Στην «πυριτιδαποθήκη» της Μέσης Ανατολής

Οι ραγδαίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, μετά το χτύπημα ΗΠΑ – Ισραήλ στο Ιράν, επαναφέρουν με ένταση το ερώτημα για το εάν η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα, ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση αποσταθεροποίησης. Η κλιμάκωση των τελευταίων ημερών έχει προκαλέσει παγκόσμια ανησυχία, ενώ οι γεωπολιτικές ισορροπίες δοκιμάζονται σε πολλά επίπεδα, στρατιωτικά, διπλωματικά και ενεργειακά.

Ποια είναι τα πραγματικά διακυβεύματα πίσω από αυτή την επίθεση; Πόσο πιθανή είναι μια γενικευμένη σύρραξη; Πώς επηρεάζονται οι σχέσεις Δύσης – Ιράν και ποιος ο ρόλος των Περιφερειακών δυνάμεων; Για όλα αυτά είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε με τον Πολιτικό Επιστήμονα και Διεθνολόγο, Θόδωρο Τσίκα, επιχειρώντας να αποκωδικοποιήσουμε τις εξελίξεις και να χαρτογραφήσουμε τα πιθανά σενάρια για την επόμενη ημέρα.

-Κε. Τσίκα κατά πόσο ήταν αναμενόμενα τα σημερινά γεγονότα στο Ιράν; 

«Νομίζω έπαιξε καταλυτικό ρόλο η προχθεσινή επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών του Ομάν στην Αμερική προκειμένου να ενημερώσει την ηγεσία της για την πορεία των διαπραγματεύσεων στην Γενεύη. Θυμίζω ότι το Ομάν παίζει διαμεσολαβητικό ρόλο ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν στις διαπραγματεύσεις που έχουν ξεκινήσει, καθώς αυτές οι δύο χώρες δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις και δεν διαπραγματεύονται απ’ ευθείας. Οπότε προφανώς η ενημέρωση που έδωσε ο αξιωματούχος του Ομάν δεν ικανοποίησε τους αξιωματούχους των ΗΠΑ, δεν κάλυψαν τον Τραμπ και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να κινηθούν αμεσότερα οι διαδικασίες. Ούτως ή άλλως όμως, η συγκέντρωση αεροναυτικών δυνάμεων της Αμερικής στην περιοχή είχε φτάσει πλέον στο πικ της, κάτι που σημαίνει ότι όχι μόνο μπορούσαν να πραγματοποιήσουν επιθετικές ενέργειες, αλλά να προβλέψουν και τις αμυντικές συνέπειες, ήτοι να βοηθήσουν το Ισραήλ καθώς επίσης και τις υπόλοιπες χώρες στην αντιμετώπιση των αντιποίνων κλπ. Νομίζω κάπου εκεί ελήφθη και η απόφαση να προχωρήσουν σε αυτές τις ενέργειες».

-Τώρα, επειδή υπάρχει και μια σύγχηση γύρω από τις πληροφορίες που αφορούν το ενδεχόμενο να έχει σκοτωθεί σ’ αυτές τις επιδρομές ο Ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Χαμενεϊ (σ.σ. μέχρι την ώρα που γραφόταν αυτές οι γραμμές Νετανιάχου και Τραμπ, δήλωναν ότι ο Ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν είναι νεκρός, χωρίς να υπάρχει επιβεβαίωση από Ιράν και ΟΗΕ), εάν αυτό τελικά αληθεύει πώς προβλέπεται η επόμενη ημέρα στο Ιράν; 

«Αυτό είναι κάτι που πρέπει να συνδυαστεί με την εξόντωση κι άλλων ηγετικών στελεχών του καθεστώτος που απ’ ότι φαίνεται είναι σίγουρες, όπως του υπουργού Άμυνας, του αρχηγού των Φρουρών της Επανάστασης, του επικεφαλής του πυρηνικού προγράμματος. Σημαίνει αυτό πτώση του καθεστώτος; Όχι απαραίτητα και δεν μπορεί να το πει εύκολα κανείς αυτό. Σημαίνει σίγουρα αποδυνάμωση, σημαίνει σίγουρα μια αναδιάταξη στα ηγετικά επίπεδα, αλλά όχι πτώση, όχι τουλάχιστον με τα δεδομένα που έχουμε τώρα. Απ΄όσο γνωρίζουμε ο Χαμενεϊ είχε διατάξει όλους τους στρατιωτικούς και πολιτικούς αξιωματούχους να ορίσουν τέσσερις διαδόχους, ο καθένας για τον εαυτό του και αυτό το είχε κάνει και ο ίδιος. Είχε διαμορφωθεί δηλαδή ένα συμβούλιο άμυνας, κυρίως υπό τον γενικό γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, τον Λαριτζανί, ο οποίος είχε οριστεί ήδη να αναλάβει την διαχείριση όλων των κρίσιμων υποθέσεων καταρχάς την ώρα της επίθεσης. Και αυτό, διότι ο Χαμενεϊ προβλέπονταν να μεταβεί σε καταφύγιο κι ως εκ τούτου για να μην τον εντοπίσουν οι δορυφόροι δεν θα είχε ηλεκτρονική επικοινωνία με κινητό τηλέφωνο κλπ. Ως ένα βαθμό λοιπόν φέρονται να έχουν καταλήξει ποια θα είναι τα πρόσωπα που θα αναλάβουν τα αξιώματα. Και αν εξοντωθεί ο πρώτος διάδοχος, θα πάμε στον δεύτερο, στον τρίτο κ.ο.κ.»

-Το Ιράν είναι σε θέση να απαντήσει στρατιωτικά σε αυτές τις επιθέσεις που μπορεί να δεχτεί από Ισραήλ και ΗΠΑ;

«Το Ιράν μπορεί να απαντήσει, ναι. Κυρίως μέσω των βαλλιστικών του πυραύλων. Έχει πολύ μεγάλο στοκ βαλλιστικών πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς με τους οποίους μπορεί να χτυπήσει και το Ισραήλ και Αραβικές χώρες της περιοχής που είναι σύμμαχοι των ΗΠΑ. Και φυσικά και αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Ναι, αυτό μπορεί να το κάνει κι έχει αρχίσει ήδη να το κάνει».

-Πράγματι έχει χτυπήσει πολλές χώρες και σε διαφορετικά σημεία…

«Χτυπάει γενικά και νομίζω ότι αυτό είναι και το ιστορικό λάθος που έχει κάνει το Ιράν. Διότι χτύπησε το Ντουμπάι, ενώ πύραυλοι περνούν πάνω από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και πέφτουν πάνω σε κατοικίες. Χτυπάει ακόμη και χώρες που δεν ήταν τόσο σκληρά αντι- Ιρανικές μέχρι σήμερα. Για παράδειγμα το Κατάρ, ήταν μια χώρα που κατά καιρούς διαμεσολαβούσε για λογαριασμό του Ιράν. Το Κουβέιτ επίσης, ήταν εδώ και 30 χρόνια ουδέτερο. Τώρα όμως ουσιαστικά, όλες αυτές οι αραβικές χώρες της απέναντι πλευράς του Περσικού Κόλπου συνασπίζονται και δημιουργούν κοινό μέτωπο. Όπως η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ, το Κατάρ, το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ. Δεν είναι τυχαίο ότι μετά από τις επιθέσεις, αυτές οι χώρες αποφάσισαν να προχωρήσουν σε έναν συντονισμό των εναέριων χώρων τους. Αυτό, ανεξάρτητα από το τι θα γίνει με το καθεστώς του Ιράν, νομίζω ότι είναι κάτι που θα το δούμε να αναπτύσσεται μπροστά μας το επόμενο χρονικό διάστημα. Οι συσχετισμοί στην περιοχή αλλάζουν πλέον από τώρα κι έπειτα».

-Για τους Ιρανούς βέβαια υπάρχει και το «όπλο» του κλεισίματος των στενών του Ορμούζ, του οποίου ήδη κάνουν χρήση. 

«Φυσικά και το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ, αποτελεί σοβαρό πλήγμα για το παγκόσμιο εμπόριο. Καθώς γνωρίζουμε ότι από εκεί περνάει πάνω από το 25% της παγκόσμιας διανομής πετρελαίου. Ωστόσο αυτό είναι κάτι που πλήττει τα οικονομικά και του ίδιου του Ιράν. Διότι από εκεί περνάει και το δικό του πετρέλαιο και δεν ξέρω κατά πόσο είναι εύκολο και πρακτικό για τη χώρα να διατηρήσει κλειστά τα στενά επ’ αόριστον. Εξάλλου, από εκεί προμηθεύεται πετρέλαιο και ο βασικός σύμμαχος της χώρας, δηλαδή η Κίνα, η οποία έχει χάσει ήδη πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα που ήταν επίσης βασικός προμηθευτής της και επομένως το Ιράν δεν το συμφέρει να έρθει σε σύγκρουση με τον βασικό του σύμμαχο και τροφοδότη. Συνεπώς ναι μεν είναι όπλο αλλά το πόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τι διάστημα, αποτελεί πολύ μεγάλο ερώτημα».

-Προβλέπετε ότι αυτή η διένεξη ανάμεσα σε Ισραήλ – ΗΠΑ και Ιράν μπορεί να τραβήξει χρονικά;

«Όχι, δεν το πιστεύω αυτό. Βέβαια έχει σημασία και το τι έννοούμε βάθος χρόνου. Και επίσης πιστεύω πως ούτε αμερικανοί, αλλά ούτε και οι ισραηλινοί θα κάνουν χερσαία επίθεση. Βεβαίως αυτό δεν αποκλείει – ειδικά μάλιστα αν θέλουν να προχωρήσουν σε ανατροπή του καθεστώτος – το ενδεχόμενο να υπάρξουν επιχειρήσεις και στη στεριά. Άνθρωποι δηλαδή που είναι συνδεδεμένοι με τις ισραηλινές και αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες να προχωρήσουν σε επιχειρήσεις στο έδαφος του Ιράν. Από τη στιγμή που ΗΠΑ και Ισραήλ δεν θέλουν να βάλουν πόδι στο Ιράν, θα πρέπει αφενώς να συντονιστούν με τις λαϊκές εξεγέρσεις, αφετέρου να υπάρξουν επιχειρήσεις των μυστικών υπηρεσιών. Παράλληλα θα πρέπει να έρθουν σε επαφή και με ένοπλες ομάδες της εσωτερικής αντιπολίτευσης του Ιράν. Είτε της πλειοψηφίας που είναι Πέρσες, είτε εθνικών μειονοτήτων, δηλαδή τους Κούρδους  και Βαλούχους που έχουν αποσχιστικό κίνημα και στο Ιράν και στο Πακιστάν. Από την άλλη ο Τραμπ δεν θέλει μεγάλη εμπλοκή, διότι έχει υποσχεθεί στους ψηφοφόρους του να σταματήσει τους πολέμους κλπ. Και επειδή είναι και χρονιά ενδιάμεσων εκλογών (τον Νοέμβριο θα κριθεί το σύνολο της Βουλής και 1/3 της Γερουσίας) θα πρέπει να το λάβει σοβαρά υπόψη του. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η διένεξη αυτή θα τελειώσει σε λίγες ημέρες».

-Και επειδή είδαμε ότι σφραγίστηκαν εγκαταστάσεις όπως η Σούδα, εδώ στην Ελλάδα θα πρέπει να ανησυχούμε; 

«Δεν νομίζω, θεωρώ απίθανο να συμβεί κάτι σε τέτοιο επίπεδο. Όλα αυτά τα μέτρα είναι κυρίως προληπτικά, διότι γνωρίζουν προφανώς ότι αυτό το πράγμα δεν θα τελειώσει σε δύο ημέρες. Θα κρατήσει και μάλιστα είναι πολύ πιθανόν να έχουμε και κλιμάκωση. Η μέχρι τώρα εικόνα δείχνει ότι ειδικά οι αμερικανοί δεν έχουν αξιοποιήσει ούτε κλάσμα των δυνατοτήτων που έχουν με βάση το στρατιωτικό προσωπικό που συγκέντρωσαν όλο αυτό το διάστημα στην περιοχή. Μέχρι στιγμής τη βασική δουλειά για την Αμερική την κάνει το Ισραήλ και αυτό σημαίνει ότι αεροναυπηγική δύναμη που έχει συγκεντρωθεί στη Μέση Ανατολή θα χρησιμοποιηθεί στην επόμενη φάση. Γι’ αυτό και όλοι φροντίζουν να λάβουν τα μέτρα τους».