Ο πολιτικός και ακαδημαϊκός κόσμος αποχαιρετά τον Αντώνη Μανιτάκη

Ο νομικός και πολιτικός κόσμος αποχαιρετά τον διακεκριμένο συνταγματολόγο Αντώνη Μανιτάκη που έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών. Ήταν ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και είχε διατελέσει υπουργός Εσωτερικών και υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης τον Ιούνιο του 2012 στην κυβέρνηση Αντώνη Σαμαρά.

Διήμερο πένθος κήρυξε η Κοσμητεία της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ που στην ανακοίνωσή της αναφέρει : «Η Κοσμητεία της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, με μεγάλη θλίψη ανακοινώνει την απώλεια του Καθηγητή Αντώνη Μανιτάκη. Στη μνήμη του δασκάλου μας, κηρύσσει διήμερο πένθος και αναστολή όλων των μαθημάτων της Σχολής με άμεση ισχύ».

«Η Νομική Σχολή πενθεί από σήμερα την απώλεια ενός μεγάλου δασκάλου και πνευματικού ανθρώπου, που πρόσφερε τα μέγιστα στην επιστήμη, την πανεπιστημιακή κοινότητα και τη χώρα, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα», δήλωσε ο κοσμήτορας της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ, καθ. Παναγιώτης Γκλαβίνης.  «Τον Δάσκαλό μας, θα τον αποχαιρετήσουν οι οικείοι του σε στενό οικογενειακό κύκλο», γνωστοποίησε, προσθέτοντας ότι «εμείς, οι συνάδελφοί του, οι μαθητές του και οι φίλοι του, θα τον αποχαιρετήσουμε στο δεύτερο σπίτι του, τη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, αύριο Πέμπτη στις 19:00′ στην Αίθουσα 112».

Τασούλας: «Ουσιαστική συμβολή στο δημόσιο βίο»

Τα συλλυπητήρια του για την απώλεια του Αντώνη Μανιτάκη εξέφρασε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας.

Συγκεκριμένα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε: «Ο Αντώνης Μανιτάκης υπήρξε διακεκριμένος καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου με πλούσιο επιστημονικό έργο και ουσιαστική συμβολή στο δημόσιο βίο. Δίδαξε επί δεκαετίες και διαμόρφωσε γενιές νομικών, καλλιεργώντας τον σεβασμό στο Σύνταγμα, στους θεσμούς και στην ακαδημαϊκή ελευθερία. Υπηρέτησε τη χώρα ως Υπουργός Εσωτερικών, Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης καθώς και από άλλες θέσεις δημόσιας ευθύνης με σοβαρότητα και αίσθηση καθήκοντος. Εκφράζω τα ειλικρινή συλλυπητήριά μου στην οικογένειά του, στους οικείους του και στην πανεπιστημιακή κοινότητα».

Κακλαμάνης: «Άφησε το αποτύπωμά του»

«Με θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Πανεπιστημιακού δασκάλου και πρώην Υπουργού Αντώνη Μανιτάκη. Μαθητής του σπουδαίου συνταγματολόγου Αριστόβουλου Μάνεση, τον οποίο διαδέχθηκε στην έδρα του Συνταγματικού Δικαίου στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, υπήρξε αφοσιωμένος στην επιστήμη του, αφήνοντας το αποτύπωμά του», αναφέρει στο συλλυπητήριο μήνυμά του, ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης.

«Διετέλεσε υπηρεσιακός Υπουργός Εσωτερικών στις υπηρεσιακές Κυβερνήσεις του 2012 και του 2015 και Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης από το 2012 έως το 2013, καθώς και Αναπληρωτής Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης (1997-1999) και Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (2010-2012 ).

Εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στους συγγενείς και φίλους του, όπως επίσης και στην Πανεπιστημιακή Κοινότητα του ΑΠΘ και την Κοσμητεία της Νομικής Σχολής, που κήρυξε διήμερο πένθος».

ΣΥΡΙΖΑ: «Άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του σε όλα τα πόστα που υπηρέτησε»

Η απώλεια του διακεκριμένου συνταγματολόγου, ενεργού πολίτη και πολιτικού, Καθηγητή και πρώην υπουργού Αντώνη Μανιτάκη μας κάνει φτωχότερους. Ο Αντώνης ήταν πάντα άνθρωπος της προσφοράς με ισχυρή άποψη και επιστημονική τεκμηρίωση. Αντιδογματικός άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του από όλα τα πόστα που υπηρέτησε.

Ο Αντώνης Μανιτάκης σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και αργότερα αναγορεύθηκε διδάκτωρ νομικών του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών, ενώ το 1982 εξελέγη καθηγητής στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Ήταν κοσμήτορας της Σχολής Νομικών και Οικονομικών Επιστημών την περίοδο 1989-1991, ενώ δίδαξε σε αξιόλογα πανεπιστήμια της Ευρώπης και των ΗΠΑ.

Διατέλεσε υπηρεσιακός υπουργός Εσωτερικών, υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης. Παράλληλα, είχε διατελέσει Αναπληρωτής Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, αλλά και Πρόεδρος και Αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ εκφράζει τα συλλυπητήριά του στην οικογένεια, τους οικείους και την ακαδημαϊκή του οικογένεια.

Σακελλαροπούλου: «Λαμπρό μυαλό, καθαρή φωνή της δημοκρατίας»

Με αγάπη και συγκίνηση η τ. Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, αναφέρθηκε στην απώλεια του Αντώνη Μανιτάκη, υπογραμμίζοντας ότι «Ο συνταγματικός του πατριωτισμός, η καθαρή φωνή, οι γνώσεις του και ιδίως η ποιότητα του χαρακτήρα του θα λείψουν στους δύσκολους σημερινούς καιρούς». Ειδικότερα, στη δήλωσή της, η κυρία Σακελλαροπούλου αναφέρει:

«Ο Αντώνης Μανιτάκης υπήρξε ένα λαμπρό μυαλό, ένας φωτισμένος δάσκαλος, ένας σημαντικός διανοούμενος, ένας ενεργός μάχιμος πολίτης. Διακεκριμένος συνταγματολόγος, διακατεχόταν από βαθύ δημοκρατικό ήθος και υποστήριζε με πάθος τις απόψεις του, χωρίς να διστάζει να συγκρούεται όταν θεωρούσε ότι έχει δίκαιο. Πιστός στην ευρωπαϊκή μας ταυτότητα, αντιμετώπιζε το Σύνταγμα ως καθημερινή ευθύνη και ανέλαβε με επιτυχία καίριες θέσεις σε κρίσιμες στιγμές για την πατρίδα. Ο συνταγματικός του πατριωτισμός, η καθαρή φωνή, οι γνώσεις του και ιδίως η ποιότητα του χαρακτήρα του θα λείψουν στους δύσκολους σημερινούς καιρούς. Η σκέψη μας είναι στην Κλύττα, τους γιούς του και τις πολυαγαπημένες του εγγονές. Τον αποχαιρετώ με αγάπη και συγκίνηση».

Ευ. Βενιζέλος: «Μεγάλη απώλεια για τη νομική επιστήμη και τη συνταγματική δημοκρατία»

«Ο θάνατος του Αντώνη Μανιτάκη είναι μεγάλη απώλεια. Απώλεια για τη νομική επιστήμη, ιδίως τον κλάδο του Συνταγματικού Δικαίου, για το μέτωπο στήριξης της συνταγματικής δημοκρατίας και του κράτους δικαίου, του ορθολογισμού, των αξιών της νεωτερικότητας και της ευρωπαϊκής ιδέας», αναφέρει ο Ευάγγελος Βενιζέλος στο συλλυπητήριο μήνυμα του.

«Το έργο του Αντώνη Μανιτάκη κατέχει κεντρική θέση στη σύγχρονη θεωρία του Συνταγματικού Δικαίου. Η κοινή γνώμη και ιδίως η νομική κοινότητα έχει προ πολλού μαρτυρήσει για την εξέχουσα και άκρως επιδραστική θέση του Αντώνη Μανιτάκη ως επιστήμονα, ως δασκάλου, ως διανοούμενου, ως ενεργού και μαχητικού πολίτη.

Ο διάλογος μαζί του, χάρη στη διανοητική εντιμότητα και το πάθος του, έδινε τις μεγαλύτερες αλλά και τις καλύτερες διαστάσεις τόσο στις διαφωνίες και τις συγκρούσεις όσο και στις συμφωνίες και τις συγκλίσεις. Η συνύπαρξή μας στον Τομέα Δημοσίου Δικαίου της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ ήταν για εμένα, ελπίζω και για αυτόν, ένα από τα καλύτερα κεφάλαια της ζωής μου.

Είχε επιπλέον το θάρρος να αναλάβει υπουργική ευθύνη τη δύσκολη περίοδο 2012-2013, στην καρδιά της οικονομικής κρίσης.

Πρέπει να ειπωθούν και θα ειπωθούν πολλά για τον Αντώνη Μανιτάκη, οι έπαινοι που του αρμόζουν. Τώρα, την ώρα του πένθους, η σκέψη μας είναι στην Κλύττα, τον Νικόλα, τον Βαγγέλη, όλη την οικογένεια, τους δικούς του ανθρώπους και πίσω στην Γιώτα. Τον αποχαιρετώ με όλη μου την αγάπη».

Αγγελούδης: «Συνέδεσε το όνομά του με τη νομική επιστήμη, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τη δημοκρατική σκέψη και τη δημόσια ευθύνη»

«Ο Αντώνης Μανιτάκης έφυγε σήμερα από τη ζωή. Ένας άνθρωπος που συνέδεσε το όνομά του με τη νομική επιστήμη, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τη δημοκρατική σκέψη και τη δημόσια ευθύνη.

Υπηρέτησε για δεκαετίες τη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, διαμορφώνοντας γενιές φοιτητών με καθαρότητα σκέψης και λόγου και βαθιά πίστη στους θεσμούς. Για εκείνον, το Σύνταγμα δεν ήταν ένα θεωρητικό πεδίο αλλά ο πυρήνας της δημοκρατικής μας συμβίωσης, η εγγύηση της ελευθερίας και της ισορροπίας του πολιτεύματος.

Υπήρξε διανοούμενος με νηφαλιότητα και συνέπεια, παρών στον δημόσιο διάλογο χωρίς ακρότητες, με επιχειρήματα και θεσμικό ήθος. Με τη στάση και το έργο του απέδειξε ότι η επιστήμη μπορεί και πρέπει να συνομιλεί με την κοινωνία.

Η Θεσσαλονίκη χάνει έναν άνθρωπο που τίμησε την πόλη της, που παρέμεινε σταθερά δεμένος με αυτήν και που συνέβαλε καθοριστικά στη φήμη και την ακτινοβολία του Πανεπιστημίου της.

Αποχαιρετώ τον δάσκαλο, φίλο και σημαντικό πολίτη της Θεσσαλονίκης, με σεβασμό εκτίμηση και αγάπη.

Εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του», δηλώνει ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης.

Αντώνης Λιάκος: «Αποχαιρετισμός σε ένα φίλο»

«Αποχαιρετισμός σε ένα φίλο

Με θλίψη πληροφορήθηκα την απώλεια του Αντώνη Μανιτάκη. Είμασταν συνάδελφοι και φίλοι από τα χρόνια που διδάσκαμε στο ΑΠΘ, σε διπλανές σχολές. Στη Νομική και στη Φιλοσοφική.

Είχαμε περάσει στα νιάτα μας και οι δυο από τη μεγάλη του Τρότσκι σχολή. Δεν ισχύει βέβαια το «άπαξ τροτσκιστής -για πάντα τροτσκιστής», εν τούτοις μερικά χαρακτηριστικά τα κληρονομήσαμε. Αυτό που έλεγε ο Αντώνης το σύνδρομο να νομίζεις πως κουβαλάς στους ώμους σου τον κόσμο και να αισθάνεσαι ενοχή για όσα κακά συμβαίνουν πάνω του, την επιμονή να λές την άποψή σου, αρέσει δεν αρέσει, πληρώνοντας το κόστος, καθώς και τον κοσμοπολιτισμό και την εναντίωση σε κάθε εθνικισμό.

Είχαμε συνεργαστεί με τον Αντώνη οργανώνοντας την ελληνική αλληλεγγύη στην Πολωνική Solidarnosc, το 1980, στην εναντίωση στην εθνική υστερία για το Μακεδονικό στα ’90, και στην υποστήριξη ανθρώπων που διώκονταν. Θυμάμαι το μήνυμα του, που μου είχε αφήσει στον τηλεφωνητή κάποτε. «Είμαι ο άλλος Αντώνης. Τι να θέλω; τα συνηθισμένα, κάτι πρέπει να κάνουμε». Μαζί, εκείνα τα χρόνια, και η υπέροχη Γιώτα Κραββαρίτου.

Αποκλίναμε με τον Αντώνη όταν έγινε υπουργός στην κυβέρνηση Σαμαρά. Την τελευταία φορά που καθίσαμε δίπλα-δίπλα ήταν στο συνέδριο για τα 40 χρόνια της Μεταπολίτευσης. Από τα πίσω καθίσματα ακούγονταν αποδοκιμασίες για την παρουσία του εκεί. Δεν τις συμμεριζόμουν. Ο ίδιος μου μιλούσε για τις δυο ψυχές του Σαμαρά, την εθνικιστική και την κοσμοπολίτικη. Ίσως ήταν η δεύτερη που τον τράβηξε.

Απομακρυνθήκαμε έκτοτε. Πήγα στην τελετή όταν του απονεμήθηκε ο τιμητικός τόμος, αγκαλιαστήκαμε στο τέλος, αλλά η σιωπή είχε πέσει αμετάκλητα ανάμεσά μας. Σκέφτομαι μερικές φορές τις ζωές μας, και τη δική μου και των φίλων μου, σαν γραμμές που άλλοτε σμίγουν και διασταυρώνονται, άλλοτε αποκλίνουν και απομακρύνονται. Και το ζήτημα είναι σε ποιο σημείο θα κοπεί το νήμα. Τότε σκέφτεσαι συνολικά τη ζωή του φίλου σου, και τα κοινά υπερισχύουν των διαφορών.

Καλό ταξίδι φίλε!

Στην Κλείτα, τη σύζυγό του, στον Νικόλα και τον Βαγγέλη, τους γιούς του, τα συλλυπητήριά μου και την αγάπη μου. Η φωτογραφία το 2004 στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.», αναφέρει ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Πέτρος Παπασαραντόπουλος: «Δεν δίσταζε να αναθεωρεί βεβαιότητες άλλων εποχών»

«Ο αγαπημένος φίλος Αντώνης Μανιτάκης έφυγε σήμερα για το επέκεινα.

Κορυφαίος συνταγματολόγος, ενεργός πολίτης, δημόσιος διανοούμενος, δεν δίσταζε να αναθεωρεί βεβαιότητες άλλων εποχών, να αντιπαρατίθεται και να επιχειρηματολογεί.

Αντώνη, καλό ταξίδι», γράφει ο διδάκτωρ Βαλκανικών Σπουδών.

Λίνα Παπαδοπούλου: «Μας έχει αφήσει παρακαταθήκη το έργο του»

«Ο Αντώνης Μανιτάκης  έχει αφήσει ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στην επιστήμη του δικαίου και δη στο ελληνικό συνταγματικό δίκαιο.

Χωρίς φόβο αλλά με πολύ πάθος αφιερώθηκε στον τόπο, στα δημόσια πράγματα και στη συνταγματική τους θέσμιση, μιλώντας πάντοτε βάσει πεποίθησης και όχι συμφέροντος για τα πολιτειακά τεκταινόμενα.

Αφοσιωμένος στο συνταγματικό δίκαιο, αφιερωμένος στην επιστήμη, Δάσκαλος παθιασμένος με λαμπερό βλέμμα, μιλούσε και έγραφε οξύνους και πρωτοποριακός.

Μας έχει αφήσει παρακαταθήκη το έργο του, γραπτά και ομιλίες, την αφοσίωσή του στις ιδέες, στα κείμενα, την εμμονή στην ποιότητα, στην ευθύβολη και ανιδιοτελή κρίση, κυρίως όμως μας αφήνει την αγάπη του και παίρνει μαζί του τη δική μας…

Θα είναι πάντα μαζί μας…», γράφει η Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ 

Αριστείδης Χατζής: «Η συμβουλή που μου έδωσε ήταν μια από τις πολυτιμότερες που έλαβα στη ζωή μου»

Άνοιξη 2001. Είμαι 34 ετών, εκλεγμένος λέκτορας στο ΕΚΠΑ από την προηγούμενη χρονιά, ταξιδεύω στην Αθήνα για να ορκιστώ. Μπαίνω στο τρένο (από Θεσσαλονίκη), κάθομαι στη θέση μου και απλώνω στο τραπεζάκι μου όλες τις εφημερίδες του ΣΚ. Καθημερινή, Βήμα, Νέα Σαββάτου, Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Επενδυτή, ίσως και καμιά άλλη, δεν θυμάμαι.

Καθώς τακτοποιούμε μπαίνει στο βαγόνι ο Αντώνης Μανιτάκης. Έχω να τον δω δέκα χρόνια περίπου καθώς μεσολάβησαν οι σπουδές μου στις Η.Π.Α. Τον είχα γνωρίσει το 1985 όταν παρακολουθούσα τα μαθήματά του καθώς και τα μαθήματα του Βαγγέλη Βενιζέλου. Το Συνταγματικό Δίκαιο ήταν από τα ελάχιστα μαθήματα που έβρισκα ενδιαφέροντα στη Νομική Σχολή και έτσι τα παρακολουθούσα εις τριπλούν (παρακολουθούσα, δηλαδή, τα μαθήματα και των τριών διδασκόντων στα 3 κλιμάκια). Ο Μανιτάκης με είχε προσέξει κάπως στο πρώτο έτος αλλά για λόγους, που δεν είναι της ώρας, δεν είχαμε διατηρήσει επαφή. Έτσι, όταν μπήκε στο βαγόνι, δεν με θυμήθηκε, ούτε υπήρχε περίπτωση να με αναγνωρίσει.

Σκέφτηκα αμέσως να πάω να του μιλήσω, να του πω ποιος είμαι, τι έκανα στο μεταξύ, να περηφανευτώ και λίγο που θα είμαι πλέον συνάδελφός του. Αλλά περίμενα να ξεκινήσει το τρένο, και κάποια στιγμή να τον προσεγγίσω. Αλλά κάθισε σε αντικριστές θέσεις, δίπλα σε τρία νέα κορίτσια και έπιασε τη συζήτηση μαζί τους. Οπότε δεν τον ενόχλησα, άρχισα να διαβάζω τις εφημερίδες μου.

Κάποια στιγμή εξαντλήθηκε η συζήτηση με τις κοπέλες και έπεσε σιωπή. Τότε, ο Μανιτάκης στράφηκε σε μένα:

«Αυτές τις εφημερίδες θα τις διαβάσετε;» «Ε, ναι», απάντησα αμήχανα. «Είναι χαμένος χρόνος από τη λογοτεχνία.»

Γνώρισα τον Αντώνη Μανιτάκη το φθινόπωρο του 1985 και τελευταία φορά τον είδα, απ’ ό,τι θυμάμαι, τον Δεκέμβριο του 2024, στην εκδήλωση για τον Βαγγέλη Βενιζέλο. Η σχέση μας χρωματίστηκε από 4-5 περιστατικά που θα είχαν μεγάλο ενδιαφέρον να τα μεταφέρω σήμερα, αλλά θα το κάνω στο μέλλον. Περιορίζομαι σε ένα, αυτό που περιέγραψα. Όχι γιατί ήταν αυτό που μας επανασυνέδεσε. Αλλά γιατί η συμβουλή που μου έδωσε ήταν μια από τις σοφότερες και πολυτιμότερες που έλαβα στη ζωή μου. Προφανώς την ακολούθησα. Σήμερα τις κυριακάτικες που αγοράζουμε τις διαβάζει μόνο η Γιούλη και μου δίνει ένα σύντομο ρεζουμέ για να μην βρίσκομαι εκτός τόπου και χρόνου.

Υ.Γ. Όταν γνώρισα τον Αντώνη Μανιτάκη είχε μούσια. Δυστυχώς δεν βρήκα καμία παλαιότερη φωτογραφία του για να την ανεβάσω.», αναφέρει ο Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών στο Τμήμα Ιστορίας & Φιλοσοφίας της Επιστήμης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών