ, ό,τι κι αν συμβεί, θα ανακηρύξει νίκη. Το ερώτημα όμως είναι τι θα έχει μείνει εκτός. Και μέχρι στιγμής, το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα φαίνεται να μην βρίσκεται στον πυρήνα των δημόσια γνωστών όρων.

Για το Ισραήλ, αυτό είναι κρίσιμο. Το πυρηνικό πρόγραμμα δεν αντιμετωπίζεται ποτέ απομονωμένα. Συνδέεται με τα μέσα μεταφοράς, με την εμβέλεια, με την ικανότητα κορεσμού της ισραηλινής αεράμυνας. Αν οι βαλλιστικοί πύραυλοι μείνουν έξω από τη διαπραγμάτευση, τότε η Τεχεράνη διατηρεί ένα από τα βασικά εργαλεία στρατηγικής πίεσης.

Το τρίτο κενό αφορά το δίκτυο των πληρεξουσίων: τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τους Χούθι στην Υεμένη, τη στήριξη προς τη Χαμάς στη Γάζα. Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο άμεσο ισραηλινό άγχος. Διότι η συμφωνία δεν φαίνεται να προβλέπει καθαρό μηχανισμό που να υποχρεώνει το Ιράν να κόψει τη χρηματοδότηση, τον εξοπλισμό ή την επιχειρησιακή καθοδήγηση αυτών των οργανώσεων.

Αντιθέτως, μπορεί να οδηγήσει στο πάγωμα της ισραηλινής εκστρατείας στον Λίβανο. Και αυτό, για το Ισραήλ, είναι σχεδόν κόκκινη γραμμή.

Ο Λίβανος ως κρυφό αγκάθι της συμφωνίας

Η σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ δεν είναι για το Ισραήλ περιφερειακό ζήτημα. Είναι άμεση απειλή στα βόρεια σύνορά του. Η οργάνωση δεν βρίσκεται σε μακρινό θέατρο επιχειρήσεων. Βρίσκεται στον Λίβανο, με δυνατότητα πίεσης πάνω σε ισραηλινές πόλεις, στρατιωτικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές.

Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει κάθε λόγο να συνδέσει μια ευρύτερη συμφωνία με το μέτωπο του Λιβάνου. Αν η Τεχεράνη εξασφαλίσει την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού και ταυτόχρονα την αναστολή των ισραηλινών επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολάχ, τότε δεν θα έχει απλώς αποφύγει μια ήττα. Θα έχει κατοχυρώσει πολιτικά μέρος της περιφερειακής της επιρροής.

Αυτό ακριβώς φοβάται το Ισραήλ. Ότι ο Τραμπ, στην προσπάθειά του να κλείσει τον πόλεμο με το Ιράν, θα αποδεχθεί μια έμμεση σύνδεση ανάμεσα στην Τεχεράνη και τον Λίβανο. Μια σύνδεση που η Ιερουσαλήμ προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποτρέψει.

Το χτύπημα του Ισραήλ σε αυτό που χαρακτήρισε κέντρο διοίκησης της Χεζμπολάχ στα περίχωρα της Βηρυτού και η άμεση αντίδραση του Τραμπ έδειξαν το νέο όριο. Ο Αμερικανός Πρόεδρος κάλεσε σε αυτοσυγκράτηση και επέκρινε την ισραηλινή ενέργεια, λέγοντας ότι «δεν έπρεπε να είχε συμβεί». Η φράση αυτή, για την ισραηλινή πολιτική σκηνή, είχε μεγαλύτερο βάρος από μια τυπική διπλωματική παρατήρηση. Έδειχνε ότι η Ουάσιγκτον δεν θέλει άλλη ανάφλεξη. Ακόμη κι αν αυτή αφορά τη Χεζμπολάχ.

Ο Νετανιάχου ανάμεσα στον Τραμπ και την εσωτερική πίεση

Ο Μπέντζαμιν Νετανιάχου βρίσκεται μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά, δεν θέλει να συγκρουστεί δημόσια με τον Τραμπ. Η σχέση του με τον Αμερικανό Πρόεδρο αποτελεί βασικό κομμάτι του πολιτικού του αφηγήματος. Την έχει παρουσιάσει επί χρόνια ως απόδειξη ότι μόνο ο ίδιος μπορεί να εξασφαλίσει για το Ισραήλ την πλήρη στήριξη της Ουάσιγκτον.

Από την άλλη πλευρά, αν φανεί ότι αποδέχεται μια συμφωνία που παρακάμπτει τα ισραηλινά αιτήματα, θα δεχθεί πίεση από παντού: από τη δεξιά του, από τους εταίρους του στον κυβερνητικό συνασπισμό, από τους πρώην συμμάχους του και από την αντιπολίτευση.

Ο Αβίγκντορ Λίμπερμαν, άλλοτε σύμμαχος και σήμερα σκληρός επικριτής του, χαρακτήρισε την πιθανή συμφωνία «καταστροφή από την οπτική του Ισραήλ». Ο Γιαΐρ Λαπίντ, ηγέτης της κεντρώας αντιπολίτευσης, είπε ότι ελπίζει οι πληροφορίες να μην είναι αληθινές. Αν είναι, πρόσθεσε, πρόκειται για μία από τις πιο σοκαριστικές αποτυχίες της ισραηλινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας.

Αυτές οι αντιδράσεις δείχνουν ότι το ζήτημα δεν είναι κομματικό. Διαπερνά το πολιτικό σύστημα. Ακόμη και όσοι διαφωνούν μεταξύ τους για τον Νετανιάχου, συμφωνούν σε ένα σημείο: το Ισραήλ δεν μπορεί να εμφανιστεί ως θεατής σε μια συμφωνία που αφορά το Ιράν, το πυρηνικό του πρόγραμμα, τη Χεζμπολάχ και την περιφερειακή ασφάλεια.

Η δήλωση του Νετανιάχου την Παρασκευή ήταν χαρακτηριστική της αμηχανίας του. Επέμεινε ότι όσο είναι πρωθυπουργός, το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, και πρόσθεσε ότι ο ίδιος και ο Τραμπ βρίσκονται σε πλήρη συμφωνία σε αυτό το ζήτημα. Δεν είπε, όμως, τίποτα για τους βαλλιστικούς πυραύλους. Δεν είπε τίποτα για τη Χεζμπολάχ. Δεν είπε τίποτα για το δίκτυο των ιρανικών πληρεξουσίων.

Η σιωπή αυτή «διαβάστηκε» στο Ισραήλ ως ένδειξη περιορισμένων περιθωρίων.

Η ιρανική ανάγνωση: όχι εμπιστοσύνη, αλλά δοκιμή ισχύος

Από την πλευρά της Τεχεράνης, η συμφωνία δεν παρουσιάζεται ως προσέγγιση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα αντοχής. Η ιρανική κρατική τηλεόραση υιοθέτησε θριαμβευτικό τόνο, λέγοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «αναγκάστηκαν να αποδεχθούν το τέλος του πολέμου». Την ίδια στιγμή, Ιρανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι το μνημόνιο κατανόησης δεν σημαίνει εμπιστοσύνη προς τον εχθρό, αλλά συντάχθηκε ακριβώς μέσα σε περιβάλλον βαθιάς καχυποψίας.

Αυτή η διπλή γραμμή εξυπηρετεί την Τεχεράνη. Προς τα έξω, αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της συμφωνίας. Προς τα μέσα, δεν εμφανίζεται να υποχωρεί. Αντίθετα, παρουσιάζει την αποκλιμάκωση ως απόδειξη ότι άντεξε την πίεση και ανάγκασε την Ουάσιγκτον να αναγνωρίσει μια νέα ισορροπία.

Το σημαντικότερο για το Ιράν είναι ότι η συμφωνία, όπως τουλάχιστον περιγράφεται, δεν το υποχρεώνει σε άμεση στρατηγική αποδόμηση. Δεν ακυρώνει τον ρόλο του στον Λίβανο. Δεν κόβει καθαρά τη σύνδεση με τις οργανώσεις που στηρίζει. Δεν φαίνεται να αγγίζει με αποφασιστικό τρόπο τους βαλλιστικούς πυραύλους. Και, εφόσον ανοίξει ο δρόμος για σταδιακή άρση κυρώσεων ή επιστροφή οικονομικών ροών, προσφέρει στην ιρανική ηγεσία κάτι που έχει απόλυτη ανάγκη: χρόνο και χρήμα.

Ο Τραμπ θέλει το τέλος του πολέμου – το Ισραήλ φοβάται την επόμενη ημέρα

Ο Τραμπ κινείται με διαφορετική λογική από το Ισραήλ. Για τον Λευκό Οίκο, το πρώτο ζητούμενο είναι να σταματήσει η πολεμική κλιμάκωση, να ανοίξει ξανά ο Ορμούζ, να αποφευχθεί ενεργειακό σοκ και να παρουσιαστεί μια συμφωνία ως αμερικανική επιτυχία. Η λεπτομέρεια μπορεί να μετατεθεί για αργότερα. Η εικόνα της νίκης προηγείται.

Για το Ισραήλ, όμως, η επόμενη ημέρα μετρά περισσότερο από την ανακοίνωση. Αν μετά τις 60 ημέρες το Ιράν έχει κρατήσει το πυρηνικό του απόθεμα, έχει προστατεύσει το πυραυλικό του πρόγραμμα, έχει διατηρήσει τις σχέσεις του με τη Χεζμπολάχ και έχει εξασφαλίσει οικονομική ανάσα, τότε η κατάπαυση του πυρός δεν θα μοιάζει με λύση. Θα μοιάζει με ανασύνταξη της Τεχεράνης.

Εδώ βρίσκεται και η πραγματική σύγκρουση συμφερόντων. Η Ουάσιγκτον θέλει να κλείσει έναν πόλεμο που απειλεί την παγκόσμια οικονομία και φθείρει την αμερικανική προεδρία. Το Ισραήλ θέλει να μη μετατραπεί η αποκλιμάκωση σε στρατηγική ασπίδα για το Ιράν. Ο Τραμπ βλέπει ένα παράθυρο σταθερότητας. Η Ιερουσαλήμ βλέπει μια πιθανή συμφωνία που αφήνει άθικτη την αρχιτεκτονική της απειλής.

Γι’ αυτό και ο τίτλος «Κακή συμφωνία» δεν είναι απλώς μια κραυγή δυσαρέσκειας. Είναι η συμπύκνωση ενός φόβου: ότι ο πόλεμος που άνοιξε με στόχο να μειώσει την ιρανική απειλή μπορεί να κλείσει με τρόπο που θα την παγώσει, θα την ανασυστήσει και τελικά θα την αφήσει να επιστρέψει με καλύτερους όρους.

Για τον Τραμπ, η συμφωνία μπορεί να είναι το τέλος μιας κρίσης. Για το Ισραήλ, μπορεί να είναι η αρχή μιας πολύ πιο δύσκολης επόμενης ημέρας.

Πηγή: protothema.gr / ΑΠΕ-ΜΠΕ