Άλλαξε τη ζωή σου: Πώς να μετατρέψεις το άγχος σε περιπέτεια

Πρόσφατα, μία φίλη γιόρτασε τα γενέθλια σαν ορόσημο (που υποδεικνύουν ότι το δεύτερο μισό της ζωής της είχε φτάσει), ανακοίνωσε ότι ο νέος της στόχος ήταν να σταματήσει να αισθάνεται τόσο αγχωμένη για τα πάντα και αντ’ αυτού να διασκεδάζει -να κάνει την ζωή της “μια περιπέτεια”.

Ρώτησε την συμβουλή μου για το πώς να το κάνει. Της είπα κάτι που ο Δανός φιλόσοφος Søren Kierkegaard εντόπισε πίσω στον 19ο αιώνα ως “μια εμπειρία που κάθε άντρας πρέπει να αντιμετωπίσει αν δεν θέλει να πάει στην καταστροφή.” Αυτός το θεώρησε σαν “το πιο σημαντικό πράγμα” στην ζωή.

Μιλούσε για την ανάβαση στο Έβερεστ ή για το τρέξιμο ενός μαραθωνίου -ή όποιο άλλο επίτευγμα ισοδυναμούσε με αυτά τα περιπετειώδη πράγματα την δεκαετία του 1840; Όχι: o Kierkegaard αναφερόταν στο άγχος. Πίστευε ότι η κατανόηση και η χρήση του άγχους κάποιου ήταν η καλύτερη ευκαιρία και περιπέτεια της ζωής.

Αυτό μπορεί να ακούγεται σαν μια πολύ περίεργη πρόταση σήμερα, εν όψει του γεγονότος ότι, όπως είπε ο Scott Stossel, οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι πιο συχνές ψυχικές ασθένειες στην Αμερική σήμερα, επηρεάζοντας περισσότερους από 40 εκατομμύρια ενήλικες σε οποιαδήποτε στιγμή (και πολύ περισσότερο τις γυναίκες απ’ ότι τους άντρες).

Το άγχος μοιάζει για τους περισσότερους ανθρώπους ένα μαστίγιο, όχι μία ευκαιρία: κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί αν είναι δυνατόν. Αλλά για την φίλη μου, όπως και για τους περισσότερους από μας, ο Kierkegaard είχε δίκιο. Μέσα σε υγιή όρια και όταν μπορείς να το διαχειριστείς σωστά, το άγχος είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής που μπορεί να προσφέρει μάθηση, να βελτιώσει την απόδοση και ακόμα να κάνει τη ζωή μια περιπέτεια.

Αν και οι άνθρωποι μιλούν πολύ για το άγχος η κατάσταση του άγχους μπορεί να είναι δύσκολο για τους ανθρώπους να την ορίσουν και ειδικά να το διαχωρίσουν από παρόμοιες καταστάσεις, όπως ο φόβος, η ανησυχία ή το στρες.

Ένας τρόπος να καταλάβουμε πως αυτές οι καταστάσεις συνδυάζονται είναι ίσως να αναγνωρίσουμε ότι το άγχος είναι μια αδιάκριτη μορφή φόβου που χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες αρνητικές σκέψεις (ανησυχίες) και φυσιολογικές εκδηλώσεις (στρες). Οι εξελικτικοί βιολόγοι δεν θεωρούν το άγχος ως σφάλμα στα ανθρώπινα νευρικά και γνωστικά συστήματα· αντίθετα, αποτελεί σαφώς μέρος ενός συστήματος συναγερμού που βοηθά στην αποτροπή των πιθανών κινδύνων από το να μετατραπούν σε πραγματική βλάβη.

Ωστόσο, το χρόνιο άγχος μπορεί να γίνει αποδειχθεί βλαβερό.  Τα καθημερινά ερεθίσματα -όπως ας πούμε να πας σε ένα πάρτι ή να μιλήσεις μπροστά σε μερικούς άλλους ανθρώπους- δεν πρέπει να σε αγχώνουν: αν αυτό συμβαίνει, τότε μπορεί να υπάρχει κάποια δυσλειτουργία.

Όμως, δεν είσαι ο μόνος. Όπως έχουν τεκμηριώσει οι ερευνητές, η συχνότητα του άγχους ως διαταραχή -που σημαίνει ότι επηρεάζει σημαντικά τη λειτουργία και την ποιότητα ζωής ενός ατόμου- έχει αυξηθεί στον πληθυσμό. Αυτό είναι ιδιαίτερα ορατό ανάμεσα στους εφήβους και τους νεαρούς ενήλικες: από το 2008 ως το 2018, το ποσοστό των 18 με 25 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες που διαγνώσθηκε με αγχώδη διαταραχή σχεδόν διπλασιάστηκε σε 15%.

Πιο πρόσφατα, νεότερες ομάδες έχουν πληγωθεί επίσης: στα παιδιά και τους εφήβους, κατά την διάρκεια της πανδημίας του κορονοιού, το ποσοστό διπλασιάστηκε σε περισσότερο από 20%.

Δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία σχετικά με την αιτία αυτών των αυξήσεων, αλλά αξιόλογα στοιχεία δείχνουν την άνοδο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με την αμερικανική ψυχολογική εταιρία, ο μέσος Αμερικανός έφηβος περνά πέντε ώρες την ημέρα σε αυτές τις πλατφόρμες. Όπως έδειξαν οι μελετητές το 2017, ο κίνδυνος του άγχους ως διαταραχή αυξάνεται με τον χρόνο που περνάει ένα άτομο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτός ο παράγοντας κινδύνου επιδεινώθηκε κατά την διάρκεια της καραντίνας λόγω της πανδημίας, πιθανότατα από μοναξιά, οικονομικές ανησυχίες, μειωμένη σωματική άσκηση και εσωτερικές διαμάχες.

Το υπερβολικό άγχος έχει τόσο ψυχολογικό όσο και σωματικό κόστος. Οι άνθρωποι με χρόνιο άγχος διαπιστώθηκε ότι έχουν υψηλά επίπεδα ιντερλευκίνης-6, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε αυτοάνοσες διαταραχές και ορισμένους τύπους καρκίνου.

Αυτή η πρωτεΐνη κυτοκίνης -μια χημική ουσία αγγελιοφόρος που εμπλέκεται στο σύστημα σηματοδότησης των κυττάρων- συνδέεται επίσης με τη στεφανιαία καρδιοπάθεια: μερικοί ερευνητές δηλώνουν ότι οι ιδιαίτερα αγχωμένοι άνθρωποι αντιμετωπίζουν αυξανόμενο αριθμό καρδιακών προσβολών, ο οποίος συγκρίνεται με αυτόν των καπνιστών.

Δεδομένων όλων αυτών, μπορεί να σκεφτείς ότι το άγχος σε οποιοδήποτε επίπεδο είναι ένα ακλόνητο κακό που πρέπει να αποφεύγεται όποτε είναι δυνατό και να ελαχιστοποιείται όταν εμφανίζεται. Δεν είναι όμως απόλυτα σωστό αυτό.

Ξεκινώντας, θυμήσου ότι το άγχος είναι προστατευτικό στο βαθμό που σε ειδοποιεί για πιθανούς κινδύνους.

Αν εξαλείψεις κάθε άγχος όταν οδηγείς, για παράδειγμα, μπορεί να μην είσαι αρκετά σε εγρήγορση για τους κινδύνους της κυκλοφορίας.

Ανέκδοτες μαρτυρίες επιβεβαιώνουν επίσης κάποια θετικά του άγχους:

Ακόμη και άνθρωποι που βιώνουν αυτό που γενικά θεωρείται ανασταλτικό επίπεδο έχουν σημειώσει ότι αποκομίζουν ορισμένα συναισθηματικά οφέλη από την αγχώδη κατάστασή τους. Όπως σημειώνει ο Stossel, το άγχος μπορεί να αυξήσει την αντίληψη κάποιου για τους άλλους, να προάγει την ενσυναίσθηση και να φέρει μεγαλύτερη αυτογνωσία.

Πώς συμφωνεί όλο αυτό με την περιπέτεια του Kierkegaard;

Το 2014, μελετητές γράφοντας στο ημερολόγιο της πειραματικής κοινωνικής ψυχολογίας, δημοσίευσαν μια μελέτη για το πώς το άγχος ενός ατόμου κατά την εκτέλεση μιας εργασίας επηρέαζε τη “ροή” δηλαδή την έντονα ανταποδοτική κατάσταση απορρόφησης και συγκέντρωσης που αρχικά αναγνωρίστηκε την δεκαετία του 1970 από τον ψυχολόγο Mihaly Csikszentmihalyi.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι καταστάσεις ροής σε άτομα που εκτελούν μια σύνθετη υπολογιστική εργασία ήταν υψηλότερες όταν οι συμμετέχοντες εμφάνιζαν μέτριο επίπεδο συμπαθητικής διέγερσης και ενεργοποίησης του άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων -όταν, με άλλα λόγια, ένιωθαν λίγο άγχος αλλά δεν κατακλύζονταν από αυτό.

Ίσως να μπορείς να ταυτιστείς με το αίσθημα να νιώθεις πλήρως ζωντανός όταν εργάζεσαι εντός των ικανοτήτων σου αλλά βρίσκεσαι ακριβώς στο όριό τους.

Η περιπέτεια μπορεί επίσης να γίνει φιλοσοφική.

Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε νωρίτερα φέτος στο ημερολόγιο της θετικής ψυχολογίας, εξέτασε μεταμορφωτικές εμπειρίες ζωής που προκάλεσαν υπαρξιακό άγχος, όπως η μετανάστευση, η ασθένεια ακόμα και η βία. Ο ερευνητής διαπίστωσε ότι παρόλο που κανείς δεν ήθελε να ξαναζήσει αυτά τα αγχωτικά γεγονότα, αργότερα τείνει να αναφέρει διάφορα οφέλη από την έκθεσή του στο άγχος: ένιωσε απελευθερωμένος από τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν από την προηγούμενη ζωή του, είχε μια πιο ξεκάθαρη κατανόηση του νοήματος της ζωής και μπορούσε καλύτερα να βρει αυθεντική κατεύθυνση στη ζωή του. Πολλοί από τους ερωτηθέντες δήλωσαν ότι στην πραγματικότητα ήταν ευγνώμονες για την εμπειρία.

Ξεκάθαρα, μια διαταραχή που περιλαμβάνει ακανόνιστο και καταθλιπτικό άγχος δεν θα πρέπει να υποτιμάται, αλλά να αντιμετωπίζεται ως σοβαρό ιατρικό ζήτημα. Αλλά το άγχος καθαυτό δεν είναι ο εχθρός· μπορεί ακόμη και να είναι φίλος αν κατανοηθεί και διαχειριστεί σωστά.

Αυτό είπα στην φίλη μου με τα σημαντικά γενέθλια για το πώς να το πετύχει.

Το πρώτο βήμα είναι να αποδεχτείς το άγχος ως ένα φυσιολογικό φαινόμενο και να μην το καταπιέζεις.

Αυτό μπορεί να είναι πολύ δύσκολο αν έχεις περάσει μια ζωή με την υπόθεση ότι το να νιώθεις άγχος σε βλάπτει και πρέπει να εξαλειφθεί.

Και σε κάθε περίπτωση, η εξάλειψη δεν λειτουργεί: πειράματα από το 2009 διαπίστωσαν ότι οι άνθρωποι, που ήταν εκπαιδευμένοι να καταπιέζουν τις αγχώδεις συμπεριφορές τους, ένιωθαν το άγχος τους αυξανόταν, συγκρινόμενοι με αυτούς που ήταν εκπαιδευμένοι να αποδέχονται αυτά τα συναισθήματα.

Είτε στην δουλειά είτε στο σπίτι όταν χτυπάει το ξυπνητήρι και αυξηθούν οι ορμόνες του στρες, προσπάθησε απλά να πεις στον εαυτό σου: “αυτό είναι απλώς ο εγκέφαλός μου που με ειδοποιεί για κάτι έξω από το συνηθισμένο.”

Το δεύτερο βήμα είναι να θυμηθείς ότι για μία εμπειρία “έξω από το συνηθισμένο” είναι ακριβώς αυτό που θέλεις και να επαναπλαισιώσει το άγχος, όχι ως φόβο αλλά ως απόδειξη μιας συναρπαστικής ευκαιρίας. Ο ψυχίατρος της ιατρικής σχολής του Harvard, Kevin Majeres έχει ορίσει το άγχος ως “αδρεναλίνη σε αρνητικό πλαίσιο”.

Ο σωστός στόχος δεν είναι να ξεφορτωθούμε την αδρεναλίνη, η οποία είναι μια ορμόνη που βελτιώνει την απόδοση, αλλά να αλλάξουμε το πλαίσιο.

Αυτό μπορεί να είναι τόσο απλό όσο να λέτε, όταν κάτι σας αγχώνει “αυτό είναι συναρπαστικό”.

Οπότε αυτό είναι που πρότεινα στην φίλη μου: “Σίγουρα, πήγαινε να ζήσεις νέες και μεγάλες εμπειρίες ζωής για να δημιουργήσεις περιπέτεια στο δεύτερο ήμισυ της ζωής σου. Αλλά επίσης, εμβάθυνε την δέσμευσή σου με την ζωή που έχεις ήδη -και εστίασε στα κομμάτια που πάντα σε τρομάζουν, όπως συγκρούσεις στον χώρο εργασίας ή στο σπίτι, ανησυχίες σχετικά με την υγεία σου ή η κατάσταση του κόσμου και οτιδήποτε άλλο σε κρατάει ξύπνιο το βράδυ.

“Ξεκίνα συνειδητοποιώντας και αποδέχοντας πλήρως αυτές τις πηγές του άγχους μία προς μία. Στην συνέχεια, αναδιαμόρφωσε κάθε περίπτωση ως μια συναρπαστική πρόκληση, όχι ως ένα μαύρο σύννεφο. Φαντάσου τον εαυτό σου να αλληλεπιδρά με τον σύζυγό σου με έναν νέο, γεμάτο ενέργεια τρόπο: φτιάξτε μαζί ένα ολοκαίνουριο πλάνο για να βελτιώσεις την υγεία σου ή να ξαναχτίσεις την καριέρα σου: ή λάβετε εποικοδομητικά μέτρα για έναν σκοπό που σε νοιάζει. Αυτή η θετική απάντηση είναι κάτι που θα μετατρέψει την πηγή του άγχους σε μια εμπειρία -και θα σε κάνει επιπλέον πολύ πιο χαρούμενο.”

Η φίλη μου έκανε μια συμπληρωματική ερώτηση: “αν ακολουθήσω αυτή την συμβουλή σημαίνει ότι δεν θα με νοιάζει πια το άγχος μου;” “Όχι” είπα “πιθανότατα ακόμα δεν θα σου αρέσει”. Το άγχος είναι, σε λέξεις του Kierkegaard η “ζημιά της ελευθερίας” -το κόστος του να ζεις τη ζωή στο έπακρο. Πάντα πρέπει να πληρώνεις αυτό το κόστος, και δεν είναι υποχρεωτικό να νιώθεις καλά γι’ αυτό. Απλώς υποτίθεται ότι αξίζει τον κόπο.

Μετάφραση από άρθρο του The Atlantic