Pride Month: To Stonewall του San Francisco

Μπορεί για τους περισσότερους να είναι γνωστό το Stonewall ως η αφετηρία της γέννησης του ΛΟΑΤΚΙ κινήματος, ωστόσο 3 χρόνια νωρίτερα μια λιγότερο προβεβλημένη ιστορία γνωστή ως Compton’s Cafeteria riot ήταν η πρώτη πράξη αντίστασης ενάντια στην αστυνομική βία και αυθαιρεσία ενάντια στις τρανς γυναίκες και τους ΛΟΑΤΚΙ.

Το 1960 είναι η περίοδος που γεννιούνται τα κινήματα αμφισβήτησης και ανυπακοής, το φεμινιστικό κίνημα γιγαντώνεται, μαζί του οι ομάδες κατά των φυλετικών διακρίσεων και δειλά δειλά έρχεται να προστεθεί και το ΛΟΑΤΚΙ κίνημα.

Αν και στην συνείδηση των περισσότερων η πρώτη δημόσια εξέγερση συνδέεται με το Stonewall το 1969 στη Νέα Υόρκη, η αρχή είχε γίνει τον Αύγουστο του 1966 στην περιοχή Tenderloin του Σαν Φρανσίσκο. Η διαμαρτυρία ήταν μια απάντηση στη βίαιη και συνεχή αστυνομική παρενόχληση τρανς γυναικών και drag queen.

Είναι η εποχή που τα Drag Balls είναι ευρέως διαδεδομένα στην κοινότητα και ένα νέο είδος θεατρικής τέχνης, το Drag, κάνει την εμφάνιση του. Στην γειτονιά με τα στέκια των ΛΟΑΤΚΙ, στην πόλη του Σαν Φρανσίσκο κάθε βράδυ ένα διαφορετικό πάρτυ λάμβανε χώρα. Όπως και στην Νέα Υόρκη έτσι και εδώ η μαφία ελέγχει τα περισσότερα στέκια και καπηλεύεται την διασκέδαση, θέλοντας να ελέγχει την διακίνηση ναρκωτικών και την πορνεία.

Δίπλα ακριβώς από αυτά τα μπαρ το καφέ εστιατόριο Comptons ήταν ένας χώρος 24ωρης λειτουργίας που προσέφερε πρωινό και καφέ. Σταδιακά εκεί κατέληγαν οι ξενύχτηδες και έτσι άρχισε να συγκεντρώνει όλη την πελατεία και τους εργαζόμενους από τα γύρω μπαρ. Πολλές τρανς γυναίκες, σεξεργάτριες δούλευαν στην γύρω περιοχή, είτε στα μπαρ, είτε στο δρόμο, αδυνατώντας να βρουν αλλού εργασία, προσπαθώντας να επιβιώσουν σε δύσκολες και επικίνδυνες συνθήκες, αναγκαζόμενες να υποστούν παρενόχληση, χλευασμό, κακοποίηση και το κυνήγι της αστυνομίας.

To 1965 δημιουργήθηκε η Vanguard μια οργάνωση νέων ΛΟΑΤΚΙ η οποία και δραστηριοποιήθηκε στην πόλη του Σαν Φρανσίσκο μέχρι το 1967. Από την πρώτη στιγμή το Compton έγινε το στέκι και το σημείο συνάντησης τους. Η διοίκηση και το προσωπικό άρχισε να δυσφορεί και πολλές φορές καλούσαν οι ίδιοι την αστυνομία ζητώντας να απομακρύνουν κυρίως τις τρανς γυναίκες από το μαγαζί τους. Επίσης η αστυνομία πήγαινε τις περισσότερες φορές χωρίς να υπάρχει κλήση γιατί ήξερε ότι θα βρει queer που σύχναζαν εκεί.

Συχνά λένε οι μαρτυρίες (υπάρχει σχετικό ντοκιμαντέρ όπου μιλούν οι πρωταγωνίστριες εκείνης της περιόδου) οι αστυνομικοί έμπαιναν στα μπαρ ή στην καφετέρια διάλεγαν κάνοντας νόημα με το δάχτυλο όποιους ήθελαν και τους έβαζαν στην κλούβα για εξακρίβωση στοιχείων.

Σκοπός τους ήταν η ταπείνωση, να κάνουν πλάκα και να περάσουν την ώρα τους βασανίζοντας κυρίως τις τράνς γυναίκες. Η αστυνομία μπορούσε εκείνο το διάστημα να συλλάβει τις τράνς γυναίκες με την αιτιολογία ότι φορούσαν γυναικεία ρούχα και ήταν βαμμένες.

Το περιστατικό στο Compton’s καφέ έλαβε χώρα τον Αύγουστο του 1966 όταν ένας αστυνομικός προσπάθησε να συλλάβει μια τρανς γυναίκα η οποία αντιστάθηκε στη σύλληψη πετώντας του τον καφέ της. Η κατάσταση δεν άργησε να πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις και οι θαμώνες άρχισαν να πετούν ποτήρια, τασάκια, ζαχαριέρες και να σχηματίζουν κλοιό έξω στο δρόμο. Ένα περιπολικό έγινε παρανάλωμα και οι διαμαρτυρίες έξω από το Compton συνεχίστηκαν και την επόμενη ημέρα. Το επόμενο διάστημα μια σειρά από δράσεις διοργανώθηκαν με αφορμή την ημέρα αντίστασης στην αστυνομική βία στο Compton. Το περιστατικό έγινε η αφορμή για να ανοίξει η συζήτηση για τα δικαιώματα των τρανς. Η βία μειώθηκε σημαντικά και οι ΛΟΑΤΚΙ συνεργάστηκαν για πρώτη φορά με την αστυνομία της πόλης. Η πόλη του Σαν Φρανσίσκο στην συνέχεια πήρε μια σειρά μέτρων για την υποστήριξη των ΛΟΑΤΚΙ ανθρώπων αποτελώντας μέχρι σήμερα μια από τις πρωτοπόρες πόλεις στην φροντίδα των τρανς γυναικών. Το 1968 δημιουργήθηκε η πρώτη κλινική για τρανς της πόλης που προσφέρει μέχρι σήμερα δωρεάν υπηρεσίες.

Η εξέγερση ήταν μια άγνωστη σελίδα στην ΛΟΑΤΚΙ ιστορία που ήρθε στο φως μετά την κυκλοφορία του ντοκιμαντέρ Screaming Queens που καταγράφει τα γεγονότα. Στην μίνι σειρά του Netflix “Tales of the City” με πρωταγωνίστρια την Ολυμπία Δουκάκις υπάρχει εκτενή αναφορά του Compton μέσα από μια μυθοπλαστική ιστορία που μπλέκει αρμονικά με τα πραγματικά γεγονότα.

Το Compton café περιόρισε το ωράριο του, σταδιακά παράκμασε, έχασε το μεγαλύτερο μέρος της πελατείας του και έκλεισε οριστικά το 1972.

Στις 27 Ιανουαρίου 2025, το κτήριο που στεγαζόταν η καφετέρια Compton προστέθηκε στο Εθνικό Μητρώο Ιστορικών Τόπων.

Το Θεσσαλονικιότικο Compton που θυμάται μια γενιά με νοσταλγία, αλλά ιστορικά έχει περάσει στην λήθη δεν είναι άλλο από τα γνωστά Corner της Αγίας Σοφίας. Την δεκαετία του 1990 αρκούσε η έκφραση «πάμε κόρνερ» και όλοι καταλάβαιναν. Πρόκειται για το τελευταίο εναπομείναν κατάστημα της τότε γνωστής αλυσίδας στο χώρο της εστίασης το οποίο βρισκόταν στην καρδιά του κέντρου στην πλατεία Αγίας Σοφίας και ήταν 24ωρης λειτουργίας. Κανείς δεν ξέρει πως ξεκίνησε και καθιερώθηκε ως στέκι. Το κεντρικό σημείο και η συνεχής λειτουργία του βοήθησε σίγουρα σε αυτό. Σταδιακά άρχισε να γίνεται σημείο αναφοράς των ΛΟΑΤΚΙ και κυρίως των τρανς κοριτσιών. Είτε βρισκόσουν στην πιάτσα, στο πάρκο, στα μπαρ, σε ένα μεγάλο πάρτυ, η κατάληξη θα ήταν τα «Corner». Μετά τις 12 00 τα μεσάνυχτα και μέχρι τις πρώτες πρωινές – πολλές φορές μεσημεριανές ώρες – περνούσαν οι πάντες. Ήταν το απόλυτο σημείο αναφοράς. Εκεί γεννήθηκαν έρωτες, φιλίες, ξετυλίχτηκαν γεγονότα αξέχαστα. Οι παρέες μαζευόταν για να πουν τα νέα της ημέρας, για να λύσουν διαφωνίες, να χωρίσουν, να μονιάσουν, για να ξετυλίξουν ίντριγκες. Τα αστεία έδιναν και έπαιρναν αλλά πολλές φορές μπορεί να ήσουν μάρτυρας ενός τσακωμού. Το μαγαζί προσέφερε καφέ αλλά και φαγητό. Σαλάτες, έτοιμα σάντουιτς, πίτσα και μακαρονάδα. Δεν υπήρχε ημέρα που δεν θα έβρισκες κάποιον γνωστό για να καθίσεις μαζί του ακόμα και αν ήσουν μόνος. Το σημείο ήταν μαγνήτης που δεν μπορούσες να του αντισταθείς ούτε ένα βράδυ. Όπου και αν ήσουν όσο καλά και αν είχες περάσει τη διαφορά στην ημέρα θα έκανε η επίσκεψη στα “Corner”.

Ένα από τα περιστατικά στα οποία ήμουν μάρτυρας και θυμίζει το Compton ήταν όταν η Μαρίνα (ένα τρανς κορίτσι που δεν είναι πλέον μαζί μας) έκατσε σε ένα από τα εσωτερικά τραπέζια και το προσωπικό αρνήθηκε να την εξυπηρετήσει. Είχε ξεκινήσει ήδη με εντολή των αφεντικών το προσωπικό να γίνεται εχθρικό για να διώξει τους ΛΟΑΤΚΙ που είχαν πλέον κατακλείσει το κατάστημα. Η Μαρίνα δεν πτοήθηκε και κάλεσε την αστυνομία. Ερχόμενοι δυο νεαροί αστυνομικοί ρώτησαν να μάθουν τον λόγο της άρνησης εξυπηρέτησης λέγοντας στο προσωπικό πως η συμπεριφορά τους είναι παράνομη. Τελικά γύρισαν και ρώτησαν την Μαρίνα πως θα ήθελε να κινηθεί. Η ίδια τους είπε ότι απλά ήθελε να πιεί τον καφέ της. Η αστυνομία έφυγε και η Μαρίνα δεν σηκώθηκε από την θέση της μέχρι να πάει μεσημέρι, έτσι για να τους την σπάσει.

Και σε αυτή την περίπτωση σταδιακά τα τρανς κορίτσια και οι παρέες τους σταμάτησαν να πηγαίνουν και σε μικρό χρονικό διάστημα το Κόρνερ έκλεισε.

Παρά τις προσπάθειες να δημιουργηθεί αντίστοιχο στέκι σε άλλο μέρος κανένα ποτέ δεν κατάφερε να αντικαταστήσει εκείνη την αίγλη, την κοσμοσυρροή και το πνεύμα του απόλυτου ξενυχτάδικου της Θεσσαλονίκης.