Πτυχίο με… AI: Πώς έχει αλλάξει ο τρόπος που διαβάζουν οι φοιτητές;

Προσθέστε την parallaximag.gr ως προτεινόμενη πηγή στη Google

Πριν από μερικά χρόνια, περίπου έναν μήνα πριν την εξεταστική, οι φοιτητές γέμιζαν τις βιβλιοθήκες από νωρίς το πρωί για να πιάσουν την καλύτερη θέση δίπλα σε πολύμπριζο, τα βιβλία και οι σημειώσεις γίνονταν «κίτρινα» από τους φωσφοριζέ υπογραμμιστές και τα τραπέζια στην καφετέρια ήταν μονίμως γεμάτα με όσους έκαναν το διάλειμμά τους από το πολύωρο διάβασμα.

Σήμερα, ισχύει πάνω-κάτω η ίδια συνθήκη, με μία μεγάλη αλλαγή στον τρόπο που διαβάζει η νέα, ψηφιακή γενιά: την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Οι φοιτητές δεν στέλνουν πια email στους καθηγητές για τις απορίες τους. Αντιθέτως, το ChatGPT είναι μονίμως ανοιχτό με tabs από ερωτήσεις και περασμένα αρχεία με την ύλη του κάθε μαθήματος για να τους δώσει το chatbot τις πιο «SOS» ερωτήσεις για την εξέταση. Οι σημειώσεις που περνούν από χέρι σε χέρι, γίνονται πλέον περιττές, τα βιβλία δεν «κιτρινίζουν» από τους μαρκαδόρους, μιας και στην οθόνη βρίσκονται όλα τα σημαντικά σημεία κάθε μαθήματος.

Η αντιγραφή δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο, όμως η Τεχνητή Νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει τα δεδομένα. Η έλλειψη χρόνου, ο φόρτος των μαθημάτων και το πιεσμένο πρόγραμμα λόγω ταυτόχρονης δουλειάς με τη σχολή, στρέφει όλο και περισσότερους φοιτητές στα chatbots για την εκπόνηση των εργασιών τους.

Εργασίες εξαμήνου, ακόμα και πτυχιακές, μπαίνουν σε προγράμματα ΤΝ και «στήνονται» λίγες ώρες πριν παραδοθούν, υπό τον φόβο της ανίχνευσής της, από τα εργαλεία εντοπισμού της τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούν πια οι «εκπαιδευμένοι» καθηγητές. Ταυτόχρονα, εμφανίζονται όλο και περισσότερα προγράμματα που «καμουφλάρουν» το ΑΙ, για να κάνουν δυσκολότερο τον εντοπισμό του και… ευκολότερη τη ζωή των σπουδαστών.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει δώσει έναν ολοκληρωτικά καινούργιο χαρακτήρα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με τους φοιτητές να τη χρησιμοποιούν όχι για να εμβαθύνουν στο διάβασμά τους, αλλά για να παίρνουν άμεσες και έτοιμες απαντήσεις.

@studywithdimitraa Άλλη μια εργασία σώθηκε και σήμερα 💪 #studywithme #studytok ♬ original sound – studywithdimitraaa

Μία νέα έρευνα του πανεπιστημίου USC στις ΗΠΑ που διεξήχθη σε 1.000 φοιτητές, έδειξε πως οι περισσότεροι φοιτητές χρησιμοποιούν την ΤΝ για αυτό που οι ερευνητές αποκαλούν «εκτελεστική βοήθεια». Αναζητούν δηλαδή γρήγορες λύσεις με ελάχιστη προσπάθεια. Αντίθετα, η «οργανική βοήθεια» περιλαμβάνει τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την αποσαφήνιση εννοιών, την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την υποστήριξη της ανεξάρτητης μάθησης.

Μια συνοδευτική έρευνα σε 1.505 εκπαιδευτικούς από τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ινδία, το Κατάρ, την Κολομβία και τις Φιλιππίνες αποκάλυψε εκτεταμένες ανησυχίες σχετικά με τη λογοκλοπή, τη μειωμένη δημιουργικότητα και την ασυνεπή θεσμική υποστήριξη. Παρά τις ανησυχίες αυτές, η πλειοψηφία των εκπαιδευτικών βλέπει πολλά υποσχόμενα αποτελέσματα στις εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης στην τάξη. Το εβδομήντα δύο τοις εκατό δήλωσε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη βοηθά στην απλοποίηση των καθημερινών εργασιών, το 73% πιστεύει ότι μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα των μαθητών και το 69% δήλωσε ότι επιτρέπει μια πιο εξατομικευμένη μάθηση.

Σύμφωνα με μελέτη του Lumina Foundation-Gallup 2026 για το ΑΙ στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, το 64% των φοιτητών χρησιμοποιεί την ΤΝ καθημερινά ή εβδομαδιαία για βοήθεια σε μαθήματα και εργασίες που δεν κατανοεί, ενώ το 60% για να ελέγξει απαντήσεις σε εργασίες και ασκήσεις. Περισσότεροι από τους μισούς τη χρησιμοποιούν για να επεξεργαστούν ή να βελτιώσουν κείμενά τους ή για να συνοψίσουν διαλέξεις ή σημειώσεις, ενώ το 49% δημιουργεί με τη βοήθεια της ΤΝ νέες ιδέες στα θέματα των εργασιών τους. Ένα μικρότερο ποσοστό δήλωσε πως τη χρησιμοποιεί για έρευνα στις εργασίες (45%), τη δημιουργία εικόνων και οπτικοποιήσεων (37%), τη συγγραφή εργασιών (36%) ή για να λάβει συμβουλές σχετικά με την καριέρα τους (35%).

Η Guardian, κατέγραψε σχεδόν 7.000 αποδεδειγμένες περιπτώσεις αντιγραφής με χρήση εργαλείων ΤΝ, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2023 – 2024. Ο αριθμός αυτός είναι σχεδόν τριπλάσιος, σε σχέση με το αντίστοιχο ποσοστό του 2022 – 2023.

Δεν υπάρχει παρόμοια έρευνα για την Ελλάδα, ωστόσο τα στοιχεία δείχνουν ότι η χώρα μας έχει την πρωτιά στη χρήση ΑΙ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με το 83,5% των νέων – ηλικίας 16-24 ετών – να χρησιμοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη σε διάφορους τομείς της καθημερινότητάς τους, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης. 

Εσύ, διαβάζεις παρέα με την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Μαριλένα, 23 ετών

«Βρίσκομαι στο πέμπτο έτος των σπουδών μου στο Φυσικό του ΑΠΘ και αυτή τη στιγμή κάνω την πτυχιακή μου. Στη δικιά μας τη φουρνιά, το ΑΙ μπήκε στις ζωές μας κάπου στο δεύτερο με τρίτο έτος και άλλαξε ριζικά τον τρόπο που διαβάζουμε. Βλέπω, όχι μόνο από τον εαυτό μου αλλά και από τους συμφοιτητές μου, ότι διαβάζουμε με εντελώς διαφορετική προσέγγιση, η οποία δεν ξέρω αν τελικά είναι καλύτερη ή χειρότερη από πριν. Το μόνο σίγουρο είναι ότι μας έχει διευκολύνει πολύ. 

Προσωπικά, χρησιμοποιώ το Gemini αρκετά συχνά για να μου αναλύσει δεδομένα για ηφαίστεια και να μου βγάλει συμπεράσματα, τα οποία δύσκολα θα βρω κάπου αλλού. Βέβαια, πολλές φορές παρατηρώ ότι τα συμπεράσματα που μου δίνει δεν είναι ακριβή ή σωστά και χρειάζεται να τα διπλοτσεκάρω.

Πάντως, σίγουρα με έχει βοηθήσει πολύ όχι μόνο σε εργασίες, αλλά και στην κατανόηση στοιχείων που δυσκολεύομαι να καταλάβω. Γνωρίζω άτομα που βασίζονται σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό σε αυτό, σε σημείο που δεν κάνουν σχεδόν τίποτα μόνοι τους, αλλά σίγουρα δεν ξέρω, τουλάχιστον προσωπικά, φοιτητές που να μην το χρησιμοποιούν καθόλου». 

Ειρήνη, 23 ετών  

«Από τα email που στέλνουμε στους καθηγητές μέχρι τη δομή και τη σύνταξη ολόκληρων εργασιών, ως φοιτητές χρησιμοποιούμε το ChatGPT σχεδόν για τα πάντα στο πανεπιστήμιο. Κάθε μάθημα που απαιτεί απαλλακτική εργασία θεωρείται πλέον «εύκολο», καθώς πολλοί πιστεύουν ότι αρκεί να το “βάλεις στο chat” και τελείωσες. Η αλήθεια είναι πως όλοι το χρησιμοποιούμε, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο. Είναι πράγματι ένα χρήσιμο εργαλείο που μπορεί να προσφέρει ιδέες και καθοδήγηση, ωστόσο συχνά δεν αρκεί για την παραγωγή μιας καλής ακαδημαϊκής εργασίας. Απαιτείται πάντα προσωπική έρευνα και επιμέλεια.

Παράλληλα, οι καθηγητές έχουν αρχίσει να αναγνωρίζουν πιο εύκολα τη χρήση τέτοιων εργαλείων. Υπάρχουν πλέον ιστοσελίδες και εφαρμογές που μπορούν να εντοπίσουν περιεχόμενο παραγόμενο από τεχνητή νοημοσύνη. Σε ομαδική εργασία που παρουσιάσαμε, για παράδειγμα, χρησιμοποιήσαμε σε μεγάλο βαθμό ΑΙ, και όταν αυτό εντοπίστηκε, η βαθμολογία μας μειώθηκε. Για τον λόγο αυτό, αρκετοί διδάσκοντες αποφεύγουν πλέον τις απαλλακτικές εργασίες. Είναι κατανοητό, καθώς προσπαθούν να διασφαλίσουν ότι οι φοιτητές θα εμπλακούν ουσιαστικά με το αντικείμενο και θα αποκομίσουν πραγματική γνώση από το μάθημα. Σε ιδεολογικό επίπεδο, επίσης, με την πάροδο του χρόνου και καθώς γίνονται όλο και πιο εμφανείς οι πιθανοί κίνδυνοι, πολλοί επιλέγουν να περιορίσουν τη χρήση του, ανάμεσά τους και εγώ. Κάποια στιγμή συνειδητοποιείς ότι, ναι, μπορεί να σου εξοικονομεί χρόνο και κόπο, αλλά αξίζει πραγματικά μια τόσο εκτεταμένη χρήση;». 

Μάγδα, 22 ετών 

«Προσωπικά, δεν χρησιμοποιώ το ChatGPT για να μου γράψει ολόκληρες εργασίες, καθώς πλέον οι καθηγητές μπορούν να το εντοπίσουν με εργαλεία. Πολλές φορές δεν χρειάζεται καν να χρησιμοποιήσουν checkers, αφού είναι ξεκάθαρο πως κάτι είναι γραμμένο με ΑΙ. Προσπαθώ να περιορίσω τη χρήση του σε απορίες μου που αφορούν ορισμούς και συγκεκριμένες έννοιες που δυσκολεύομαι να κατανοήσω.

Η αλήθεια είναι ότι ακούω και βλέπω από πολλούς συμφοιτητές μου να χρησιμοποιούν το ChatGPT σχεδόν καθημερινά και για τα πάντα, πόσο μάλλον στη σχολή. Πολλοί μάλιστα γράφουν ολόκληρες εργασίες με το ΑΙ, δίνουν στο chat τo θέμα και τους γράφει ολόκληρη την εργασία.

Έχω παρατηρήσει ότι στα περισσότερα θέματα για τα οποία ψάχνω πληροφορίες, οι πηγές του ChatGPT είναι Google και Wikipedia, ίσως επειδή συνήθως αφορούν ορισμούς και έννοιες. Οπότε, είτε το googlάρω, είτε το βάζω στο AI, είναι πάνω κάτω το ίδιο πράγμα. Ωστόσο, μερικές φορές οι εξηγήσεις που μου δίνει ίσως είναι λίγο μπερδεμένες ή ακατανόητες. Το θέμα είναι να παίρνεις τις απαντήσεις για διευκόλυνση, αλλά να χρησιμοποιείς και την κριτική σου σκέψη και να αναγνωρίζεις την πληροφορία που σου δίνει». 

Και ενώ οι φοιτητές έχουν βάλει για τα καλά την Τεχνητή Νοημοσύνη στην ακαδημαϊκή ζωή τους, οι καθηγητές επανεξετάζουν τον ρόλο της στο πλαίσιο του πανεπιστημίου, προσπαθώντας να βρουν την κατάλληλη ισορροπία.

Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα και με βασικό πυλώνα την τεχνολογία, η ΤΝ μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό εργαλείο μάθησης και υποστήριξης για τους φοιτητές, ενισχύοντας σημαντικά την εκπαιδευτική διαδικασία αλλά και των πειραματισμό των φοιτητών. Και αυτό πρέπει να αναγνωριστεί.

Πάντα όμως υπάρχει ο κίνδυνος της υπερβολής και της εξάρτησης. Με τη «μεταβίβαση» ενός μεγάλου μέρους της σκέψης των φοιτητών στην τεχνολογία, χάνουν στην πορεία την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας – βασικά και απαραίτητα ζητούμενα στην εκπαίδευση.

O Χάρης, καθηγητής σε ΙΕΚ, εξηγεί πως με την είσοδο του ΑΙ στη ζωή μας, δεν έχει αυξηθεί μόνο η χρήση της ΤΝ από τους σπουδαστές, αλλά και η καχυποψία από τους διδάσκοντες: 

«Δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι για το επίπεδο και την επάρκεια γνώσης των σπουδαστών, δεν είναι ξεκάθαρο πού το χρησιμοποίησαν και πού όχι, κυρίως σε ό,τι αφορά στις γραπτές εργασίες και τα πρότζεκτ.

Το πρόβλημα όμως και η καχυποψία δεν έχουν να κάνουν μόνο με την έρευνα και την πηγή απόκτησης της γνώσης και πόσο αληθή και διασταυρωμένα είναι αυτά που μαθαίνουν τα παιδιά, αυτό ίσως είναι το λιγότερο, καθώς υπάρχει και η δυνατότητα της διασταύρωσης.

Το πρόβλημα κυρίως σχετίζεται με τη χρήση του ΑΙ στη συγγραφή των κειμένων, το ότι δηλαδή ζητούν από την Τεχνητή Νοημοσύνη να γράψει τα πάντα ή έστω μέρος της εργασίας και δεν μπαίνουν καν στον κόπο να προσπαθήσουν, παρουσιάζοντας ένα αποτέλεσμα, το οποίο σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να μην είναι αντιπροσωπευτικό των δυνατοτήτων τους.

Αυτό δημιουργεί την ανάγκη προφορικής εξέτασης, ως επιβεβαίωσης της κατάκτησης της γνώσης, αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι πάντοτε εφικτό χρονικά. Επίσης, ακόμη μία παγίδα είναι ότι κάποιοι σπουδαστές μπορεί να μην αποδίδουν τις γνώσεις τους στον προφορικό λόγο με την ίδια επάρκεια, εξαιτίας μαθησιακών δυσκολιών ή ψυχολογικών παραγόντων. Συνεπώς οι πιθανότητες να έχεις μια διαφορετική εικόνα σε σχέση με την πραγματική χωρίς να ξέρεις πού ακριβώς οφείλεται, αν δηλαδή οφείλεται στη χρήση ΑΙ ή σε άλλα ζητήματα, είναι αυξημένες.

Για μένα, η ειλικρίνεια είναι ένα πολύ βασικό στοιχείο σε αυτές τις περιπτώσεις, να ενημερώσει δηλαδή και ο σπουδαστής -αλλά και ο καθηγητής αν χρειάζεται- για τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης και σε ποιους τομείς. Επειδή όμως δεν μπορείς να επαφίεσαι στο βαθμό της ειλικρίνειας του καθένα, υπάρχουν εφαρμογές που βάζεις το κείμενο και σου απαντά το ποσοστό ή τις πιθανότητες να έχει χρησιμοποιηθεί ΑΙ στο κάθε κείμενο.

Από εκεί και πέρα, αν ο σπουδαστής επιλέξει να χρησιμοποιήσει ΑΙ όχι ως εργαλείο υποστήριξης, αλλά ως αντικατάσταση του κόπου του, έχει πιθανότητες να ξεγελάσει προσωρινά τον καθηγητή ή τον εκπαιδευτικό, αλλά θα το βρει μπροστά του κάποια στιγμή στη δουλειά που έχει επιλέξει. Αποκλείεται να μην φανεί η άγνοια ή η έλλειψη γνώσεων κάποια στιγμή. Το θεωρώ δύσκολο να μη φανεί κάποια στιγμή η αλήθεια».