«Αυτό δεν φεύγει ποτέ από μέσα σου…»: Η συγκλονιστική αφήγηση της Ιωάννας Καρυστιάνη για την περίοδο της δικτατορίας

Η αφήγησή της εκτείνεται μέχρι και την περίοδο της Μεταπολίτευσης, όπου μεταξύ άλλων προσπαθεί να συνδέσει τη λογοτεχνική δημιουργία με τα βιώματα τής Επταετίας.

Parallaxi

21 Απριλίου 2026, 4:01 μμ

Parallaxi

21 Απριλίου 2026, 4:01 μμ

Ανατριχιαστική είναι η αφήγηση της Ιωάννας Καρυστιάνη για τα όσα βίωσε κατά τη διάρκεια της δικτατορίας -και όχι μόνο- μιλώντας στο antidiktatorikos.uoa.gr, τον διαδικτυακό κόμβο που είναι αφιερωμένος στο σύνολο της αντιδικτατορικής δράσης της περιόδου 1967-1974 στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, φιλοξενώντας μαρτυρίες και ντοκουμέντα από εκείνη τη σκοτεινή εποχή.

Η Ελληνίδα συγγραφέας, λογοτέχνης και σεναριογράφος ως φοιτήτρια της Νομικής Σχολής Αθηνών εντάχθηκε στην ΚΝΕ και την Αντι-ΕΦΕΕ, αποτελώντας ένα από τα κορυφαία στελέχη του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος.

Στις αρχές του 1973 εξελέγη πρόεδρος της Φοιτητικής Ένωσης Κρητών και, λίγες εβδομάδες αργότερα, διαδραμάτισε ηγετικό ρόλο στην κατάληψη της Νομικής.

Η συστηματική πολιτική της δράση οδήγησε, τον Μάιο του 1973, στη σύλληψη και φυλάκισή της από το καθεστώς, στα κρατητήρια της ΕΣΑ.

Αποφυλακίστηκε τον Αύγουστο του ίδιου έτους, ύστερα από τη γενική αμνηστία που χορηγήθηκε από τη χούντα. Κατά τη διάρκεια της εξέγερσης του Πολυτεχνείου συμμετείχε στη Συντονιστική Επιτροπή της κατάληψης.

Μετά την καταστολή της εξέγερσης και μέχρι την πτώση της δικτατορίας, παρέμεινε στην παρανομία.

Στην πλούσια συζήτηση με τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη, η Καρυστιάνη ανατρέχει στα φοιτητικά της χρόνια και τη συμμετοχή της στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα, ανακαλώντας μία πορεία με σημαντικούς σταθμούς όπως την ένταξη στην Αντι-ΕΦΕΕ, την εκλογή ως προέδρου στη Φοιτητική Ένωση Κρητών και την καθοριστική συμβολή στα γεγονότα της Νομικής και του Πολυτεχνείου.

Παράλληλα, αναφέρεται στις συνθήκες κράτησης και τα βασανιστήρια στην ΕΑΤ-ΕΣΑ, στην εμπειρία της παρανομίας μετά την εξέγερση του Νοέμβρη καθώς και γενικότερα στις δυσκολίες της καθημερινότητας κατά τη διάρκεια της χούντας.

Η συνέντευξη, η πρώτη από μια σειρά στελεχών του αντιδικτατορικού κινήματος που θα ακολουθήσουν είναι διαθέσιμη στο κανάλι του Ιστορικού Αρχείου ΕΚΠΑ, στο youtube.

Συγκλονιστικό είναι το κομμάτι της εξομολόγησης της Ιωάννας Καρυστιάνη για τα βασανιστήρια και τους και βασανιστές στην ΕΑΤ-ΕΣΑ.

«Παιδιά που είχαν πάει να κάνουν τη θητεία τους τα έφτιαξαν βασανιστές. Η πρώτη φάση των πειραματισμών στην ΕΑΤ-ΕΣΑ ήταν πώς φτιάχνεις έναν βασανιστή και η δεύτερη φάση πώς τον αξιοποιείς για να εξουδετερώσεις κρατούμενους και να τους αποσυσχετίσεις από κάθε στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης. Το θεωρώ άθλιο αυτό.

[…]

Δε θέλω να αναφέρω ονόματα των απλών ΕΣΑτζήδων. Ο κόσμος στρέφεται εναντίον των από κάτω που ήταν ο τελευταίος τροχός της αμάξης. Φαντάζομαι ότι κάποιοι από αυτούς συνειδητοποιώντας μετά κάποια πράγματα δε θα πέρασαν καλά σε όλη τους τη ζωή».

Στη συνέχεια της συγκλονιστικής εξιστόρησης της, εμφανώς συγκινημένη αναφέρεται στην τελευταία φορά που της έκαναν φάλαγγα, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι τα πόδια της έγιναν σαν του ελέφαντα.

Μάλιστα, θυμάται τη φορά που είδε στην Κάνιγγος έναν ΕΣΑτζή ο οποίος την είχε σηκώσει στα χέρια, την είχε αφήσει να πλυθεί και της έδωσε και ένα τσαμπί σταφύλι. Αλλά ενώ ήθελε να τον ευχαριστήσει, την έπιασε πανικός.

«Σίγουρα υπήρχαν ΕΣΑτζήδες που δεν άντεχαν αυτό που έκαναν…».

[…]

«Το βασανιστήριο ήταν πολλαπλάσιο. Υπήρχε μια συμφωνική ορχήστρα που δεν έπαιζε την Ωδή στη Χαρά. Ακουγόντουσαν συνεχώς κραυγές, βογγητά, σερνάμενα βήματα. Ο πόνος σου ήταν πολλαπλάσιος. Ήξερες ότι βασανίζονται και οι σύντροφοί σου. Νομίζαμε ότι είχαν πιάσει όλο τον κόσμο. Αυτό δεν φεύγει ποτέ από μέσα σου».

Συντελεστές

Συνέντευξη: Βαγγέλης Καραμανωλάκης

Έρευνα-επιμέλεια: Βαγγέλης Καραμανωλάκης – Δημήτρις Γαρρής – Βαγγέλης Ζιώγας

Κινηματογράφηση-Μοντάζ: Δημήτρης Τσαλκάνης

Ποια είναι η Ιωάννα Καρυστιάνη

Έχει βραβευθεί με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος δύο φορές, το 1998 και το 2007, και με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών το 2000.

Παράλληλα με την λογοτεχνική της δραστηριότητα έχει γράψει το σενάριο της ταινίας Νύφες και τη σεναριακή προσαρμογή του μυθιστορήματος της Μικρά Αγγλία, τα οποία έχουν γυριστεί για τον κινηματογράφο από τον Παντελή Βούλγαρη.

Η Ιωάννα Καρυστιάνη γεννήθηκε στα Χανιά της Κρήτης στις 8 Σεπτεμβρίου 1952 σε μια πολύτεκνη οικογένεια Μικρασιατών. Ο πατέρας της Χρήστος είχε γεννηθεί στα Βουρλά και η μητέρα της Χριστίνα στη Σμύρνη της Μικράς Ασίας. Έφθασαν στα Χανιά το 1922 ως πρόσφυγες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι γονείς της έχασαν τους δύο πρώτους γιούς τους κατά τη διάρκεια της Κατοχής και μεγάλωσαν συνολικά επτά παιδιά μετά τον πόλεμο. Η Καρυστιάνη έζησε στα Χανιά μέχρι τα 18 που έφυγε για να σπουδάσει στη Νομική Σχολή Αθηνών.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών της ανέπτυξε αντιδικτατορική δράση. Εξελέγη πρόεδρος της Φοιτητικής Ένωσης Κρητών στις αρχές του 1973 και συνέβαλε στη στροφή της Ένωσης σε πιο αριστερές θέσεις και την επαναφορά του ονόματος του περιοδικού που εξέδιδε η Ένωση στον προδικτατορικό του τίτλο Ξαστεριά, ο οποίος θεωρούταν τολμηρός για τις πολιτικές συνθήκες της εποχής.

Συμμετείχε επίσης αρχικά στην αντιΕΦΕΕ και στη συνέχεια στην Πανσπουδαστική Κίνηση Συνεργασίας και πρωτοστάτησε στην κατάληψη της Νομικής. Για τη δράση της βασανίστηκε από τη Χούντα.

Έχει δηλώσει πως κατά καιρούς της έχουν γίνει προτάσεις για να πολιτευθεί αλλά δεν ενδιαφέρεται να γίνει πολιτικός.

Παίρνει όμως συχνά πολιτικές θέσεις μέσα από συνεντεύξεις της και ανοιχτές επιστολές.

Μετά τη δικτατορία δραστηριοποιήθηκε επαγγελματικά ως σκιτσογράφος και εικονογράφος με το ψευδώνυμο «Ιωάννα». Συνεργάστηκε με την εφημερίδα Ριζοσπάστης, τα περιοδικά Τέταρτο, Ένα και Εικόνες και με ξένες εφημερίδες.

Είναι παντρεμένη με τον γνωστό Έλληνα σκηνοθέτη Παντελή Βούλγαρη, με τον οποίο βρίσκονται μαζί από το 1977 και κατοικούν στο Πολύδροσο. Έχουν δύο παιδιά: τον σκηνοθέτη, ηθοποιό και μουσικό Αλέξανδρο Βούλγαρη και τη σκηνοθέτιδα Κωνσταντίνα Βούλγαρη.

Μυθιστορήματα

Μικρά Αγγλία (1997, Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 1998, υποψήφιο για το Ευρωπαϊκό Αριστείο Λογοτεχνίας και το βραβείο Balkanika)
Κουστούμι στο χώμα (2000, Βραβείο Μυθιστορήματος περιοδικού Διαβάζω 2001 και Βραβείο Ιδρύματος Κώστα & Ελένης Ουράνη Ακαδημίας Αθηνών)
Ο Άγιος της μοναξιάς (2003)
Σουέλ (2006, Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος 2007)
Τα σακιά (2010, Βραβείο Μυθιστορήματος περιοδικού Διαβάζω 2011)
Το φαράγγι (2015)