Μεγάλα ιστορικά γεγονότα που σημάδεψαν το Ελληνικό Πάσχα
Στιγμές δύσκολες, σκοτεινές, που επιμένουν στη συλλογική μνήμη και υπενθυμίζουν πως ακόμη και στις πιο ιερές ημέρες, η ιστορία συνεχίζει να γράφεται.
Ανοίγοντας τη χρονοκάψουλα της ιστορίας, διαπιστώνουμε ότι το Ελληνικό Πάσχα δεν υπήρξε πάντοτε συνυφασμένο μόνο με κατάνυξη και εορτασμό.
Αντίθετα, έχει συχνά σημαδευτεί από περιόδους βαθιάς αλλαγής και καθοριστικά ιστορικά γεγονότα για τη χώρα. Γεγονότα που δεν κάνουν παύση για γιορτές και αργίες. Στιγμές δύσκολες, σκοτεινές, που επιμένουν στη συλλογική μνήμη και υπενθυμίζουν πως ακόμη και στις πιο ιερές ημέρες, η ιστορία συνεχίζει να γράφεται.
Από το αιματοβαμμένο Πάσχα του 1914 στην Ανατολική Θράκη και εκείνο του 1821, σημαδεμένο από τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, έως το πιο πρόσφατο του 2020 με την απαγόρευση κυκλοφορίας, ο ελληνικός λαός ανέκαθεν προσδοκούσε μια διαφορετική Ανάσταση. Αυτή της ελπίδας, της ελευθερίας και της αναγέννησης.
1827 – Πολιορκία της Ακρόπολης
Στις 9 Απριλίου 1827, ημέρα του Πάσχα, η Ακρόπολη βρισκόταν υπό σκληρή πολιορκία από τις οθωμανικές δυνάμεις. Οι Έλληνες που είχαν καταφύγει εκεί παρέμεναν αποκλεισμένοι για μήνες, υποφέροντας από πείνα και έλλειψη νερού, ενώ παράλληλα απέκρουαν συνεχείς επιθέσεις και θρηνούσαν απώλειες. Είχε ήδη περάσει ένας χρόνος από την ηρωική έξοδο του Μεσολογγίου, μια τραγωδία που είχε συμβεί επίσης μια εβδομάδα πριν το Πάσχα, την Κυριακή των Βαΐων του 1826.
Από τη Μεγάλη Τετάρτη η κατάσταση στην Ακρόπολη είχε επιδεινωθεί δραματικά, με τις προμήθειες να εξαντλούνται και τις οικογένειες των αγωνιστών να δοκιμάζονται σκληρά. Παρ’ όλα αυτά, η αντίσταση συνεχιζόταν. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο δημογέροντας Νικόλαος Καρόρης, κάποιοι προσπαθούσαν να παραπλανήσουν τους πολιορκητές, διαδίδοντας ότι υπήρχαν άφθονα τρόφιμα και ποτά.
Η Ανάσταση γιορτάστηκε τα ξημερώματα μέσα σε δύσκολες συνθήκες. Οι πολιορκημένοι, με λίγα κεριά στο αμυδρό φως της αυγής, έψαλαν το «Χριστός Ανέστη», ενώ τρεις κανονιοβολισμοί ανήγγειλαν το χαρμόσυνο γεγονός. Το πασχαλινό τους γεύμα ήταν πενιχρό, καθώς, σύμφωνα με μαρτυρίες, σφάχτηκαν λίγα ζώα για να μπορέσουν τραφούν.
Την ίδια μέρα, ενώ οι Τούρκοι βομβάρδιζαν το κάστρο, οι Αθηναίοι προσπάθησαν να γιορτάσουν στήνοντας χορό. Ωστόσο, η χαρά διακόπηκε τραγικά όταν κομμάτια από τον πύργο κατέρρευσαν, σκοτώνοντας δύο αγωνιστές, ανάμεσά τους και τον Κερκυραίο Σταμούλη, υπασπιστή του Α΄ Τάγματος του Τακτικού Στρατού.
Τελικά, η Ακρόπολη παραδόθηκε στις 25 Μαΐου. Η «συνέχεια» εκείνου του Πάσχα ήρθε χρόνια αργότερα, το Μεγάλο Σάββατο του 1833, όταν υψώθηκε ξανά η ελληνική σημαία στο κάστρο από τον Βαυαρό λοχαγό της Φρουράς, Χριστόφορο Νέζερ, συμβολίζοντας την ελευθερία και μια νέα αρχή.
1932 – Πτώχευση της Ελλάδας
Το Πάσχα του 1932 αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες και δραματικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Την Πρωτομαγιά εκείνης της χρονιάς, που συνέπεσε με το Πάσχα, τέθηκε σε εφαρμογή η στάση πληρωμών που είχε ανακοινώσει λίγες εβδομάδες νωρίτερα ο Ελευθέριος Βενιζέλος, σηματοδοτώντας τη δεύτερη χρεοκοπία της χώρας. Η Ελλάδα, ήδη επιβαρυμένη από υψηλό εξωτερικό χρέος και επηρεασμένη από τη διεθνή οικονομική κρίση, βρέθηκε σε εξαιρετικά δύσκολη θέση.
Η ταύτιση της Πρωτομαγιάς με το Πάσχα προσέδωσε έναν ιδιαίτερο συμβολισμό σε εκείνη την ημέρα. Οι εργαζόμενοι, που ήδη αντιμετώπιζαν σοβαρές δυσκολίες, βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις συνέπειες της οικονομικής κατάρρευσης σε μια ημέρα που παραδοσιακά συνδέεται τόσο με τη θρησκευτική κατάνυξη όσο και με τους εργατικούς αγώνες.
Η απόφαση των συνδικάτων να προχωρήσουν σε κινητοποιήσεις συνάντησε έντονη αντίδραση από τις αρχές. Επιβλήθηκαν απαγορεύσεις στις συγκεντρώσεις, ενώ ξεκίνησαν μαζικές συλλήψεις και φυλακίσεις εργατών, ακόμη και προληπτικά. Τα γραφεία του Εργατικού Κέντρου στην Αθήνα υπέστησαν καταστροφές, ενώ πολλοί από τους συλληφθέντες προχώρησαν σε απεργία πείνας. Η καταστολή κορυφώθηκε ανήμερα το Πάσχα, όταν η Πλατεία Ομονοίας αποκλείστηκε από ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις, που προχώρησαν σε συλλήψεις και έκαναν χρήση προειδοποιητικών πυροβολισμών.
Παρά τους περιορισμούς, πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις σε ορισμένες πόλεις, κυρίως στη Θεσσαλονίκη και στην επαρχία, οι οποίες συνοδεύτηκαν από τραυματισμούς και νέες συλλήψεις. Σε αρκετές περιπτώσεις επιβλήθηκαν αυστηρές ποινές στους συμμετέχοντες, φτάνοντας ακόμη και σε πολυετείς καταδίκες.
1941 – Συνθηκολόγηση με τη Ναζιστική Γερμανία
Ο Απρίλιος του 1941 αποτέλεσε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους για την Ελλάδα, μια πραγματική «Μεγάλη Εβδομάδα» γεμάτη πόνο και καταστροφή. Το Πάσχα εκείνης της χρονιάς έμεινε στη μνήμη ως το Πάσχα της παράδοσης στους Γερμανούς, καθώς ανήμερα της γιορτής υπογράφηκε η συνθηκολόγηση με τη Ναζιστική Γερμανία. Ο στρατηγός Γεώργιος Τσολάκογλου συμφώνησε με τον διοικητή των SS Ζεπ Ντίντριχ, επισφραγίζοντας το τέλος της ελληνικής αντίστασης στο μέτωπο εκείνης της φάσης του πολέμου.
Η ημέρα εκείνη δεν θύμιζε σε τίποτα τη χαρμόσυνη ατμόσφαιρα της Ανάστασης. Αντί για το φως των κεριών, τον ουρανό φώτιζαν οι εκρήξεις από τους βομβαρδισμούς. Όπως χαρακτηριστικά περιέγραψε ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, ήταν μια ημέρα τρόμου, όπου ο πόλεμος σκέπασε κάθε έννοια γιορτής.
Σε όλη τη χώρα επικρατούσαν φόβος και απόγνωση. Η Αθήνα και ο Πειραιάς δέχονταν σφοδρούς βομβαρδισμούς ακόμη και ανήμερα του Πάσχα, ενώ οι κάτοικοι προσπαθούσαν να προστατευτούν όπως μπορούσαν. Στα Ιωάννινα, το νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού χτυπήθηκε, προκαλώντας τον θάνατο δεκάδων ανθρώπων. Την ίδια περίοδο, βυθίστηκε και το αντιτορπιλικό «Ψαρά», με βαριές ανθρώπινες απώλειες.
Το Πάσχα του 1941 έμεινε γνωστό ως «Πάσχα χωρίς Ανάσταση», αποτυπώνοντας το βαθύ συλλογικό τραύμα. Όπως έγραψε ο Άγγελος Τερζάκης, η Ελλάδα έμπαινε τότε στη δική της περίοδο Παθών, δίνοντας έναν εθνικό συμβολισμό στη θρησκευτική δοκιμασία.
Ωστόσο, μέσα από αυτή τη σκοτεινή αρχή ξεκίνησε και μια μακρά περίοδος αντίστασης. Η «Ανάσταση» για τον ελληνικό λαό θα ερχόταν τέσσερα χρόνια αργότερα, με την απελευθέρωση και τη λήξη της κατοχής, επιβεβαιώνοντας τη δύναμη και την αντοχή του μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες.
1967 – Δικτατορία
Η δικτατορία είχε ήδη αρχίσει να ρίχνει τη βαριά σκιά της πάνω στην ανοιξιάτικη ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών. Το πραξικόπημα πραγματοποιήθηκε παραμονή του Λαζάρου και, στις 30 Απριλίου, ανήμερα της Λαμπρής, η χούντα συμπλήρωνε μόλις εννέα ημέρες.
Το Πάσχα εκείνο «γιορτάστηκε» υπό καθεστώς απαγόρευσης κυκλοφορίας, με συλλήψεις αριστερών πολιτών μέσα στα σπίτια τους, καταπάτηση θεμελιωδών ελευθεριών και αυστηρή λογοκρισία. Μια διάχυτη γκριζάδα σκέπαζε την ατμόσφαιρα, ενώ οι άνθρωποι παρέμεναν κλεισμένοι στα σπίτια τους, καθώς κάθε έννοια εορτασμού έμοιαζε ξένη προς το κλίμα της εποχής.
Η εικόνα του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου να χορεύει καλαματιανό σε εκείνο το λεγόμενο «Πάσχα της Επαναστάσεως» έμελλε να μείνει χαραγμένη στην Ιστορία, προκαλώντας ανατριχίλα ακόμη και σήμερα σε όσους έζησαν τα πέτρινα χρόνια της χούντας. Το καθεστώς, τις ίδιες ημέρες, επιδόθηκε σε ένα έντονο επικοινωνιακό κρεσέντο, με χαρακτηριστικά παραδείγματα τα στημένα δημοσιεύματα του Τύπου.
Το Μεγάλο Σάββατο, πρωτοσέλιδα ενημέρωναν ότι «όλοι οι κρατούμενοι πολιτικοί είναι καλά στην υγεία τους και τυγχάνουν ειδικής περιποιήσεως», επιχειρώντας να καλλιεργήσουν μια ψευδή εικόνα ομαλότητας. Μοναδική αχτίδα αισιοδοξίας αποτέλεσε ο εορτασμός του Πάσχα από Έλληνες του εξωτερικού.
Την ίδια στιγμή, μαζικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας πραγματοποιούνταν σε πολλές πόλεις του εξωτερικού, ενώ την Κυριακή διοργανώθηκε στο Hyde Park μεγάλη συγκέντρωση, με πανό και πλακάτ, αντιστασιακά τραγούδια και μια αλυσοδεμένη κοπέλα, ντυμένη με παραδοσιακή φορεσιά, να συμβολίζει την υποδουλωμένη Ελλάδα.
2020 – Η πανδημία COVID-19
Την άνοιξη του 2020, το Πάσχα βρήκε όχι μόνο την Ελλάδα αλλά και ολόκληρο τον κόσμο αντιμέτωπο με μια πρωτόγνωρη πραγματικότητα, την παγκόσμια πανδημία του κορονοϊού. Στις 19 Απριλίου, η κορυφαία γιορτή της Ορθοδοξίας γιορτάστηκε κάτω από αυστηρούς περιορισμούς, με τους πιστούς να παραμένουν στα σπίτια τους.
Η Ανάσταση εκείνης της χρονιάς χαράχτηκε στη μνήμη όλων ως μια εμπειρία διαφορετική από κάθε άλλη. Οι εκκλησίες παρέμειναν άδειες, ενώ οι καμπάνες αντηχούσαν σε γειτονιές σιωπηλές. Οι άνθρωποι βγήκαν στα μπαλκόνια, κρατώντας τις λαμπάδες τους, ανταλλάσσοντας ευχές από απόσταση με συγγενείς και γείτονες. Ήταν ένα σκηνικό συγκινητικό, αλλά και ανοίκειο για μια κοινωνία βαθιά συνδεδεμένη με τις πασχαλινές παραδόσεις.
Οι περιορισμοί δεν αποτέλεσαν μια παροδική συνθήκη. Και το Πάσχα του 2021 σημαδεύτηκε από μέτρα προστασίας, με ελεγχόμενη παρουσία πιστών στους ναούς και αυστηρούς κανόνες υγειονομικής ασφάλειας.
ΠΗΓΗ: in.gr
