Ο άνθρωπος που έπρεπε να καταδώσει τους αναγνώστες του

Λέξεις: Στράτος Σαφιολέας 

Σε αυτή την εποχή της “κακιστοκρατίας” και της διαρκούς επίθεσης στα δημοκρατικά ιδεώδη στη Δύση, προβάλλεται συχνά από κάποιους η Κίνα ως ένας πυλώνας σταθερότητας. Δεν είναι εντελώς περίεργο. Η Κίνα μοιάζει ως ο ψύχραιμος διεθνής παίκτης, την ώρα που Αμερική και Ευρώπη περνάνε “αντισυστημικούς” σπασμούς (θα το έγραφα και αλλιώς, αλλά είπαμε, δεν είμαστε σε κανονική περίοδο).

Κάθε φορά που διαβάζω ύμνους για την Κίνα, φυσικά σκέφτομαι τα αναρίθμητα ρεπορτάζ για την ανελευθερία και την απουσία στοιχειωδών για εμάς ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα αυτή.

Αλλά για κάποιο λόγο θυμάμαι συνεχώς ένα podcast που άκουσα ένα βράδυ του 2018 περπατώντας στο ψιλόβροχο, για τους βιβλιοπώλες και μικρούς εκδότες στο Χονγκ-Κονγκ που τους αφάνισε το Κινεζικό καθεστώς.

Τριγυρνάει στο μυαλό μου σαν εκείνα τα τραγούδια που κάνουν “λούπα” και δεν μπορείς να τα ξεφορτωθείς αν δεν τα πεις δυνατά.

Οπότε εγώ θα το γράψω:

Το podcast των New York Times μιλούσε για τον Lam Wing-kee, και το μικρό αλλά γνωστό βιβλιοπωλείο του στο Χονγκ-Κονγκ με το όνομα Causeway Bay Books. Σε αυτό κανείς έβρισκε βιβλία που δεν υπήρχαν στην Κίνα, βιβλία με πολιτικά κουτσομπολιά, βιβλία για τα εσωκομματικά μαχαιρώματα, μη εγκεκριμένες από το Κομμουνιστικό Κόμμα βιογραφίες, και αφηγήσεις των ερωτικών σκανδάλων των Ανώτατων Συντρόφων ας πούμε.

Ο Lam ταχυδρομούσε βιβλία του στην Κίνα. Για να γλιτώνει τη λογοκρισία είχε τα κόλπα του για παράδειγμα άλλαζε τα εξώφυλλα και οι τελωνειακοί που είχαν τόνους προϊόντων να διεκπεραιώσουν δεν είχαν χρόνο να πολυασχοληθούν με τα πακετάκια του. Μια φορά που η αστυνομία είχε πάει στο βιβλιοπωλείο του για ερωτήσεις, ο Lam είχε ένα τρόπο με τις αρχές, λίγα αστεία, λίγα τσιγάρα και τη γλίτωσε. Όλα όμως άλλαξαν ξαφνικά το 2015.

Ο Lam ετοίμαζε ένα σκανδαλοθηρικό βιβλίο για τους ερωτικούς συντρόφους του Πρόεδρου Xi. Προφανώς όχι και τόσο καλή ιδέα. Μια ομάδα αστυνομικών όρμησε στο βιβλιοπωλείο του, τον έχωσε σε ένα βαν, και από εκεί κατέληξε στο χαώδες σύστημα φυλάκισης της Κίνας,  χωρίς φυσικά δικηγόρο και χωρίς καμία επικοινωνία με τον έξω κόσμο. Ασταμάτητες ανακρίσεις, απομόνωση σε κελιά, μετακινήσεις με κουκούλα στο κεφάλι να σκεπάζει τα μάτια, και ατέλειωτες μεταγωγές με τραίνα σε άγνωστες πόλεις.

Η υπόθεση δεν αφορούσε μόνo τον Lam. Ήταν το τελευταίο κεφάλαιο στον αφανισμό κάθε είδους πλουραλισμού και κριτικής που υπήρχε στο Xονγκ Κονγκ πριν να επιστρέψει στην Κίνα. Με την άνοδο του Xi Jinping στην εξουσία όλα αυτά τα βιβλιοπωλεία που τολμούσαν να επιμένουν σε μια μη εξιδανικευμένη εικόνα για το Κόμμα και τον Πρόεδρο και που διατηρούσαν την μη εγκεκριμένη Ιστορία, για παράδειγμα την ιστορία της ισοπέδωσης του νεανικού κινήματος στην πλατεία Τιεν Ανμέν, ή της σκοτεινής περιόδου της “Πολιτιστικής Επανάστασης” του Mao, στην οποία εκατομμύρια Κινέζοι εξορίστηκαν για “επανεκπαίδευση”, που βρέθηκαν στα κάτεργα, και εκατοντάδες χιλιάδες βρήκαν κακό θάνατο, αποτελούσαν απειλή.

Μήνες μετά την απαγωγή του, ο Lam οδηγείται σε ένα δωμάτιο. Εκεί βρίσκονται οι παλιοί του συνεργάτες. Γύρω από ένα τραπέζι με πλούσιο γεύμα τους προσφέρεται η ευκαιρία να τελειώσει ο εφιάλτης. Τους προσφέρονται 100.000 yuan (τότε περίπου 15.000 δολάρια) αρκεί να αποκηρύξουν τις παλιές πρακτικές τους. Για τον Lam η προσφορά έρχεται με όρους: θα επιστρέψει στο Χονγκ Κονγκ, θα ξαναλειτουργήσει το βιβλιοπωλείο του, και κάθε φορά που κάποιος θα ζητά ένα απαγορευμένο βιβλίο θα δίνει τα στοιχεία του στις αρχές. Ο Lam, είναι πια ένας άνθρωπος συντετριμμένος και δέχεται να συνεργαστεί.

Αλλά όλα αλλάζουν με την επιστροφή στο Χονγκ-Κονγκ. Εκεί διαπιστώνει ότι έχει γίνει σύμβολο. Το όνομά είναι παντού γνωστό. Έχουν γίνει διαδηλώσεις για την εξαφάνισή του αλλά και για τις εξαφανίσεις άλλων ιδιοκτητών βιβλιοπωλείων και το όνομά του είναι παντού στο διαδίκτυο. Ο Lam παίρνει τηλέφωνο έναν πολιτικό του Χονγκ-Κονγκ, τον Albert Ho, ο οποίος οργανώνει συνέντευξη τύπου. Μπροστά στις κάμερες, ο Lam αποκαλύπτει την περιπέτειά του και καταλήγει προφητικά: “ό,τι συνέβη σε εμένα μπορεί να συμβεί σε εσάς.”

Ο Lam Wing-kee, έμεινε για τρία χρόνια ακόμα στο Χονγκ-Κονγκ σε μια κατάσταση στα όρια της παράνοιας (ποτέ δεν χρησιμοποιούσε σκάλες, λέει στο ρεπορτάζ, αλλά μόνο ασανσέρ για να βλέπει αν τον παρακολουθούσαν). Το 2019 η Κίνα όμως επιβάλει ένα νέο νομικό καθεστώς το οποίο επιτρέπει να εκδίδονται και να δικάζονται όσοι κρίνεται ότι παραβιάζουν το νόμο, όχι στο Χονγκ-Κονγκ αλλά στην ενδοχώρα. Αν θυμάστε τότε ξέσπασε και το περίφημο φοιτητικό κίνημα της ομπρέλας το οποίο στο τέλος τα Κινεζικά σώματα ασφαλείας συνέτριψαν.

Ο Lam διέφυγε στην Ταϊβάν, και τον Απρίλιο του 2025 άνοιξε πάλι το βιβλιοπωλείο του, το Causeway Bay Books. Η Ταϊβάν παραμένει το τελευταίο Κινεζόφωνο μέρος στον κόσμο όπου οι Κινέζοι μπορούν να ζουν σε Δημοκρατία. Η Κίνα έχει δηλώσει πως θα την σύρει πίσω με το καλό ή με το κακό. Μέχρι πρόσφατα, η Αμερική εγγυόταν την ανεξαρτησία της. Αν περάσουμε πραγματικά στην εποχή των “σφαιρών επιρροής” τα πράγματα μπορεί να αλλάξουν προς το χειρότερο και απότομα.

Συνεχίζεται.

*Ο Στράτος Σαφιολέας είναι σύμβουλος στρατηγικής επικοινωνίας και έγραψε τις σκέψεις του στη σελίδα του στο facebook.