Επιθεώρηση Εργασίας: Υποστελέχωση σε βαθμό κακουργήματος – Ένας ελεγκτής για 1.509 επιχειρήσεις

Σε μια περίοδο όπου η εντατικοποίηση της εργασίας βαθαίνει και οι απαιτήσεις παραγωγικότητας αυξάνονται, ενώ το ύψος των μισθών παραμένει στα ίδια επίπεδα εδώ και χρόνια, το ζήτημα της ουσιαστικής προστασίας των εργαζομένων επανέρχεται επιτακτικά στον δημόσιο διάλογο.

Η υποστελέχωση της Επιθεώρησης Εργασίας αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα που επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια στους χώρους εργασίας.

Και είναι αυτή η πραγματικότητα που διαμορφώνεται τα τελευταία χρόνια που δείχνει έναν ελεγκτικό μηχανισμό που λειτουργεί υπό πίεση, με περιορισμένους ανθρώπινους πόρους και αυξημένες αρμοδιότητες. Ακόμη και τις απλές γραφειοκρατικές εργασίες καθώς διοικητικό προσωπικό δεν υπάρχει, παρά καλύπτεται από τ0υς ίδιους τους ελεγκτές (!).

Με λίγα λόγια η Επιθεώρηση Εργασίας καλείται να εποπτεύσει μια ολόκληρη αγορά εργασίας, την ίδια ώρα που οι ίδιοι οι εργαζόμενοι της κάνουν λόγο για ελλείψεις, υπερφόρτωση και αδυναμία ουσιαστικής πρόληψης. Και όπως γίνεται κατανοητό όταν ο ελεγκτικός μηχανισμός λειτουργεί στο «όριο», η πρόληψη σε εκ των υστέρων διαχείριση τραγικών περιστατικών, όπως αυτό που συνέβη πρόσφατα στο εργοστάσιο Βιολάντα που στοίχισε τη ζωή σε πέντε εργαζόμενες.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, στελέχη και συνδικαλιστές του κλάδου τοποθετούνται δημόσια, καταρρίπτουν μύθους που δημιουργούνται από κυβερνητικά αφηγήματα και αναδεικνύουν τις πραγματικές διαστάσεις της υποστελέχωσης και τις συνέπειές της στην καθημερινότητα των εργαζομένων.

Τι είναι η Επιθεώρηση Εργασίας και τι προβλήματα δημιουργεί η υποστελέχωση

Η Επιθεώρηση Εργασίας είναι η αρμόδια ανεξάρτητη αρχή που:

• Ελέγχει την εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας
• Επιβλέπει την υγεία και ασφάλεια στους χώρους εργασίας
• Διερευνά εργατικά ατυχήματα
• Επιβάλλει διοικητικά πρόστιμα
• Παρεμβαίνει σε περιπτώσεις αδήλωτης εργασίας και παραβιάσεων ωραρίων

Τα προβλήματα που δημιουργούνται με βάση την υποστελέχωση που δηλώνουν πως υπάρχει τα ίδια τα στελέχη της ανεξάρτητης αρχής είναι τα εξής:

• Μειωμένοι έλεγχοι σε επιχειρήσεις
• Καθυστέρηση διερεύνησης εργατικών ατυχημάτων
• Περιορισμένη πρόληψη παραβάσεων
• Δυσκολία ελέγχου σε απομακρυσμένες περιοχές
• Αυξημένος φόρτος εργασίας για κάθε επιθεωρητή

Και όλα αυτά τη στιγμή που μιλάμε για μια χώρα με χιλιάδες επιχειρήσεις και εργοτάξια, που ουσιαστικά μένουν χωρίς έλεγχο καθώς οι αριθμοί εργαζομένων και επιχειρήσεων δεν επαρκούν για να καλυφθούν ούτε στο ελάχιστο οι ανάγκες των ουσιαστικών προληπτικών ελέγχων, έτσι ώστε να μη φτάνουμε σε παρόμοια περιστατικά με αυτά των Τρικάλων.

«1 Επιθεωρητής για 1.509 επιχειρήσεις»

Το στέλεχος που περιέγραψε την άκρως ανησυχητική εικόνα που επικρατεί μέχρι σήμερα στον κλάδο της Επιθεώρησης Εργασίας είναι η ίδια η πρόεδρος του Συλλόγου Επιθεωρητών Ασφαλείας και Υγείας, Παναγιώτα Ρόζου, η οποία μεταξύ άλλων παραθέτει αριθμούς και συσχετισμούς που πραγματικά σοκάρουν.

«Κοιτάξτε, αυτοί οι αριθμοί που ακούστηκαν πρόσφατα από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο δεν έχουν καμιά επαφή με την πραγματικότητα. Είπε για παράδειγμα ότι στον νομό Τρικάλων υπάρχουν 57 επιθεωρητές. Μιλάμε για αδιανόητο στοιχείο καθώς στην πραγματικότητα στη συγκεκριμένη περιοχή έχει μόνο 4. Και αυτά είναι στοιχεία στα οποία μπορεί να έχει πρόσβαση κάθε πολίτης. Υπάρχουν 4 επιθεωρητές σε ολόκληρο το νομό Τρικάλων, οι οποίοι μάλιστα εξυπηρετούν και τον νομό Καρδίτσας. Τώρα γιατί υπάρχει αυτή η αναλογία;

Και επειδή το τεύχος του Εργάνη για το 2025 έχει βγει μπορώ να σας πω ότι ο αριθμός των επιθεωρητών Ασφάλειας και Υγείας σε ολόκληρη την Ελλάδα παραμένει ίδιος, δηλαδή 233 ενώ οι επιχειρήσεις και οι εργαζόμενοι έχουν αυξηθεί κι έχουν ξεπεράσει τις 351.552 του 2024. Με μια απλή διαίρεση διαπιστώνουμε ότι ένας επιθεωρητής καλείται να ελέγξει 1.509 επιχειρήσεις. Βάλτε εσείς με το νου σας τώρα πως και πότε μπορεί ένας και μόνο άνθρωπος να ελέγξει επί τόπου 1.509 επιχειρήσεις με τα παραρτήματά και τα υποκαταστήματά τους. Διότι για την ασφάλεια και για την υγεία ο έλεγχος δεν μπορεί να μην είναι επιτόπιος», αναφέρει αρχικά η κα. Ρόζου.

Και προσθέτει: «Δεν πρόκειται για μια υπηρεσία που μπορεί να ελεγχθεί από το γραφείο. Πρέπει να πάει εκεί ο επιθεωρητής να δει, τα μηχανήματα αν είναι ασφαλή, το περιβάλλον το εργασιακό, εάν υπάρχουν επικίνδυνοι παράγοντες ή όχι, αν υπάρχουν σκόνες, καπνοί, αέρια, να ελέγξει το κτίριο εάν είναι ασφαλές, τα δάπεδα του, εάν υπάρχουν υπερυψωμένα σημεία στα οποία οι εργαζόμενοι έχουν πρόσβαση κ.ο.κ. Βγαίνουν κάποιοι από την κυβέρνηση και λένε ότι οι έλεγχοι μπορούν να γίνονται και από απόσταση. Αυτά δεν γίνονται. Αυτό μπορεί να το κάνει μόνο ο κλάδος των επιθεωρητών εργασιακών σχέσεων που ελέγχει την ψηφιακή κάρτα από το γραφείο. Εμείς είμαστε άλλη υπηρεσία. Δεν έχουμε σχέση ούτε και διοικητικά με τους επιθεωρητές εργασιακών σχέσεων». 

Σε κάθε ελεγκτή αντιστοιχούν 10.000 εργαζόμενοι

Συνεχίζοντας να αναλύει αριθμούς η πρόεδρος του Συλλόγου Επιθεωρητών Ασφάλειας και Υγείας, συμπληρώνει πως «οι εργαζόμενοι που αντιστοιχούν σε αυτές τις 351.552 επιχειρήσεις είναι 2.500.000. Εάν κάνουμε πάλι την διαίρεση θα διαπιστώσουμε ότι προκύπτουν 10.000 εργαζόμενοι για κάθε επιθεωρητή. Σ’ αυτούς δεν συμπεριλαμβάνεται ο Δημόσιος τομέας αν και εμείς ελέγχουμε και αυτόν, καθώς επίσης και τα τεχνικά έργα. Αυτές οι επιχειρήσεις που αναφέρουμε είναι όσες διαθέτουν πίνακα προσωπικού. Τα τεχνικά έργα δεν έχουν πίνακα. Άρα δηλαδή εδώ προστίθενται αυτά τα νούμερα που συζητάμε, δηλαδή 1.509 επιχειρήσεις και 10.000 εργαζόμενοι για κάθε επιθεωρητή, συν τα τεχνικά έργα, συν τον Δημόσιο τομέα, ο οποίος απαριθμεί περισσότερους από 500.000 εργαζόμενους. 

Επίσης υπάρχουν υπηρεσίες που ελέγχονται συστηματικά, όπως οι Δήμοι. Οι τελευταίοι μάλιστα έχουν ένα πολύ σοβαρό ποσοστό ατυχημάτων και σοβαρών ατυχημάτων. Όταν λοιπόν λέμε Δημόσιο, μη σκεφτούμε ένα γραφείο του Δημοσίου». 

Οι 233 εκτελούν και διοικητικές εργασίες

Καταδεικνύοντας  με ακόμη με πιο μελανά χρώματα την υποστελέχωση του Σώματος, η κα. Ρόζου συμπληρώνει με νόημα:

«Θέλετε να σας το κάνω ακόμα πιο αναλυτικό; Οι 233 είναι αυτοί που έχουν την ιδιότητα του επιθεωρητή ασφάλειας  και υγείας, όμως, δεν κάνουν όλοι ελέγχους. Γιατί; Γιατί η Επιθεώρηση Εργασίας έχει μια παγκόσμια πρωτοτυπία και αποτελείται μόνο από επιθεωρητές. Δεν διαθέτει διοικητικό προσωπικό, παρά ελάχιστο μόνο. Οπότε τις διοικητικές υπηρεσίες τις λειτουργούν οι ίδιοι οι επιθεωρητές. Δηλαδή έχουμε πρόγραμμα για να μπορούμε να κάνουμε και εσωτερικές υπηρεσίες, γιατί αλλιώς τα γραφεία δεν μπορούν να λειτουργήσουν. Οπότε βρισκόμαστε εκεί και σηκώνουμε τα τηλέφωνα ή ολοκληρώνουμε γραφειοκρατικά ζητήματα.

Αυτά βέβαια συμβαίνουν γιατί κάθε χρόνο αποχωρεί κόσμος και δεν κάνουν καθόλου προσλήψεις. Από το 2000 κι έπειτα δεν έχει έρθει πολύς κόσμος στην υπηρεσία. Επιπλέον στη διάρκεια των μνημονίων το 2011, ενώ η Επιθεώρηση μπορούσε να εξαιρεθεί ώς ένας πολύ σημαντικός τομέας, εν τούτοις κατάργησαν 330 οργανικές θέσεις. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μπορεί να λέει ότι η Επιθεώρηση Εργασίας έχει πληρωμένες το 90% των θέσεων. Και αυτό είναι αλήθεια που λέει. Αλλά είναι η μισή αλήθεια. Γιατί; Γιατί υπάρχουν περίπου 993 οργανικές θέσεις στην Υπηρεσία κι έχω πληρωμένες τις 800 θέσεις. Σου λέει “ποια υπηρεσία είναι γεμάτη στο 90%”.

Τι γίνεται όμως με αυτές. Πρώτον: Με τα μνημόνια έχουν καταργηθεί όπως προείπαμε 330 θέσεις. Δεύτερον: Αυτές οι θέσεις είναι όλες οργανικές ή υπάρχουν αποσπασμένοι και δεσμευμένοι σε άλλες υπηρεσίες; Υπάρχουν και τέτοιοι. Γι’ αυτό και η κυβέρνηση πάει με τη λογική ότι δεν υπάρχουν κενές θέσεις. Κενές ποιες είναι; Αυτές που είναι ελεύθερες, οι οποίες είναι περίπου 100. Οπότε αυτές οι αλήθειες, είναι οι φτιαχτές που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα.

Αυτή τη στιγμή ακόμη και 500 να γίνουμε δεν θα αλλάξουν πολλά πράγματα. Ούτε και οι συσχετισμοί. Δεν θα πλημμυρίσουμε τους χώρους εργασίας προφανώς, αλλά θα μπορούμε τουλάχιστον να έχουμε μεγαλύτερη παρουσία στους εργασιακούς χώρους και πιο εντατικούς ελέγχους. Θα έχεις μεγαλύτερη ευχέρεια να εμβαθύνεις ακόμη περισσότερο». 

Ποιες περιοχές δεν έχουν τμήματα

Επίσης αναφερόμενη στις περιοχές που δεν μπορούν να καλυφθούν από την Επιθεώρηση Εργασίας τονίζει πως «όταν υπάρχουν περιοχές που δεν διαθέτουν ακόμη υπηρεσία, δύσκολα θα κάνει ο άλλος 300 χλμ. για να ελέγξει μια εταιρεία. Γίνονται ασφαλώς, αλλά δεν μπορούν να γίνονται συχνά. Για παράδειγμα τα Επτάνησα δεν έχουν πουθενά τμήμα. Πάρα πολλοί νομοί της Πελοποννήσου επίσης. Η Πέλλα δεν έχει τμήμα, το ίδιο και το Κιλκίς. Δεν συζητάω για Φλώρινα και Γρεβενά. Δεν υπάρχουν τμήματα. Η Ροδόπη επίσης, όπως και η Ξάνθη. Μέχρι πρόσφατα δεν είχε ούτε η Χαλκιδική. Ούτε και η Ρόδος. Έχουμε σχεδόν εξαφανιστεί. Και επειδή οι τελευταίες προσλήψεις έγιναν το 2000 αν κάνετε μία αναγωγή θα διαπιστώσετε ότι είμαστε όλοι άνω των 55 ετών. Πρέπει να γίνουν μαζικές προσλήψεις. Να έρθει κόσμος να εκπαιδευτεί. Είναι δύσκολη δουλειά. Είναι ένα αντικείμενο πολυεπιστημονικό, διότι ένας επιθεωρητής θα πρέπει να έχει γνώσεις ηλεκτρολόγου, μηχανολόγου, πολιτικού μηχανικού, χημικού, να μελετά θέματα οργάνωσης της εργασίας, βιολογικούς παράγοντες για θέματα Υγείας. Με λίγα λόγια θα πρέπει να γνωρίζει σχεδόν τα πάντα». 

Η σύγχυση σχετικά με τα εργατικά ατυχήματα 

Σε μια προσπάθεια να ξεκαθαρίσει το τοπίο αναφορικά με τα εργατικά ατυχήματα στην Ελλάδα, ο Γιώργος Μουμουζιάς, προϊστάμενος στην Επιθεώρηση και μέλος της Ομοσπονδίας των Επιθεωρητών μιλώντας στην parallaxi υπογράμμισε πως «δυστυχώς στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένας μονοσήμαντος αριθμός εργατικών ατυχημάτων, κι αυτό διότι άλλον αριθμό δέχεται ως εργατικό ατύχημα η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος, άλλον το  Ελληνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΕΛΙΝΥΑΕ), άλλον ο στατιστικός φορέας και ο e-ΕΦΚΑ και άλλον η νομολογία την οποία ασπάζεται και η Επιθεώρηση Εργασίας. 

Επιπλέον βασικός παράγοντας για την προσμέτρηση ενός ατυχήματος ως εργατικού, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να συνδέεται ο παθών με σχέση εξαρτημένης εργασίας με κάποιον εργοδότη. Δηλαδή εάν αυτός που πάθει κάτι είναι αυτοαπασχολούμενος, δεν θεωρείται εργατικό ατύχημα γιατί δεν υπάρχει καταρχάς κάποιος από τον οποίο να ζητήσει την εφαρμογή της εργατικής νομοθεσίας. Γι΄ αυτό υπεύθυνος είναι ο εργοδότης. Εάν είναι αυτοαπασχολούμενος σημαίνει ότι ο ίδιος έχει την ευθύνη τήρησης των διατάξεων. 

Επίσης η Επιθεώρηση Εργασίας καταγράφει συγκεκριμένο αριθμό ατυχημάτων, αλλά υπάρχουν και κλάδοι εργασίας τους οποίους η εν λόγω υπηρεσία δεν έχει καμία αρμοδιότητα ελέγχου και κατά συνέπεια δεν προχωρά σε καταγραφή των ατυχημάτων. Σ’ αυτή την κατηγορία για παράδειγμα υπόκεινται οι εργασίες σε λατομεία και ορυχεία, οι εργασίες σε ναυτηλιακές εταιρείες, σε αεροπλάνα εν πτήση, σε τρένο εν κινήσει. Όλα αυτά δεν αποτελούν αντικείμενο για την Επιθεώρηση, επομένως δεν καταγράφονται και τα ατυχήματα. Και αυτό είναι κάτι που συνέβαινε ανέκαθεν».

Εν κατακλείδι αξίζει να αναφέρουμε πως εργατικό ατύχημα θεωρείται κάθε βίαιο και αιφνίδιο συμβάν που:

• Συμβαίνει κατά την εκτέλεση της εργασίας ή
• Με αφορμή την εργασία
• Προκαλεί σωματική ή ψυχική βλάβη ή ανικανότητα

Περιλαμβάνονται δε:

• Ατυχήματα μέσα στον χώρο εργασίας
• Ατυχήματα κατά τη μετακίνηση για υπηρεσιακό σκοπό
• Ατυχήματα κατά την μετάβαση ή αποχώρηση από την εργασία