Το ιστορικό τζαμί της Κοζάνης που θα μεταμορφωθεί σε πολυχώρο πολιτισμού και δημοτική βιβλιοθήκη

Το ιστορικό Τζαμί της Νεάπολης στην Κοζάνη παρέμενε για πολλά χρόνια αναξιοποίητο, με την διαχείρισή του πλέον να περνά στον δήμο Βοΐου, με σκοπό την ανακαίνιση και την μετατροπή του σε πολυχώρο πολιτισμού και δημοτική βιβλιοθήκη.

Την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου υπογράφηκε μάλιστα και η σχετική σύμβαση πολυετούς μίσθωσης του χώρου από τον δήμο Βοΐου με τον δήμαρχο της περιοχής κ. Χρήστο Ζευκλή να κάνει λόγο για ένα ιστορικής σημασίας κτίριο που θα αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς για τον πολιτισμό και τις τέχνες στην περιοχή της Νεάπολης.

To Παλιό Τζαμί, όπως ήταν γνωστό, χτίστηκε πιθανότατα στην ύστερη οθωμανική περίοδο (τέλη 18ου με αρχές 19ου αιώνα) και λειτουργούσε ως μουσουλμανικός χώρος λατρείας.

Ωστόσο, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1924, έχασε την θρησκευτική του χρήση και ενσωματώθηκε στις δραστηριότητες της αγοράς, εξυπηρετώντας εμπορικές ανάγκες, όπως αποθήκες, καταστήματα, πρατήρια τροφίμων και χώρος για το μονοπώλιο αλατιού, καθώς αποτελούσε την κρατική αποθήκη αλατιού εκείνης της εποχής.

Τα επόμενα χρόνια λειτούργησε ως καπναποθήκη του συνεταιρισμού, ως ιδιωτικό γυμνάσιο μέχρι την δεκαετία του 1960, ως δημόσιο γυμνάσιο μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970, ως εφορία και τέλος ως εκθεσιακός χώρος.

Η Λειψίστα που έγινε Νεάπολη

Η Νεάπολη ανήκει γεωγραφικά και διοικητικά στη επαρχία Βοΐου Κοζάνης. Είναι κτισμένη δυτικά του ποταμού Αλιάκμονα σε μια τοποθεσία που επιτρέπει το άνετο αγνάντεμα του Σινιάτσικου ή Άσκιου όπως ονομάζεται επίσημα. Δυτικότερα απλώνεται ο ορεινός όγκος του Βοΐου όρους και στα νοτιοανατολικά το όρος Βούρινος. Βρίσκεται κτισμένη σε υψόμετρο 680 μ. και έχει έκταση 17 τετραγωνικά χιλιόμετρα.

Στη θέση της σημερινής Νεάπολης βρισκότανε τα αρχαία χρόνια η πόλη Λεβαία, πρωτεύουσα της επαρχίας Ελιμείας και έδρα ενός βασιλιά, του οποίου το όνομα δεν αναφέρεται ούτε από τον αρχαίο ιστορικό Ηρόδοτο.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας ήταν διοικητικό και στρατιωτικό κέντρο. Οι περισσότεροι κάτοικοι της Νεάπολης ήταν μωαμεθανοί. Στη Νεάπολη κατοικούσαν πλούσιοι Τούρκοι που ονομαζόταν μπέηδες. Αυτοί είχαν κτήματα στα γύρω χωριά και είχαν πολλά εισοδήματα. Οι χριστιανοί ήταν πολύ λίγοι. Πολλοί από τους χριστιανούς της εποχής εκείνης αναγκάστηκαν από τους Τούρκους να αλλάξουν πίστη και να γίνουν μωαμεθανοί. Αυτοί ονομάστηκαν Βαλαάδες. Ήταν Έλληνες στην καταγωγή τους και δεν ήξεραν σχεδόν καθόλου να μιλάνε την τουρκική γλώσσα.

Το όνομα της Νεάπολης μέχρι και το 1928 ήταν Λειψίστα ή Λειψίστη. Το όνομα Νεάπολη δόθηκε με διάταγμα στις 11 Σεπτεμβρίου του 1928. Τότε άλλαξε και το όνομα της επαρχίας. Μέχρι τότε ονομαζόταν Ανασελίτσα και ονομάστηκε Βόιο. Πριν δοθεί στην πόλη μας το όνομα Νεάπολη μια επιτροπή από κατοίκους της είχε προτείνει να ονομαστεί «Αλεξάνδρεια» ή «Καλλιθέα», επειδή έχει ωραία θέα και βρίσκεται κτισμένη σε μέρος που αγναντεύεις όλο το Βόιο. Κάποιοι από τους κατοίκους της είχαν προτείνει και το όνομα «Ίμερα», γιατί αρκετοί από τους πρόσφυγες που ήρθαν στη Νεάπολη ήταν από την πόλη Ίμερα του Πόντου.

Το πέτρινο ρολόι

Στη Λειψίστη από τη στιγμή που εξισλαμίστηκε κατοικούσαν μπέηδες οι οποίοι κυβερνούσαν ως άρχοντες όλη την Περιφέρεια Ανασελίτσης.

Μετά τη μεταρρυθμιστική προσπάθεια του Σουλτάνου το 1856 με το «Χάττ-ι Χουμαγιούν», σύμφωνα με το οποίο οι Χριστιανοί θεωρούνταν πλέον και αυτοί πολίτες, υπήκοοι της Μωpetrino roloiαμεθανικής Αυτοκρατορίας η θέση των μπέηδων της περιοχής υπήρξε δεινή. Στερήθηκαν τα πολλά εισοδήματα και πτώχυναν σε μεγάλο βαθμό. Η οικονομική παρακμή της Λειψίστης κράτησε ως και το 1881. Με την απελευθέρωση της Θεσσαλίας οι πολιτικές και στρατιωτικές αρχές των Τούρκων μεταφέρθηκαν στη Δυτική Μακεδονία. Έτσι ορίστηκε ως έδρα της στρατιωτικής μεραρχίας η Λειψίστη (Νεάπολη). Σύντομα επέστρεψε στην περιοχή και πάλι η ακμή. Κτίστηκαν στην πόλη μεγαλοπρεπείς στρατώνες, νοσοκομεία, τζαμιά και άλλα κτίρια τα οποία έδωσαν στην πόλη μια ανέλπιστη αίγλη. Μέραρχος για πολλά χρόνια υπήρξε ο στρατάρχης Νεσάτ Πασάς. Στις μέρες του κτίστηκαν πολλά κτίρια ανάμεσα στα οποία και το πέτρινο Ρολόι της πόλης.

Δυστυχώς από όλα τα κτίρια που κτίστηκαν εκείνη την εποχή σώθηκαν μόνο το ένα τζαμί (το σημερινό κτίριο της ΔΟΥ Νεάπολης που αναπαλαιώθηκε) και το πέτρινο Ρολόι.

Είναι κτισμένο στο κέντρο της πόλης, στον αύλειο χώρο του Δημοτικού Σχολείου Νεάπολης. Κατασκευαστής του Ρολογιού ήταν ο εργολάβος Αθανάσιος από τον Αυγερινό Βοΐου, που ζούσε και εργαζόταν στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί τον γνώρισε ο Νεσάτ Πασάς και στη συνέχεια τον απέστειλε στη Νεάπολη για την κατασκευή του έργου, που και σήμερα κοσμεί τη Νεάπολη.

Το Ρολόι είναι κατασκευασμένο από πελεκητή πέτρα (ασβεστόλιθος) και έχει ύψος περίπου δώδεκα μέτρα. Έχει σχήμα κανονικού εξαγώνου και στην κορυφή έχει την καμπάνα. Αποτελείται από τέσσερις ορόφους (τρία μέτρα ο καθένας). Κάποιες εργασίες για τη συντήρησή του έγιναν το 1925.

*με πληροφορίες από: kozan.gr / Δημοτικό Σχολείο Νεάπολης Κοζάνης