Εικόνες: Στην εβραϊκή νεκρόπολη της Κρακοβίας

Λέξεις / Εικόνες: Τάσος Παπαδόπουλος

Καθώς ξημερώνει η Διεθνής Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ολοκαυτώματος, νιώθω την υποχρέωση να αναρτήσω μερικές φωτογραφίες που τράβηξα από το Nowy cmentarz żydowski w Krakowie, το εβραϊκό νεκροταφείο της Κρακοβίας, το οποίο επισκέφθηκα τον Απρίλιο του 2023.

Το συγκεκριμένο νεκροταφείο αποτελεί μια από τις ελάχιστες περιπτώσεις εβραϊκών νεκροπόλεων της Ευρώπης που λεηλατήθηκε από τους Ναζί κατά την περίοδο του Β΄ Π.Π.

Εξαιτίας της γειτνίασης του με το στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας Πλάζοφ, οι ταφόπλακες του χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό για να στρωθούν “μονοπάτια” στους λασποτόπους του κολαστηρίου, που διοικούνταν από το σαδιστικό ψυχοπαθές κάθαρμα που άκουγε στο όνομα Amon Göth.

Όσοι έχετε δει τη “Λίστα του Σίντλερ” γνωρίζετε πολύ καλά για τι πράγμα μιλάω.

Επιπλέον, πολλές ταφόπλακες “πουλήθηκαν” από τους ναζί σε ντόπιους λιθοξόους και διάφορους μάστορες, ενώ τα οστά των νεκρών διασκορπίστηκαν.

Μετά το τέλος του πολέμου, πιθανότατα ο επιζών πολιτικός μηχανικός Jakub Stendig, μαζί με άλλους επιζώντες, περισυνέλεξαν τα θραύσματα από όσες ταφόπλακες μπόρεσαν να συγκεντρώσουν και το εγκατέστησαν και πάλι στο νεκροταφείο, δημιουργώντας ένα κεντρικό μνημείο και αρκετά παράπλευρα τοιχία.

Ακόμα και αν βρήκαν ένα κομμάτι μάρμαρο με ένα εβραϊκό γράμμα, το επέστρεψαν και το τοποθέτησαν στον τόπο όπου αρχικά ανήκε.

Αυτό που έγινε στο Nowy cmentarz żydowski w Krakowie φαντάζει πταίσμα, μπροστά στην καταστροφή και στο πλιάτσικο που έγινε στην εβραϊκή νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης που αριθμούσε 400.000 με 500.000 ταφές.

Ακόμα και σήμερα, ο Θεσσαλονικιός ή ο επισκέπτης της πόλης που ξέρει που να κοιτάξει, θα δει δεκάδες θραύσματα από εβραϊκές ταφόπλακες σε διάφορα σημεία της πόλης και των προαστίων.

Τα θραύσματα αυτά είναι τεκμηριωμένα και γνωστά στους ερευνητές. Ο φωτογράφος Martin Barzilai τεκμηρίωσε φωτογραφικά και τοποθέτησε πάνω στον χάρτη, τα ίχνη αυτά της κατακρεουργημένης εβραϊκής μνήμης, στο υπέροχο βιβλίο που εξέδωσε στο Παρίσι το 2023 με τίτλο “Cimetière fantôme: Thessalonique”.

Σε μια ομιλία που έδωσα στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης πριν δύο περίπου χρόνια, έπειτα από ευγενική πρόσκληση που μου απευθύνθηκε, εξέφρασα το ερώτημα, αν με αφορμή το Νέο Μουσείο Ολοκαυτώματος που -επιτέλους- θα ανεγερθεί στην πόλη μας, θα ήταν δυνατό να συλλεχθούν τα δεκάδες αυτά τμήματα από τις εβραϊκές ταφόπλακες και να ενταχθούν σε ένα μνημείο που θα υποδέχεται τον επισκέπτη στον αύλειο χώρο του Μουσείο.

Κανένα από αυτά -τα έχω δει σχεδόν όλα με τα μάτια μου- δεν αποτελεί δομικό μέρος μιας κατασκευής, οπότε η αφαίρεση τους δεν πρόκειται να “διαταράξει” τη στατικότητα κάποιου κτηρίου.

Η κλίμακα της καταστροφής του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης, το συνακόλουθο πλιάτσικο και η ανέγερση των κτηρίων της Πανεπιστημιούπολης αποτελεί ένα έγκλημα χωρίς τιμωρία.

Στον αγώνα της Μνήμης ενάντια στη Λήθη, όπως πολύ εύστοχα έλεγε μια παλιά σεφαραδίτικη παροιμία, οι νεκροί δεν γνωρίζουν τίποτα, όλα γίνονται για τα μάτια των ζωντανών:

“El muerto no save nada, todo es para el ojo del bivo”

Αυτή τη μνήμη οφείλουμε να διατηρήσουμε ζωντανή με κάθε τρόπο, ειδικά σε αυτήν εδώ την πόλη.

*Ο Τάσος Παπαδόπουλος είναι ξεναγός