Το μεγάλο στοίχημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κάνει τα τρένα κορυφαίο μέσο μεταφοράς
«Ένα ταξίδι, ένα εισιτήριο» ώστε τα διεθνή σιδηροδρομικά δρομολόγια να κλείνονται τόσο εύκολα όσο οι πτήσεις χαμηλού κόστους.
Η Κομισιόν προτείνει το σύστημα «ένα ταξίδι, ένα εισιτήριο» ώστε τα διεθνή σιδηροδρομικά δρομολόγια να κλείνονται τόσο εύκολα όσο οι πτήσεις χαμηλού κόστους.
Για μια ολόκληρη γενιά, τα αεροπορικά εισιτήρια των 19,99 ευρώ έγιναν ο κανόνας. Εταιρείες όπως η Ryanair δεν μετέφεραν απλώς επιβάτες, αλλά μίκρυναν και τις αποστάσεις όπως τις αντιλαμβάνονταν οι άνθρωποι. Οι σπουδές στο εξωτερικό έγιναν ρουτίνα και τα ταξίδια Σαββατοκύριακου σε πόλεις όπως η Λισαβόνα ήταν κάτι συνηθισμένο. Έτσι, η Ευρώπη άρχισε να μοιάζει μικρότερη και η έννοια του να είσαι Ευρωπαίος εξελίχθηκε.
Τώρα η Επιτροπή θέλει το τρένο να πυροδοτήσει την ίδια αλλαγή. Όχι λόγω τιμών, αλλά λόγω άνεσης.
Οι Βρυξέλλες παρουσίασαν την πρόταση «ένα ταξίδι, ένα εισιτήριο»: κανόνες που θα επιτρέπουν την αναζήτηση, την κράτηση και την πληρωμή ενός σιδηροδρομικού ταξιδιού με πολλαπλούς παρόχους και διασυνοριακές διαδρομές σε μία μόνο συναλλαγή, με πλήρη δικαιώματα επιβατών που θα καλύπτουν ολόκληρο το ταξίδι αν κάτι πάει στραβά.
Οι Βρυξέλλες κινούνται με σαφή στόχο. Οι μεταφορές είναι ο μοναδικός τομέας στην ΕΕ όπου οι εκπομπές εξακολουθούν να αυξάνονται. Το 60% των Ευρωπαίων εγκαταλείπει την προσπάθεια να κλείσει εισιτήριο τρένου επειδή η διαδικασία είναι λαβύρινθος, σύμφωνα με την οργάνωση Transport & Environment.
«Στο μισό σχεδόν των δρομολογίων που μπορείς να πετάξεις, δεν υπάρχει καθόλου σύνδεση με τρένο», λέει η ευρωβουλευτής των Πρασίνων Λένα Σίλινγκ, που συμμετέχει στις κοινοβουλευτικές συζητήσεις. «Κι ύστερα λέμε στον κόσμο ότι έχει πάντα επιλογή. Η αλήθεια είναι όμως ότι δεν είμαστε ακόμη εκεί.»
Οι αστοχίες είναι στοιχειώδεις. Οι Ισπανοί επιβάτες δεν μπορούν να κλείσουν από τη δική τους εφαρμογή το απευθείας τρένο Παρίσι–Βαρκελώνη. Οι ταξιδιώτες στη γραμμή Βιέννη–Παρίσι αναγκάζονται να κάνουν την κράτηση μέσω Γερμανίας. Δεν πρόκειται για αστοχίες στις υποδομές, αλλά για αποτυχίες στο σύστημα εισιτηρίων και στον συντονισμό.
Η σύγκριση με τις αεροπορικές χαμηλού κόστους είναι βάσιμη
Οι αεροπορικές χαμηλού κόστους αναδιαμόρφωσαν την ευρωπαϊκή κινητικότητα, κάνοντας τις διασυνοριακές μετακινήσεις για δουλειά, τα προγράμματα Erasmus και τα σαββατοκύριακα στο εξωτερικό κάτι απολύτως συνηθισμένο. Σχέσεις, καριέρες και κοινωνική ζωή εκτείνονται πλέον πέρα από τα σύνορα ως κάτι αυτονόητο.
Η Επιτροπή ποντάρει ότι τα τρένα μπορούν να προκαλέσουν την ίδια ψυχολογική μετατόπιση, αλλάζοντας όχι μόνο τον τρόπο που ταξιδεύουν οι άνθρωποι, αλλά και το τι θεωρούν εφικτό.
Ο Αλμπέρτο Ματσόλα, γενικός διευθυντής της Κοινότητας Ευρωπαϊκών Σιδηροδρομικών και Υποδομικών Εταιρειών (CER), λέει ότι οι σιδηροδρομικοί πάροχοι σημειώνουν πρόοδο και προειδοποιεί τις Βρυξέλλες να μην κινηθούν υπερβολικά επιθετικά.
«Στη Γερμανία, η Deutsche Bahn πούλησε 75% περισσότερα διασυνοριακά εισιτήρια στο πρώτο τρίμηνο του έτους σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι», σημειώνει. «Αποδίδουμε αποτελέσματα. Το πρότυπο για την ανταλλαγή δεδομένων έκδοσης εισιτηρίων μεταξύ των παρόχων εγκρίθηκε στα τέλη της περασμένης χρονιάς, ύστερα από τέσσερα χρόνια δουλειάς και σχεδόν 1 δισ. ευρώ επενδύσεων σε όλη την ευρωπαϊκή αγορά.»
Η ανησυχία του εστιάζει στην πρόβλεψη της πρότασης που υποχρεώνει τους παρόχους να ανοίξουν τα δεδομένα έκδοσης εισιτηρίων σε πλατφόρμες τρίτων.
«Θα υποχρεώνατε κάθε ξενοδοχείο να δίνει τις προσφορές του στην Google;» ρωτά. «Μόλις μια πλατφόρμα γίνει κυρίαρχη, θα επιβάλει τους όρους. Αυτό συνέβη με την Booking.com. Θα ζητήσει μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους, και αυτό σημαίνει ακριβότερα εισιτήρια.»
Το επιχείρημα αυτό αντικατοπτρίζει μια πραγματική ένταση στην πρόταση: η Επιτροπή θέλει την απλότητα των ενιαίων συστημάτων κρατήσεων, χωρίς όμως να αναπαράγει τα μονοπώλια που πλέον κυριαρχούν στις διαδικτυακές πλατφόρμες ταξιδιών και διαμονής.
Η Σίλινγκ δεν πείθεται από τις αντιρρήσεις των παρόχων.
«Οι περισσότεροι σιδηροδρομικοί πάροχοι χρηματοδοτούνται από δημόσιο χρήμα», επισημαίνει. «Οπότε το επιχείρημα της ελευθερίας της αγοράς είναι παραπλανητικό, όταν το προϊόν σου ήδη πληρώνεται από τους φορολογούμενους. Τα τρένα είναι ένα κοινό αγαθό, όπως οι δρόμοι. Το ερώτημα είναι ποιο ρόλο θέλουμε να παίζουν οι μεταφορές στην κοινωνία μας.»
Μόνη της η μεταρρύθμιση στα εισιτήρια δεν θα μεταμορφώσει τα ευρωπαϊκά τρένα
Η Ευρώπη έχει χάσει περίπου 12.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών από το 1995, ενώ τα δίκτυα αυτοκινητοδρόμων επεκτείνονταν. Η ήπειρος εξακολουθεί να λειτουργεί με περίπου 30 εθνικά συστήματα σηματοδότησης, διαφορετικά ενεργειακά δίκτυα και τεχνικά πρότυπα που περιπλέκουν τις διασυνοριακές υπηρεσίες. Η έγκριση ενός νέου τρένου για διεθνείς διαδρομές μπορεί να χρειαστεί χρόνια.
«Πρώτα έχεις τις υποδομές, μετά τα τρένα και στο τέλος τα εισιτήρια. Δεν ξεκινάς από τα εισιτήρια», λέει ο Ματσόλα.
Η Σίλινγκ συμφωνεί ότι πρέπει να ακολουθήσουν επενδύσεις στις υποδομές, υποστηρίζει όμως ότι η διευκόλυνση της έκδοσης εισιτηρίων είναι απαραίτητο πρώτο βήμα.
«Αν οι τιμές των τρένων πέσουν και η πρόσβαση γίνει πιο εύκολη, θα το χρησιμοποιεί περισσότερος κόσμος. Αυτή είναι η ιδέα. Δεν είναι κάτι ελιτίστικο.»
Η δυσκολότερη πρόκληση παραμένει η τιμή. Σε πολλές διαδρομές, οι πτήσεις είναι ακόμη πολύ φθηνότερες από τα τρένα, ειδικά για τους νεότερους ταξιδιώτες. Για να κλείσει αυτή η ψαλίδα χρειάζονται ευρύτερες πολιτικές αποφάσεις, φόροι στα καύσιμα αεροπορίας, μεταρρύθμιση του ΦΠΑ στα σιδηροδρομικά εισιτήρια και μεγαλύτερη στήριξη στα νυχτερινά τρένα, κανένα από τα οποία δεν περιλαμβάνεται στην τρέχουσα πρόταση.
Ένα «απλό» και «ελκυστικό» όραμα
«Σήμερα ανησυχώ καμιά φορά ότι κάτι θα πάει στραβά. Ήδη ψάχνω για το επόμενο τρένο πριν καν επιβιβαστώ», λέει. «Στο μέλλον, θα ανοίγεις μία εφαρμογή, θα ψάχνεις τη σύνδεση, θα την αγοράζεις με ένα κλικ και θα έχεις πλήρη δικαιώματα επιβάτη για ολόκληρο το ταξίδι. Και στο τέλος, στην καλύτερη περίπτωση, θα φτάνεις. Κι αν δεν ταξιδεύεις μέσω Γερμανίας, ίσως και στην ώρα σου.»
Το αστείο πιάνει, γιατί το ζήτημα από πίσω είναι σοβαρό: η εμπιστοσύνη. Οι φθηνές αεροπορικές δεν άλλαξαν την Ευρώπη μόνο μειώνοντας τις τιμές, αλλά και κάνοντας την κινητικότητα να φαίνεται αρκετά εύκολη και αξιόπιστη ώστε οι άνθρωποι να αναδιοργανώσουν τη ζωή τους γύρω από αυτήν.
Η πρόταση «ένα ταξίδι, ένα εισιτήριο» περνά τώρα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, όπου αναμένεται να ενταθούν οι συγκρούσεις για την ανταλλαγή δεδομένων και τους κανόνες ευθύνης. Η ζήτηση για σιδηροδρομικά ταξίδια, όμως, υπάρχει ήδη. Τα τρένα σε όλη την Ευρώπη είναι συχνά πλήρως κρατημένα. Η γενιά του Interrail μεγαλώνει. Οι απομακρυσμένοι εργαζόμενοι θέλουν ολοένα περισσότερο να ζουν σε μία χώρα και να δουλεύουν σε άλλη. Οι ταξιδιώτες με οικολογική συνείδηση θέλουν εναλλακτικές στο αεροπλάνο, αλλά συχνά συναντούν συστήματα κρατήσεων που κάνουν το διεθνές ταξίδι με τρένο να μοιάζει αδικαιολόγητα περίπλοκο.
Τα φθηνά αεροπορικά εισιτήρια άλλαξαν την Ευρώπη επιτρέποντας σε εκατομμύρια ανθρώπους να προσαρμόσουν σιωπηλά τη ζωή τους σε μια νέα μορφή κινητικότητας. Τα τρένα διαθέτουν τις προϋποθέσεις για να κάνουν το ίδιο.
Πηγή: euronews.gr
