Γυναίκες στην πρώτη γραμμή: Οι πρωταγωνίστριες σε «ανδροκρατούμενα» επαγγέλματα

Σε έναν κόσμο που είναι χωρισμένος με βάση το φύλο, που οι γυναίκες εξακολουθούν να αμείβονται χαμηλότερα και  χρειάζεται να προσπεράσουν τα διπλάσια εμπόδια από έναν άνδρα για να επιβιώσουν σε ηγετικές θέσεις – υπάρχουν και αυτές που επιλέγουν παραδοσιακά «ανδροκρατούμενους» χώρους εργασίας και παρά τις προκαταλήψεις και την κοινωνική πίεση, διαπρέπουν σε αυτούς.

Τι κοινό έχουν μία οδηγός μοτοσικλέτας σε αγώνες rally, μία εναερίτισσα οικοδόμος και μία οδηγός νταλίκας;

Την αποφασιστικότητα να ξεφύγουν από τις νόρμες, να «σπάσουν» κάθε φυλετικό στερεότυπο στον χώρο εργασίας και να ακολουθήσουν δύσβατα επαγγελματικά μονοπάτια, που τελικά γεμίζουν τις ψυχές τους και τις ανταμείβουν καθημερινά.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γυναίκας, στις 8 Μαρτίου, μας αφηγούνται τις ιστορίες τους.

Πολυτίμη Κυριακοπούλου – Οδηγός μοτοσικλέτας σε αγώνες rally

Η Πολυτίμη Κυριακοπούλου είναι μητέρα, αρχιτέκτονας, λάτρης της φύσης και των δύο τροχών. Από τα 16 της οδηγεί μηχανάκι και η μοτοσυκλέτα είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς της – ο δικός της τρόπος για να αισθάνεται ζωντανή και ανεξάρτητη.

Μετά τη γέννηση των τεσσάρων παιδιών της, προσπαθούσε να συνδυάσει τη δουλειά, το σπίτι, την οικογένεια, τις υποχρεώσεις και μέσα σε όλα, τη μηχανή. Το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν σταμάτησε να χρησιμοποιεί ποτέ τη μοτοσυκλέτα στη ζωή της.

Μέχρι και σήμερα, συμμετέχει σε αγώνες rally raids – από την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, η μηχανή της έχει φτάσει μέχρι την Αυστρία, την Αλβανία, την Τυνησία και το Μαρόκο.

Η πρώτη της επαφή με την οδήγηση εκτός δρόμου, έγινε περίπου πριν από 18 χρόνια. Τότε ήταν που ξεκίνησε και τα πρώτα της μαθήματα. Μέχρι εκείνη τη στιγμή οδηγούσε χρόνια, αλλά το χώμα ήταν κάτι εντελώς διαφορετικό:

«Στην εκτός δρόμου οδήγηση δεν αρκεί η τεχνική. Μαθαίνεις να κινείσαι σε χωμάτινα και βραχώδη εδάφη, σε απότομες και απαιτητικές διαδρομές, συχνά με δύσκολες καιρικές συνθήκες. Στους αγώνες πλοήγησης – rally όμως, αυτό που με κέρδισε ήταν κάτι παραπάνω: χρειάζεται καθαρό μυαλό, ηρεμία, γρήγορες και σωστές αποφάσεις, σωστή διαχείριση της κούρασης και αντοχή μέχρι το τέλος της ημέρας. Εκεί κατάλαβα ότι αυτό δεν ήταν απλώς ένα χόμπι. Έγινε το πάθος μου. Κάτι τελείως διαφορετικό από τη δουλειά μου και από την καθημερινότητα του σπιτιού. Κάτι δικό μου. Η κινητήριος δύναμή μου. Έτσι, σχεδόν φυσικά, άρχισα να συμμετέχω σε αγώνες με τη μοτοσυκλέτα μου. Δεν ήταν μια απόφαση που πήρα από τη μία μέρα στην άλλη· ήταν μια πορεία που με οδήγησε εκεί». 

Η πρώτη της αγωνιστική εμπειρία σε αγώνα πλοήγησης ήταν περίπου έναν χρόνο μετά την ενασχόλησή της με την εκτός δρόμου οδήγηση. Από εκείνη τη στιγμή «κόλλησε» το μικρόβιο, όπως λέει η ίδια:

«Το 2009 συμμετείχα στον πρώτο μου αγώνα εκτός Ελλάδας. Ήταν ένας πενταήμερος αγώνας με εκκίνηση στη Βουλγαρία και τερματισμό στη Θεσσαλονίκη. Θυμάμαι έντονα την αίσθηση της διαδρομής. Να οδηγείς για ώρες, να περνάς σύνορα, να ανακαλύπτεις νέους τόπους με την μηχανή σου. Ήταν η πρώτη φορά που ένιωσα τι σημαίνει πραγματικά rally: όχι μόνο οδήγηση, αλλά πλοήγηση, εξερεύνηση, συγκέντρωση, αντοχή. Και φυσικά, οι άνθρωποι. Να βρίσκεσαι ανάμεσα σε άτομα που μοιράζονται το ίδιο πάθος με σένα ήταν κάτι που με ενθουσίασε. Εκεί κατάλαβα ότι αυτό θέλω να συνεχίσω να κάνω».

«Ο χώρος του μηχανοκίνητου αθλητισμού είναι ανδροκρατούμενος και ιδιαίτερα ανταγωνιστικός», όπως εξηγεί η ίδια: «Στην αρχή υπήρξαν απορίες, επιφυλάξεις, ίσως και κάποια σχόλια, περισσότερο γιατί δεν είναι συνηθισμένο να βλέπεις πολλές γυναίκες σε αυτό το επίπεδο, παρά από κακή πρόθεση. Με τα χρόνια όμως, έχω δημιουργήσει ουσιαστικές φιλίες. Η χαρά μου είναι χαρά όλων και όταν νιώθω απογοήτευση έχω πραγματικά την στήριξη των ανθρώπων του χώρου. Ο ανταγωνισμός υπάρχει, κυρίαρχος σε οποιονδήποτε αγώνα, αλλά υπάρχει πάντα σεβασμός στο συμμετέχοντα. Κι αυτό για μένα είναι το πιο σημαντικό».

«Όποιος φοβάται, μένει σπίτι και κοιμάται»

Σύμφωνα με την Πολυτίμη, ο φόβος στους αγώνες υπάρχει και είναι φυσιολογικός – αλλά μαθαίνεις να τον διαχειρίζεσαι.

«Σίγουρα οι αγώνες στους οποίους συμμετέχω είναι απαιτητικοί και πολλές φορές επικίνδυνοι. Ο καθένας όμως είναι ένας νέος στόχος και μια πρόκληση που με υπομονή, επιμονή και δουλειά προσπαθώ να φέρω σε πέρας». 

«Πριν χρόνια η θέα μιας γυναίκας να οδηγεί μοτοσυκλέτα ξάφνιαζε περισσότερο τους άλλους οδηγούς». Σήμερα όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει σύμφωνα με την ίδια:

«Οι γυναίκες που οδηγούν μοτοσυκλέτα είναι όλο και περισσότερες.  Πιστεύω πως στις μέρες μας είναι κάτι συνηθισμένο, για την Αθήνα τουλάχιστον, που ζω και κυκλοφορώ».

Η κόρη της έχει κληρονομήσει το «μικρόβιο» της μητέρας της για τις μηχανές. Η ίδια καταφέρνει να ισορροπεί μέχρι και σήμερα τον ρόλο της μητέρας, τις υποχρεώσεις της καθημερινότητας και το πάθος της. 

«Η θέληση και το πάθος μου για τους αγώνες είναι αυτό που μου δίνει τη δύναμη να ανταπεξέλθω στις δυσκολίες. Με σωστή διαχείριση του χρόνου, με αντοχή, δύναμη και πείσμα, καταφέρνω να συνδυάζω τη δουλειά, την οικογένεια και τους αγώνες, μέρα με τη μέρα. Πιστεύω ότι αν κάποιος θέλει πραγματικά να αφιερώσει χρόνο σε κάτι που τον γεμίζει και του δίνει ενέργεια, μπορεί να συνδυάσει πολλούς ρόλους με επιτυχία. Το ίδιο λέω και στη μεγάλη μου κόρη, που έχει επιλέξει να ακολουθήσει τη δική μου πορεία με τις μηχανές. Θέλω να είναι δυνατή, μαχήτρια, να αντιμετωπίζει τις δυσκολίες και τα εμπόδια με θάρρος — όπως εύχομαι και για τις τέσσερις υπέροχες κόρες μου στη ζωή τους γενικά».

Το να σταθεί μια γυναίκα σε έναν ανδροκρατούμενο χώρο «δείχνει πόσο δυνατή, επίμονη και αποφασιστική μπορεί να είναι», καταλήγει η Πολυτίμη: 

«Ο δρόμος δεν είναι εύκολος, με ανασφάλειες, φόβους και εμπόδια, αλλά το γεγονός ότι συνεχίζουν και φτάνουν στην επιτυχία τους, δείχνει ότι τίποτα δεν μπορεί να περιορίσει τα πάθη και τα θέλω μας — ούτε το φύλο, ούτε η ηλικία, ούτε οι δυσκολίες. Μπορούν μόνο να μας αποπροσανατολίσουν προσωρινά ή να κάνουν τα όνειρά μας να φαίνονται πιο μακρινά.

Είναι στην ανθρώπινη φύση να θέλουμε συνεχώς να προχωράμε. Κάθε εμπόδιο ή δυσκολία είναι μάθημα, τρόπος να μάθουμε να κάνουμε “ελιγμούς” και να προσαρμοζόμαστε. Η ικανοποίηση της δικής μας επιτυχίας, μετά από μια προσπάθεια ή έναν αγώνα — τον δικό μας αγώνα — γίνεται ακόμα μεγαλύτερη όταν ξεπερνάμε τις ανασφάλειες, τους φόβους και τα όρια που βάζουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας». 

Αγγελική Αγγελάκη – Εναερίτισσα οικοδόμος

Η Αγγελική Αγγελάκη έχει ασχοληθεί με το θέατρο, τη μουσική, τη ζωγραφική, έχει εργαστεί ως δασκάλα εναέριου χορού. Ζει με την σκυλίτσα της, τη Φλάντζα, αγαπά τη φύση και τις περιπέτειες. Όμως αυτό που την κέρδισε ήταν η οικοδομή και κάπως έτσι, έγινε η πρώτη εναερίτισσα οικοδόμος στην Ελλάδα. 

Ξεκίνησε αρχικά ως βοηθός εναερίτη και στη συνέχεια άρχισε να δουλεύει στην επιχείρηση ενός φίλου χωρίς σχεδόν καθόλου απολαβές. Πέρασε από όλα τα πόστα, εργάστηκε σε εργοτάξια και σε εταιρεία που αναλάμβανε μεγάλα κατασκευαστικά έργα. Μέχρι να νιώσει έτοιμη να χαράξει τη δική της πορεία, όπου από την Αθήνα επέστρεψε στον τόπο καταγωγής της, τον Βόλο, όπου και δημιούργησε τη δική της επιχείρηση.

«Ήταν μια δύσκολη πορεία με πολύ δουλειά, πολλές αποτυχίες, και λάθος επιλογές. Σήμερα νιώθω σίγουρη, πιο δυνατή και έτοιμη για μεγαλύτερες προκλήσεις. Αυτή τη στιγμή αναλαμβάνω έργα επισκευών στον Βόλο κυρίως, συνεργάζομαι ωστόσο και με άλλες εταιρείες και συζητώ την απασχόλησή μου στην εκπαίδευση που είναι μια ωραία προοπτική για μένα», εξηγεί η ίδια.

Όταν ξεκίνησε να δουλεύει αρχικά στον αέρα υπήρξαν αντιδράσεις και επιφυλάξεις από το περιβάλλον και τον κύκλο της γιατί μία γυναίκα εναερίτισσα οικοδόμος, φαντάζει ως μία επικίνδυνη και σπάνια επαγγελματική ενασχόληση. Η ίδια όμως ήταν αποφασισμένη να ακολουθήσει τις επιλογές της, όπως ξεκαθαρίζει: «Στην προκειμένη περίπτωση φρόντισα να αποκτήσω εμπειρία και επειδή αγαπώ το επάγγελμά μου, εργάζομαι ευσυνείδητα». 

Κάθε μέρα στη δουλειά είναι διαφορετική για την Αγγελική: 

«Μία μέρα έχει κοινό παρονομαστή τα σχοινιά, όλα τα υπόλοιπα αλλάζουν και αυτό είναι το ενδιαφέρον. Αυτό που κάνει μια εναερίτισσα οικοδόμος είναι να κάνει επισκευές κτιρίων με πρόσβαση όχι σκαλωσιές ή σκάλες αλλά η χρήση σχοινιών. Είναι λύση για μέρη όπως φωταγωγοί, τυφλά σημεία ψηλών κτιρίων και οπουδήποτε δεν μπορεί να προσεγγίσει ένας μάστορας με άλλο μέσο. Συχνά βέβαια θα προτιμήσουν και αυτόν τον τρόπο σε σημεία που ενώ πατάς στα πόδια σου υπάρχει κίνδυνος πτώσης, όπως είναι οι σκεπές. Έτσι ενώ μπορεί να προσεγγίσει κάποιος εκεί μετράει το ότι ένας εναερίτης θα το κάνει με ασφάλεια. Στο οικοδομικό κομμάτι, οι επισκευές είναι αυτές που ασχολούμαι, μετώπες μπαλκονιών που συχνά είναι έτοιμες να φύγουν κάτω για παράδειγμα», όπως περιγράφει η ίδια τη δουλειά της.

 «Αυτή η κοινότητα, αν και ανδροκρατούμενη, με προστάτεψε από τον σεξισμό που επικρατεί σε άλλα επαγγέλματα», με τους συναδέλφους της να δείχνουν σεβασμό προς το πρόσωπό της: 

«Σαν κοινότητα, οι εναερίτες κυρίως είμαστε άνθρωποι των βουνών, οπότε υπάρχει ένας κοινός κώδικας αλληλεγγύης μεταξύ μας. Όπως στο βουνό θα μοιραστούμε τις προμήθειες και το βάρος στο περπάτημά μας, έτσι και στην εργασία μας θα μοιράσουμε τις δουλειές και το βάρος των εξοπλισμών ώστε κανείς να μην εξαντληθεί».

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η Αγγελική δεν έχει βιώσει ποίκιλες συμπεριφορές από άνδρες στην οικοδομή: 

«Ίσως το στοιχείο που λείπει από άλλα επαγγέλματα είναι η ένταση που εκφράζονται. Βιώνω σεβασμό, σεξισμό, δυσπιστία αλλά κάποιες φορές και αποθέωση. Από μέρους μου, προτιμώ να κρατάω στο μυαλό μου και στη ζωή μου, το σεβασμό», εξηγεί η ίδια.

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι η δουλειά της εναερίτισσας οικοδόμου είναι σκληρή και επίπονη. Για αυτό, η Αγγελική, δίνει στον εαυτό της και το σώμα της τον χρόνο που χρειάζονται για να ηρεμήσουν μετά τις δύσκολες ημέρες: 

«Υπάρχει καταπόνηση του σώματος διότι δεν υπάρχουν προδιαγραφές στα κτίρια για εργασίες με σχοινιά. Έτσι πολλές φορές η θέση εργασίας είναι όχι απλώς άβολη αλλά και επίπονη. Υπάρχουν δουλειές που όταν τις παραδίδω, δίνω στον εαυτό μου μετά μία βδομάδα για να ξεκουραστώ. Σαν γυναίκα πρέπει να παραδεχτώ πως υπάρχει μια παραπάνω ευαισθησία και στα θέματα υγιεινής, όλη μέρα στην σκόνη και εκτεθειμένη στις καιρικές συνθήκες ξέρω με σιγουριά πιά ότι αν δεν έχεις μεράκι για αυτό, δεν θα το επιλέξεις». 

Στην αρχή της δικής της επιχείρησης, ήταν ανήκουστη στη μικρή κοινωνία του Βόλου η ειδικότητα του εναερίτη – πόσο μάλλον μίας γυναίκας, όπως εξηγεί η ίδια. «Κανείς δεν με καλούσε για δουλειά»: 

«Έπρεπε να βιοποριστώ κάπως και ήξερα ότι μπορώ να δουλέψω και σαν μάστορας στο έδαφος. Έτσι ξεκίνησα να αναζητώ δουλειά σε συνεργεία. Πολλοί με απέφευγαν με διάφορες δικαιολογίες –ήταν ο ευγενικός τρόπος – κάποιος όμως μου είπε «να σε πάρω… όμως δεν μπορώ να σου δίνω τα ίδια χρήματα με τους άντρες μάστορες γιατί θα προσβληθούν και θα φύγουν». Αυτό ήταν για μένα σοκαριστικό. Μου έδωσε όμως πείσμα και δύναμη για να βγω μπροστά». 

Η Αγγελική όμως ξέρει ότι οι γυναίκες στους ανδροκρατούμενους χώρους εργασίας είναι πολλές – «ακόμα και αν δεν ακουγόμαστε», όπως η ίδια: 

«Είμαι περήφανη για κάθε μία ξεχωριστά και αναγνωρίζω τον αγώνα της ως ένα βήμα για την κατάρριψη των στερεοτύπων όλων των γυναικών στον εργασιακό και όχι μόνο χώρο. Μπορούμε όχι να επιβιώσουμε απλά, αλλά και να διαπρέψουμε σε κάθε τι και αυτό αποδεικνύεται κάθε μέρα σε κάθε γωνιά της γης. Από γυναίκες που μεγαλώνουν μόνες τους τα παιδιά τους μέχρι γυναίκες που καταγράφονται στην ιστορία της ανθρωπότητας». 

Μαρία Μπινιόλα – Οδηγός Νταλίκας

Στην Μαρία αρέσουν τα ταξίδια. Από μικρή θυμάται τον εαυτό της να αγαπά οτιδήποτε μηχανοκίνητο. Τα φορτηγά όμως την εντυπωσίαζαν.

«Αγάπησα το επάγγελμα από μικρή ηλικία γιατί το ζούσα από μέσα, αφού είναι οικογενειακή υπόθεση. Πάντα το ήξερα μέσα μου ότι αυτό θα καταλήξω να κάνω», εξηγεί η ίδια για την απόφαση της να βρίσκεται πίσω από το ψηλό τιμόνι για μία ζωή.

Με αυτήν την απόφαση, κανένας άνθρωπος από τον κοντινό της κύκλο δεν ξαφνιάστηκε: «Όλοι το περίμεναν. Ίσως λίγο οι γονείς μου να είχαν ένα άγχος παραπάνω. Γιατί ξέρουν, έχουν ζήσει τις δυσκολίες τους επαγγέλματος και μπορεί να ήθελαν κάτι πιο σίγουρο για εμένα. Αλλά ποτέ δεν μου έκοψαν τα φτερά, πάντα ήταν εκεί για εμένα». 

Ως επαγγελματίας οδηγός νταλίκας, η Μαρία αλλάζει περιοχές, τόπους και πόλεις καθημερινά, κάτι που την κάνει να αισθάνεται την απόλυτη ελευθερία:

«Για εμένα η δουλειά είναι ψυχοθεραπεία. Μου δίνει χρόνο να σκεφτώ και να ακούσω τον εαυτό μου γυρνώντας τους δρόμους μας ήσυχη και χωρίς να με βασανίζουν τα προβλήματα της καθημερινότητας. Εκείνη την στιγμή, όλο το μυαλό μου βρίσκεται μονάχα εκεί».

Η ίδια δηλώνει ότι είναι από τις τυχερές, μιας και οι άνδρες στη δουλειά, της έχουν φερθεί με τον καλύτερο τρόπο και την έχουν βοηθήσει όταν το χρειάζεται: «Βέβαια σίγουρα κάποια στιγμή θα συναντήσεις κάποιον “ανάποδο”. Αυτούς δεν τους αφήνω να με επηρεάζουν». 

Το 2026, οι πρακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει μία γυναίκα οδηγός στον δρόμο, μπορούν να λυθούν. Οι ψυχολογικές δυσκολίες όμως είναι καθημερινές τόσο για τις γυναίκες όσο και για τους άνδρες οδηγούς πίσω από το τιμόνι της νταλίκας, σύμφωνα με τη Μαρία: 

«Ζούμε σε μια χώρα με ένα επικίνδυνο οδικό δίκτυο. Οι οδηγοί δεν μαθαίνουν σωστή οδική συμπεριφορά απέναντι σε ένα φορτηγό ώστε να είναι πιο προσεχτικοί στον δρόμο, όταν βλέπουν ένα μεγάλο όχημα. Στο συγκεκριμένο επάγγελμα στη χώρα μας παίζονται και θέματα επιβίωσης. Το επάγγελμα του φορτηγού είναι ένα επάγγελμα που «χτυπιέται» πολύ και από πολλές μεριές, κάτι που από την πλευρά του σε ρίχνει ψυχολογικά γιατί πρέπει να επιβιώσεις σε κάτι που βλέπεις ότι καταρρέει», όπως εξηγεί η ίδια.

«Ε γυναίκα οδηγά, τι περίμενες»

Με αυτήν την έκφραση, η Μαρία δεν μπορεί να κάνει κάτι άλλο πέρα από το να γελάσει: «Η οδήγηση έχει να κάνει με το αν σου αρέσει ή αν την κάνεις από υποχρέωση. Είναι συγκλονιστικό πως στα χρόνια που οδηγώ είτε αμάξι, είτε φορτηγό, είτε μηχανάκι τις περισσότερες φορές άντρες ήταν οι οδηγοί που με φόβιζαν. Γενικά πιστεύω ότι στην Ελλάδα μας λείπει η οδική συνείδηση και συμπεριφορά, η οποία δεν έχει να κάνει με το φύλο».

Η Μαρία θεωρεί ότι σήμερα, η γυναίκα έχει καταλάβει ότι δεν υπάρχει φυλετικός διαχωρισμός στα επαγγέλματα. Όλοι μπορούν να κάνουν οτιδήποτε θέλουν, ασχέτως του φύλου τους, σύμφωνα με την ίδια: «Αρκεί να μην έχουν στενά μυαλά και να μην εγκλωβίζουν τα όνειρά τους στα στερεότυπα», καταλήγει.