Η «σιωπηλή βόμβα»: Η Ελλάδα αντιμέτωπη με το φάσμα του δημογραφικού χειμώνα

Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπαρξιακή απειλή που, αν και εξελίσσεται αργά και αθόρυβα εδώ και δεκαετίες, πλέον λαμβάνει διαστάσεις εθνικού συναγερμού.

Τα πρόσφατα στοιχεία που δημοσίευσε η Ελληνική Στατιστική Αρχή για το έτος που πέρασε, επιβεβαιώνουν τους χειρότερους φόβους των δημογράφων και των οικονομικών αναλυτών: η χώρα βιώνει μια άνευ προηγουμένου δημογραφική καθίζηση, με το ισοζύγιο γεννήσεων και θανάτων να έχει διαταραχθεί σε βαθμό που μοιάζει πλέον μη αναστρέψιμος χωρίς ριζικές και μακρόπνοες παρεμβάσεις.

Το 2025 καταγράφηκε ως χρονιά-ορόσημο αρνητικών ρεκόρ, καθώς οι γεννήσεις υποχώρησαν κάτω από το ψυχολογικό φράγμα των 70.000, την ώρα που οι θάνατοι παρέμειναν σχεδόν διπλάσιοι, αγγίζοντας επίπεδα που παραπέμπουν σε συνθήκες πολέμου ή μεγάλης φυσικής καταστροφής και όχι σε περίοδο ειρήνης.

Η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια χώρα «μουσείο»

Η «σιωπηλή βόμβα» στα θεμέλια της ελληνικής κοινωνίας δεν είναι πλέον μια θεωρητική πρόβλεψη για το μακρινό μέλλον, αλλά μια σκληρή πραγματικότητα του παρόντος. Η μείωση του μόνιμου πληθυσμού, ο οποίος σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις συρρικνώθηκε περαιτέρω προσεγγίζοντας τα 10,3 εκατομμύρια, δεν είναι απλώς ζήτημα αριθμητικής.

Είναι ζήτημα που αγγίζει τον πυρήνα της οικονομικής βιωσιμότητας και της κοινωνικής συνοχής της χώρας. Η δημογραφική γήρανση εξελίσσεται με ρυθμούς που κατατάσσουν την Ελλάδα στις πιο «γηρασμένες» χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του δυτικού κόσμου.

Ο δείκτης εξάρτησης, δηλαδή η αναλογία των ηλικιωμένων προς τον ενεργό πληθυσμό, επιδεινώνεται ραγδαία, δημιουργώντας ασφυκτικές πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα και στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, τα οποία καλούνται να εξυπηρετήσουν έναν όλο και μεγαλύτερο αριθμό συνταξιούχων με όλο και λιγότερους εργαζόμενους να εισφέρουν πόρους.

Ο «χάρτης» του δημογραφικού Οικονομικοί οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ και η EBRD, σε πρόσφατες εκθέσεις τους, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τις επιπτώσεις αυτής της πληθυσμιακής αλλοίωσης στην ανάπτυξη.

Η έλλειψη εργατικού δυναμικού δεν είναι πια ένα πρόβλημα που αφορά μόνο τον πρωτογενή τομέα ή τον τουρισμό, αλλά επεκτείνεται οριζόντια σε όλους τους κλάδους της οικονομίας, από την υψηλή τεχνολογία μέχρι τις κατασκευές.

Οι προβλέψεις είναι δυσοίωνες, κάνοντας λόγο για απώλεια εκατοντάδων χιλιάδων θέσεων εργασίας τις επόμενες δεκαετίες λόγω της φυσικής μείωσης του εργατικού δυναμικού, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική συρρίκνωση του ΑΕΠ.

Η χώρα κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε έναν φαύλο κύκλο χαμηλής ανάπτυξης και υψηλής φορολογίας, καθώς το κράτος θα αναγκάζεται να επιβάλλει υψηλότερα βάρη στους λίγους παραγωγικούς πολίτες για να συντηρήσει το κράτος πρόνοιας, αποθαρρύνοντας έτσι περαιτέρω την εργασία και την επιχειρηματικότητα.

Ο χρόνος για ημίμετρα έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί

Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι ομοιόμορφο σε όλη την επικράτεια. Η ελληνική περιφέρεια βιώνει μια ακόμα πιο δραματική ερήμωση. Υπάρχουν νομοί της χώρας, όπως η Ευρυτανία, η Αρκαδία και η Φωκίδα, όπου το ισοζύγιο γεννήσεων-θανάτων είναι αρνητικό για δεκαετίες, οδηγώντας σε αυτό που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν «δημογραφική κατάρρευση».

Χωριά σβήνουν από τον χάρτη, σχολικές μονάδες κλείνουν η μία μετά την άλλη λόγω έλλειψης μαθητών και ολόκληρες περιοχές μετατρέπονται σε ζώνες αμιγούς κατοικίας ηλικιωμένων, χωρίς αναπτυξιακή προοπτική.

Η αστικοποίηση συνεχίζεται, αλλά ακόμη και τα μεγάλα αστικά κέντρα, που παραδοσιακά προσέλκυαν νέους, δεν καταφέρνουν πλέον να αντισταθμίσουν τις απώλειες, καθώς το κόστος διαβίωσης και η στεγαστική κρίση λειτουργούν αποτρεπτικά για τη δημιουργία οικογένειας.

Ακριβώς εδώ εντοπίζεται και η ρίζα του προβλήματος, η οποία είναι βαθιά κοινωνική και οικονομική. Η απόφαση των νέων ζευγαριών να αναβάλουν ή να ακυρώσουν την τεκνοποίηση δεν είναι προϊόν ιδιοτροπίας, αλλά αποτέλεσμα ενός περιβάλλοντος ανασφάλειας.

Η εκτίναξη του κόστους στέγασης, οι χαμηλοί μισθοί σε σχέση με το κόστος ζωής, η εργασιακή επισφάλεια και η έλλειψη επαρκών υποδομών φύλαξης παιδιών δημιουργούν ένα απαγορευτικό πλέγμα για την απόκτηση παιδιών.

Η γυναίκα καλείται συχνά να επιλέξει ανάμεσα σε καριέρα και οικογένεια, καθώς η εναρμόνιση της επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής παραμένει ζητούμενο παρά τα βήματα που έχουν γίνει.

Η μέση ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιού έχει ανέβει επικίνδυνα, περιορίζοντας βιολογικά τις πιθανότητες για απόκτηση δεύτερου ή τρίτου παιδιού, κάτι που είναι απαραίτητο για την αναπλήρωση του πληθυσμού.

Η ανάγκη για δράση είναι τώρα πιο επιτακτική από ποτέ

Το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι απλώς μια στατιστική ανωμαλία, αλλά η μεγαλύτερη εθνική πρόκληση του 21ου αιώνα. Απαιτεί διακομματική συναίνεση, μακροχρόνιο σχεδιασμό που θα υπερβαίνει τους εκλογικούς κύκλους και μια ριζική αλλαγή νοοτροπίας.

Αν δεν αντιμετωπιστεί άμεσα και δραστικά, η Ελλάδα κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια χώρα «μουσείο», με πλούσιο παρελθόν αλλά χωρίς το ανθρώπινο δυναμικό που θα της εξασφαλίσει μέλλον. Ο χρόνος για ημίμετρα έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και η ανάγκη για δράση είναι τώρα πιο επιτακτική από ποτέ.

Πηγή – In.gr – Παναγιώτης Ζαφειρόπουλος