Πόλεμος και Ειρήνη στην Εξωτερική Πολιτική Τραμπ 2.0

Το να προσεγγίσει κανείς τον Ντόναλντ Τραμπ, μόνο, ως έναν εκτός λογικής πολιτικό, ο οποίος για κάποιο λόγο βρέθηκε στη θέση του προέδρου των ΗΠΑ, αποτελεί σύνηθες λάθος αρκετών ανθρώπων και μια μονόπλευρη ανάλυση και παρουσίαση του σημερινού πλανητάρχη και της πολιτικής του.

Από την άλλη πλευρά, η απόπειρα κατανόησης και σκιαγράφησης της πολιτικής του, εξωτερικής στην προκειμένη περίπτωση, συναντά πολλές δυσκολίες, καθώς ο πρόεδρος Τραμπ δείχνει να είναι σταθερά ασταθής στις κινήσεις του: Απαγωγή Μαδούρο και συνδιαλλαγή με τους Τσαβιστές στη Βενεζουέλα, απειλή προσάρτησης της Γροιλανδίας και υπαναχώρηση, για την ώρα, σπάσιμο δεσμών με παραδοσιακούς συμμάχους όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση και πολλά ακόμη σε μόλις έναν χρόνο, για δεύτερη φορά, προεδρίας.

Τελικά, είναι ο πρόεδρος που θα φέρει την ειρήνη, όπως υποστηρίζει, παρά το γεγονός ότι έχει βομβαρδίσει ήδη 8 διαφορετικές χώρες και περισσότερο από ολόκληρη την τετραετία Μπάιντεν;

Η εξωτερική του πολιτική και το νέο “Δόγμα Ντονρόε” αποτελεί μια αναβίωση της διπλωματίας των κανονιοφόρων και της επιβολής της ισχύος;

Πως ορίζει τα συμφέροντα και την ασφάλεια της Αμερικής, και τι ομοιότητες ή διαφορές μπορούν να εντοπιστούν σε σχέση με προηγούμενους προέδρους των ΗΠΑ;

Ένα είναι το μόνο σίγουρο: Μέσα σε έναν χρόνο προεδρίας Τραμπ έχουν αλλάξει με ιλιγγιώδη ταχύτητα και με τρόπο απρόβλεπτο και επιθετικό, πάρα πολλά πράγματα στον κόσμο όπως τον ξέραμε.

Σε μια προσπάθεια κατανόησης των κανόνων και των αρχών που διέπουν την εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ συνομιλήσαμε με τον Νίκο Παναγιώτου, Καθηγητή στο τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας και ειδικό σε θέματα Διεθνών Σχέσεων και Διεθνούς Δημοσιογραφίας.

Βιώνουμε την καταστροφή του μεταπολεμικού Status quo των φιλελεύθερων θεσμών και κανόνων όπως το γνωρίζαμε;

«Δεν θα έλεγα ότι είναι η καταστροφή του μεταπολεμικού Status quo, αλλά ότι είναι η απόπειρα των Ηνωμένων Πολιτειών ή του Προέδρου Τραμπ, ουσιαστικά, να προσχωρήσει ή να επαναφέρει, να επιβάλλει, ουσιαστικά, μια πολιτική ισχύος, ακολουθώντας μια συγκεκριμένη ανάγνωση που κάνει για το διεθνές σύστημα και ακολουθώντας και το αντίστοιχο παράδειγμα ανάλογων προσπαθειών που γίνονται σε όλο τον κόσμο.

Δηλαδή ο πρόεδρος Τραμπ και το κίνημά του πρεσβεύουν και πιστεύουν περισσότερο στην ισχύ, πιστεύουν σε έναν κόσμο διαμοιρασμένο ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις ή και σε έναν κόσμο στον οποίο πετυχαίνεις πολλά περισσότερα με την άσκηση ισχύος ή και με μία άλλου τύπου διπλωματία η οποία καταλύει πολλούς από τους μεταπολεμικούς κανόνες. Άρα δεν είναι η καταστροφή αλλά η κατάλυση και η επιστροφή σε ένα άλλο μοντέλο, αυτό της κυριαρχίας της ισχύος. Νομίζω η εξωτερική του πολιτική συμπυκνώνεται γύρω από αυτό που είπε ο ίδιος: Ειρήνη  μέσω της Ισχύος.

“Συνολικά καταλύεται η έννοια της Δύσης. Η έννοια της Δύσης, όπως την ορίζαμε από το 1945 μέχρι σήμερα, δηλαδή αναφερόμενοι στη Δυτική Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Αμερική καταλύεται, αλλάζει”.

Άρα η δύναμη της ισχύος έχει υποκαταστήσει το διεθνές δίκαιο;

Έχει μεταβάλει τους κανόνες και, ουσιαστικά, το peace through strength είναι το μότο που συμπυκνώνει τον τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξωτερική πολιτική, την οποία θεωρεί ότι δεν δεσμεύεται από κανένα πολυμερές πλαίσιο. Αντιθέτως, οι υπόλοιπες χώρες υπάρχουν, ας πούμε, για να ενισχύουν την κατεύθυνση αυτή.

Μάλιστα, είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι αποστασιοποιείται, ακόμα και από παραδοσιακές συμμαχίες: Είναι η πρώτη φορά μετά το 1945 που έχουμε αμφισβήτηση του ίδιου του οργανισμού του ΝΑΤΟ, αμφισβήτηση αυτής της ειδικής ακόμη σχέσης που είχε πάντοτε παραδοσιακά η Αμερική με την Μεγάλη Βρετανία, ακόμη και η Μεγάλη Βρετανία αποστασιοποιείται από αυτήν την σχέση.

Οπότε όλα αυτά συνιστούν ένα νέο κεφάλαιο. Το πόσο θα διαρκέσει όμως αυτό θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, και ειδικά θα εξαρτηθεί από το νέο τοπίο το οποίο θα δημιουργηθεί. Τόσο διεθνώς, όσο και στο εσωτερικό της χώρας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ποια η σχέση των ΗΠΑ με παραδοσιακούς συμμάχους της όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Συνολικά καταλύεται η έννοια της Δύσης. Η έννοια της Δύσης, όπως την ορίζαμε από το 1945 μέχρι σήμερα, δηλαδή αναφερόμενοι στη Δυτική Ευρώπη, την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Αμερική καταλύεται, αλλάζει. Πλέον, οδηγούμαστε σε αυτό που το είχε εκφράσει και ο Πρόεδρος Τραμπ στην πρώτη του θητεία, το γεγονός ότι δεν υπολογίζει οντότητες όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, τους θεωρεί οργανισμούς πολλοί γραφειοκρατικούς, οι οποίοι το μόνο που κάνουν είναι απλά να επιβάλλουν κάποιους κανόνες και δεν έχουν λόγο ύπαρξης.

Έτσι, λοιπόν, καταλύεται ακόμη και η έννοια της Δύσης όπως την ορίζαμε μεταπολεμικά. Ένα ενιαίο μπλοκ δεν υπάρχει πλέον αυτό το ενιαίο μπλοκ, υπάρχει πλέον οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και κράτη, ευρωπαϊκά και μη, όπως είναι ο Καναδάς, τα οποία θα προσπαθήσουν να συνεχίσουν να υπερασπίζονται αυτό το οικοδόμημα το οποίο έχει δημιουργηθεί μεταπολεμικά. Δεν ξέρω πόσο εύκολο είναι, το αντίθετο μάλιστα, γιατί αυτή η Διεθνής Έννομη Τάξη δέχεται πλήγματα και αμφισβητήσεις από αναθεωρητικές δυνάμεις όπως είναι η Ρωσία ή η Τουρκία.

Τι έχει αλλάξει στις σχέσεις με δυνάμεις όπως η Ρωσία ή η μεγαλύτερη απειλή σύμφωνα με τον υπουργού εξωτερικών των ΗΠΑ Ρούμπιο, η Κίνα;

Δεν είμαι σίγουρος ότι ο Τραμπ βάζει στην ίδια κατηγορία τη Ρωσία και την Κίνα. Θεωρεί τη Ρωσία ως μια χώρα, πιθανώς, περισσότερο αδύναμη απέναντι στην Αμερική. Αντιθέτως, προτεραιοποιεί την Κίνα ως τον κύριο αντίπαλο της Αμερικής, ενώ απέναντι σε όλες αυτές τις συνθήκες προσπαθεί να κλείσει μια σειρά από ζητήματα που μέχρι τώρα τα θεωρούσε “εκκρεμή” εντός εισαγωγικών, όπως είναι το ζήτημα της Γάζας, το ζήτημα του Ιράν, το ζήτημα της Βενεζουέλα, προκειμένου να επιβάλλει διά των σχέσεων αυτών μια άλλου είδους αμερικανική επιρροή σε όλο τον κόσμο που θα μπορέσει να αντισταθμίσει την κινέζικη επέκταση.

Είναι μια λογική συναλλαγής;

Ναι, είναι μια λογική συναλλαγής, η οποία σχετίζεται, και ειδικά στην περίπτωση της Βενεζουέλας, με μια συνδιαλλαγή με το εκεί κατεστημένο. Αυτό που έγινε με τον πρόεδρο Μαδούρο στη Βενεζουέλα, όπως φαίνεται, έγινε σε συνεννόηση με την ηγεσία η οποία τον διαδέχθηκε. Η ηγεσία η οποία διατηρεί την επιβίωσή της στη συνέχεια του οικοδομήματος εξουσίας και ως αντάλλαγμα δημιουργεί μια άλλη ειδική σχέση με την Αμερική. Και παραδίδοντας άμεσα ή έμμεσα τον πρώην πρόεδρο Μαδούρο.

Αυτό είναι ένα νέο μοντέλο. Σε αντίθεση δηλαδή με τα παλαιότερα μοντέλα που είχαμε δει, όπως με την επέμβαση στο Ιράκ που αμέσως μετά την κατάληψη της Βαγδάτης και την ανατροπή του Σαντάμ Χουσείν διαλύθηκαν οι δομές του παλαιότερου καθεστώτος. Στην περίπτωση όμως της Βενεζουέλας, προκρίθηκε να παραμείνουν οι δομές του καθεστώτος, καθώς θεωρήθηκε ότι αυτό το μοντέλο δημιουργεί τις σχέσεις που θέλει να επιβάλλει η Αμερική. Δημιουργεί ένα μοντέλο ασφαλές για την επόμενη μέρα για τις σχέσεις της Βενεζουέλας με την Αμερική.

Με τη σύσταση του αποκαλούμενου “Συμβουλίου της Ειρήνης” και τη συμμετοχή 19 χωρών, τα περισσότερα εξ αυτών αυταρχικά κράτη, που αποσκοπεί ο Ντόναλντ Τραμπ;

Νομίζω ότι στο Συμβούλιο της Ειρήνης θα πρέπει να προσέξουμε τον ακόλουθο όρο: Ο ισόβιος πρόεδρος θα είναι ο πρόεδρος Τραμπ. Eίναι δεδομένο ότι δεν θα κατέχει κάποια στιγμή το αξίωμα του Προέδρου των ΗΠΑ. Άρα, δεν είμαι πολύ σίγουρος πώς ένα τέτοιο όργανο θα μπορέσει να συνεχίσει και την επόμενη μέρα. Εκτός και αν υπάρχει μια προεδρική ηγεσία στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία θα συνεχίσει την πολιτική του Πρόεδρου Τραmπ, και ο ίδιος θα έχει το ρόλο του προεδρεύοντος αυτού του Συμβουλίου της Ειρήνης. Δηλαδή, θα πρέπει να δούμε το Συμβούλιο της Ειρήνης όχι μόνο με όρους του πώς δημιουργήθηκε τώρα, αλλά και το πώς μπορεί να διατηρηθεί στο μέλλον. Δηλαδή, το Συμβουλίο της Ειρήνης θα το συγκρίνουμε με έναν οργανισμό, τον ΟΗΕ, ο οποίος δημιουργήθηκε το 1945 και μετράει 80 χρόνια παρουσίας. Δεν μπορεί να υποκατασταθεί αμέσως από ένα συμβούλιο το οποίο έχει δημιουργηθεί το τελευταίο έτος, και μάλιστα δεν είναι σίγουρο πώς και αν θα συνεχίσει να υπάρχει.

Και τέλος, αυτό που θα πρέπει να λάβουμε υπόψη είναι οι διαφωνίες που θα υπάρχουν μελλοντικά, όπως υπάρχουν και στο Συμβούλιο Ασφαλείας, Τι διαβεβαιώνει ότι δεν θα υπάρχουν αυτές οι διαφωνίες και στο Συμβούλιο της Ειρήνης, δηλαδή γιατί  για τη Ρωσία που θα μετέχει, όπως δήλωσε ο πρόεδρος Πούτιν, τι είναι αυτό που θα την κάνει στο να μην θέτει εκεί βέτο, ενώ θέτει βέτο στον ΟΗΕ. Άρα, λοιπόν αυτό το Συμβούλιο της Ειρήνης φαίνεται απλά μια συμμαχία κρατών ή μια δήλωση, ουσιαστικά, κρατών, η οποία στόχο έχει να νομιμοποιήσει μια συγκεκριμένη κατεύθυνση εξωτερικής πολιτικής, αλλά όλα αυτά είναι αποτέλεσμα συνδιαλλαγών και διαπραγματεύσεων.

Τελικά, είναι ειρηνοποιός ο πρόεδρος Τραμπ όπως ο ίδιος υποστηρίζει;

Όπως προκύπτει από πολλές δημοσκοπήσεις στην Αμερική, ένα σημαντικό μέρος της αμερικανικής κοινής γνώμης δηλώνει την αντίθεσή του προς τον πρόεδρο Τραμπ, εξαιτίας, ανάμεσα στα άλλα, και στο γεγονός ότι ενώ υποσχέθηκε ότι θα μειώσει την αμερικανική παρέμβαση παγκοσμίως, αντιθέτως την έχει αυξήσει. Δηλαδή, ο πρόεδρος Τραμπ πριν αναλάβει την εξουσία είχε υποσχεθεί ότι θα ακολουθούσε μια παραδοσιακή απομονωτική πολιτική, την οποία προέκριναν γενικότερα οι Ρεμπουμπλικάνοι.

Παραδοσιακά, οι Ρεμπουμπλικάνοι ήταν λιγότερο ανοιχτοί να παρέμβει Αμερική στον υπόλοιπο κόσμο, ενώ οι Δημοκρατικοί ήταν πολύ περισσότερο ένθερμοι μιας πολιτικής που έλεγε ότι θα υποστηρίξουμε τα ανθρώπινα δικαιώματα ανά τον κόσμο και, έτσι, ενώ ξεκίνησε με αυτή την υπόσχεση, ακολουθώντας το παράδειγμα παλαιότερων Αμερικανών Πρόεδρων και, ειδικά, από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ότι δεν θα εμπλακεί σε περισσότερες διαμάχες ή σε πολέμους και θα προτάξει την Αμερική και το συμφέρον της. Ωστόσο, ακολούθησε έναν άλλο δρόμο.

Όμως, ο Πρόεδρος Τραμπ το δικαιολογεί λέγοντας ότι αυτό που έκανε βάζει πάλι την Αμερική μπροστά. Δηλαδή, αυτό που έγινε με τη Βενεζουέλα αντιμετωπίζει ένα ζήτημα που σερνόταν ή ήταν συνεχώς αντικείμενο διαπραγματεύσεων και συνομιλιών, εδώ και είκοσι χρόνια. Και μπορεί να ισχυριστεί ότι το “έλυσα”. Έτσι, λοιπόν, μπορεί να επιχειρηματολογήσει ότι αυτό που κάνει εξακολουθεί να υποστηρίζει την πολιτική του, πρώτα η Αμερική, και θα προωθήσει τα συμφέροντά της. Ωστόσο, όμως, εξακολουθεί να υπάρχει ένα σημαντικό ζήτημα ότι ενώ υποσχέθηκε λιγότερες παρεμβάσεις, αντιθέτως, αυτές αυξήθηκαν.

Αυτό όμως που είναι κύριο επιχείρημά του είναι ότι υποστηρίζει πως όλα αυτά, σε αντίθεση με τους δημοκρατικούς, έφεραν άμεσα και ουσιαστικά οφέλη προς την Αμερική. Δηλαδή, ότι σταμάτησε τον πόλεμο στη Γάζα, σταμάτησε, ας πούμε, όλα σαν γινόταν, επιδιώκει να φέρει την ειρήνη στην Ουκρανία. Υπέγραψε της συμφωνίας μεταξύ Αζερμπαϊτζάν και Αρμενίας, οι οποίες συμμετέχουν, επίσης, στο Συμβούλιο της Ειρήνης, “έλυσε”  το θέμα της Βενεζουέλας, οπότε μπορεί κα ισχυρίζεται ότι οι παρεμβάσεις που κάνει δεν στοχεύουν στο να είμαστε μονίμως παρόντες σε όλο τον κόσμο, αλλά να αντιμετωπίσουμε τα ζητήματα προς όφελος της χώρας μας.