«Σκοπεύετε να κάνετε παιδιά;»: Η άβολη ανάκριση των γυναικών σε επαγγελματικές συνεντεύξεις

«Σκοπεύετε να κάνετε παιδιά;», «Είστε παντρεμένη;», «Είστε έγκυος;», «Πού βλέπετε τον εαυτό σας σε πέντε χρόνια;» και άλλες παρόμοιες, αρκετά προσωπικές και άβολες ερωτήσεις δέχονται πολύ συχνά οι γυναίκες κατά τη διάρκεια επαγγελματικών συνεντεύξεων, όσο μεγαλοπρεπές και να είναι το βιογραφικό τους.

Η λίστα με τις ερωτήσεις που δέχονται οι γυναίκες σε αντίθεση με τους άνδρες, σε συνεντεύξεις για δουλειά είναι σαφώς μεγαλύτερη, όταν μπαίνει στην εξίσωση η προσωπική τους ζωή και τα μελλοντικά τους σχέδια.

Και ενώ τα δικαιώματα για την ισότητα μεταξύ των δύο φύλων στο εργασιακό περιβάλλον έχουν κατακτηθεί σε έναν μεγάλο βαθμό, με γυναίκες να παίρνουν τα ηνία σε ηγετικές θέσεις εργασίας, το μισθολογικό χάσμα και οι αδιάκριτες ερωτήσεις που δεν σχετίζονται με τα προσόντα στην εργασία, συνεχίζουν να υφίστανται.

Μία έρευνα αποκάλυψε ότι στο 41% των Βρετανίδων έχουν τεθεί «ακατάλληλες» ερωτήσεις κατά τη διάρκεια συνέντευξης. Συγκριτικά, λιγότερο από το 12% των ανδρών, που είχε αντιμετωπίσει το ίδιο είδος ερωτήσεων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, μεταξύ των ερωτηθέντων, οι γυναίκες ήταν πιο πιθανό να ερωτηθούν για την οικογενειακή τους κατάσταση ή τη σχέση τους (27%), ακολουθούμενες από την ηλικία τους (25%) και τα μελλοντικά τους οικογενειακά σχέδια (23%).

Αντίθετα, οι άνδρες ήταν επίσης πιο πιθανό να ερωτηθούν για την οικογενειακή τους κατάσταση (9%), αλλά αυτό ακολουθούσε από τις συνήθειες του τρόπου ζωής τους, όπως πόσο πίνουν ή καπνίζουν (7%) και τις σεξουαλικές τους προτιμήσεις (7%).

Το 8% των γυναικών που συμμετείχαν στην έρευνα δήλωσαν ότι τους είχαν τεθεί ακατάλληλες ερωτήσεις, με τις ερωτηθέντες να αναφέρουν ερωτήσεις όπως αν ήταν έγκυες εκείνη τη στιγμή και αν έβρισκαν ελκυστικό τον συνεντευκτή. Επιπλέον, το 21% των γυναικών δήλωσαν πως είχαν αισθανθεί ότι είχαν υποστεί διάκριση λόγω του φύλου τους, σε σύγκριση με το 7% των ανδρών.

Η Επιτροπή Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, μέσα από έκθεση σχετικά με τις διακρίσεις λόγω μητρότητας, διαπίστωσε ότι το 70% των εργοδοτών πιστεύει ότι οι γυναίκες πρέπει να δηλώνουν την εγκυμοσύνη τους κατά την υποβολή αίτησης για εργασία, ενώ ένας στους τέσσερις θεωρεί δίκαιο να ρωτάει τους υποψηφίους αν σκοπεύουν να αποκτήσουν παιδιά.

Είναι παράνομες αυτές οι ερωτήσεις; 

Σύμφωνα με την ελληνική εργατική νομοθεσία (Ν. 3896/2010 και Ν. 4443/2016) και τις αρχές της ίσης μεταχείρισης, οι ερωτήσεις σχετικά με την οικογενειακή κατάσταση, τον γάμο, την εγκυμοσύνη ή τα μελλοντικά σχέδια για παιδιά σε μια συνέντευξη εργασίας θεωρούνται διακρίσεις λόγω φύλου. Τέτοιες ερωτήσεις παραβιάζουν την αρχή της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών, καθώς οι εργοδότες συχνά τις χρησιμοποιούν για να αποκλείσουν γυναίκες, θεωρώντας τες “υψηλού ρίσκου” για μελλοντικές άδειες.

Η δικηγόρος Μαρία Σαρηπανίδου ξεκαθαρίζει πως «σε αυτές τις περιπτώσεις δεν υπάρχει τιμωρία, καθώς η τιμωρία υπάρχει όταν έχουμε μία ποινική διαδικασία»: 

«Όταν έχει ληφθεί μία απόφαση από τον εργοδότη, η οποία στηρίζεται σε αυτά τα κριτήρια, μπορεί να υπάρξει αποζημίωση ή ακύρωση της απόφασης. Είναι ωστόσο μία δύσκολη διαδικασία, καθώς πρέπει να αποδειχθεί στο δικαστήριο ότι πράγματι έγιναν αυτές οι ερωτήσεις και ότι τελικά η επιλογή του εργοδότη έγινε επειδή αυτές λήφθηκαν υπόψη. Αυτό είναι δύσκολο να γίνει μιας και στις συνεντεύξεις δεν τηρούνται πρακτικά, ούτε υπάρχουν τρίτα πρόσωπα. Είναι επίσης δύσκολο να αποδειχθεί ότι ο λόγος που ζητήθηκαν αυτά τα στοιχεία σχετίζεται με την πρόσληψη και όχι με την ακαταλληλότητα του υποψήφιου για την εργασία, καθώς τα κριτήρια που γίνονται αυτές οι ερωτήσεις μπορεί να είναι ακόμα και μισθολογικά. Οπότε στην πραγματικότητα, όλα αυτά είναι ανεφάρμοστα». 

Η Ιωάννα πέρασε από δεκάδες συνεντεύξεις το τελευταίο διάστημα, καθώς βρισκόταν σε αναζήτηση εργασίας. Στις περισσότερες από αυτές ρωτήθηκε για την οικογενειακή της κατάσταση από τα πρώτα κιόλας λεπτά της συνέντευξης: 

«Είμαι μία γυναίκα 37 ετών και οι ερωτήσεις που έγιναν σε εμένα όσο αναζητούσα εργασία, δεν έχουν γίνει σε άντρες φίλους μου. Ρωτήθηκα για την οικογενειακή μου κατάσταση και μάλιστα στο αρχικό στάδιο των συνεντεύξεων, όταν συζητούσαμε ακόμα για το ποια είμαι, που μένω και τις σπουδές μου. Ήθελαν να μάθουν αν έχω οικογένεια και παιδιά, ή αν σκοπεύω να κάνω. Η απάντηση μου κάθε φορά ήταν: “Είμαι άγαμη”. Και εκεί τέλειωνε η συζήτηση. Τέτοιες ερωτήσεις έλαβα σε όλες τις θέσεις για τις οποίες είχα αιτηθεί, από τις πιο χαμηλές, πωλήσεις B2B μέχρι senior sales και senior sales manager. 

Πριν ξεκινήσω την αναζήτηση εργασίας δεν είχα ιδέα τι γίνεται στην αγορά, καθώς εργαζόμουν για πολλά χρόνια σε μία εταιρεία. Οπότε μου έκαναν μεγάλη εντύπωση αυτές οι ερωτήσεις, καθώς με ρωτούσαν και με ξαναρωτούσαν καθημερινά. Μόνο δύο εταιρείες δεν με ρώτησαν για την οικογενειακή μου κατάσταση, η μία είναι μία μεγάλη πολυεθνική και η άλλη η εταιρεία που τελικά κατέληξα να αποδέχομαι την πρότασή τους και να εργάζομαι πλέον εκεί. 

Επιπλέον η απάντηση που θα δώσεις σε αυτές τις ερωτήσεις δεν είναι ποτέ η “σωστή”. Γιατί αν είσαι άγαμη θα σκεφτούν ότι θα έρθει σε λίγα χρόνια η σχέση, ο γάμος και το παιδί, αν είσαι παντρεμένη θα θες να κάνεις παιδιά και φυσικά την άδεια μητρότητας, ή αν έχεις ένα παιδί μπορεί να θέλεις να κάνεις κι άλλο». 

«Είναι πολύ ενοχλητικές και παρεμβατικές αυτές οι ερωτήσεις», καταλήγει η Ιωάννα: «Αφορούν καθαρά την προσωπική μου ζωή. Πηγαίνω εκεί να εργαστώ, να προσφέρω τις υπηρεσίες μου και να πάρω τον μισθό μου για να επιβιώσω. Το αν έχω γκόμενο, σύζυγο ή παιδιά δεν αφορά κανέναν στον εργασιακό μου χώρο. Και μετά σκέφτηκα ότι εγώ, που γενικά είμαι αντιδραστική, δεν απαντούσα σε αυτές τις ερωτήσεις με τον ανάλογο τρόπο, γιατί ήμουν σε μία ευάλωτη και αγχωτική φάση της ζωής μου. Είχα ανάγκη την εργασία και προφανώς στις συνεντεύξεις “πατάνε” σε αυτό, βλέπουν ότι τους παίρνει να κάνουν τέτοιες ερωτήσεις». 

Από την πλευρά της η Ντέπυ δηλώνει: «Μία συνέντευξη για δουλειά που πέρασα πρόσφατα, πήρε την κάτω βόλτα όταν ο διευθυντής με ρώτησε για την οικογενειακή μου κατάσταση. Στη συνέχεια με ρώτησε για τα σχέδιά μου για το Σαββατοκύριακο και αν είμαι κορίτσι που βγαίνει για διασκέδαση… Μετά, όταν με πήρε τηλέφωνο για να μου πει ότι δεν πήρα τη δουλειά, μου ζήτησε να βγούμε». 

Στο Reddit, μία χρήστης ρώτησε «γιατί οι εργοδότες ρωτάνε πάντα για την οικογενειακή μου κατάσταση όταν κάνω αίτηση για δουλειά;», γράφοντας:

«Έφυγα από την προηγούμενη δουλειά μου λόγω τοξικού κλίματος πέρυσι και έτσι έκανα αιτήσεις σε εκατοντάδες εταιρείες. Αυτό που μου τράβηξε την προσοχή συνέχεια είναι γιατί όλοι οι εργοδότες με τους οποίους έκανα συνέντευξη ρωτούσαν πάντα αν είμαι single ή παντρεμένη (και συχνά ρωτούσαν πότε σκοπεύω να παντρευτώ;). Έτσι, μια φορά που έκανα συνέντευξη με μια HR, με ρώτησε πρώτα για την ηλικία μου και την οικογενειακή μου κατάσταση, αλλά όταν τους το είπα, γέλασαν απλά, ενώ έκαναν και ένα στεναγμό αποδοκιμασίας. 

Ειλικρινά, αρχίζω να πιστεύω ότι η οικογενειακή μου κατάσταση είναι ο λόγος που δυσκολεύομαι να βρω μια αξιοπρεπή δουλειά. Ομολογώ ότι είμαι ήδη 32 χρονών και γνωρίζω ότι είμαι σε μια ώριμη ηλικία για να κάνω οικογένεια, αλλά υπάρχει ένας λόγος, τα οικονομικά είναι ένα από αυτά, στη σημερινή οικονομία, λόγω του πληθωρισμού και των χαμηλών μισθών. Μπορώ μετά βίας να συντηρήσω τον εαυτό μου, πόσο μάλλον αν σκοπεύω να κάνω οικογένεια για να παρέχω. Δεν μπορούν να το καταλάβουν αυτό; Χρειάζεται κότσια και καθαρή τύχη για να έχεις μια αξιοπρεπή και βιώσιμη κατάσταση στον σημερινό κόσμο». 

Μία άλλη χρήστης του Reddit δήλωσε ότι οι άβολες ερωτήσεις που δέχθηκε σε εργασιακό περιβάλλον έγιναν αμέσως μετά την πρόσληψή της:  «Ένας πολύ μεγαλύτερος προϊστάμενος με ρώτησε πώς νιώθω για το να μιλάμε ανοιχτά για σεξ στο γραφείο – επειδή «δεν μπορούμε απλά να αγνοούμε πώς αισθάνονται πραγματικά οι άνθρωποι μέσα τους», πώς νιώθω το να βγαίνω με συναδέλφους, αν πιστεύω ότι οι άντρες πρέπει να κάνουν την πρώτη κίνηση στις γυναίκες στο γραφείο και τι να κάνεις όταν ερωτευτείς έναν συνάδελφο. Και φυσικά οι κλασικές ερωτήσεις που έγιναν στη συνέντευξη σχετικά με την ηλικία».