Πόλεμος στο μυαλό μας: Πώς οι ισχυροί κανονικοποιούν το πολιτικά αδιανόητο και τη βαρβαρότητα
Η χειραγώγηση, η καλλιεργημένη ματαιοδοξία και τα αδιανόητα που προσπαθούν να θεσμοθετηθούν ως φυσιολογικά
Με τον κόσμο να βρίσκεται σε μια συνεχή παραφροσύνη τα τελευταία χρόνια το ανθρώπινο μυαλό είναι υπερφορτωμένο από τις άσχημες και απάνθρωπες καταστάσεις που συμβαίνουν κάθε μέρα.
Με την άνοδο του ίντερνετ και την προσαρμογή του κόσμου σε αυτό απ’ όλες τις πλευρές του, ο υπερκαταιγισμός πληροφοριών που δέχεται το άτομο κάθε μέρα το φτάνουν στο σημείο παράνοιας με μια μεγάλη ποσότητα απαισιοδοξίας να καταναλώνει την ψυχική του επάρκεια.
Είναι όμως αυτή η κόπωση τυχαία ή αποτελεί το κάτι εσκεμμένο; Οι αλγόριθμοι, ο τρόπος που δημοσιεύονται οι ειδήσεις και γενικότερα η όλη σύσταση του σύγχρονου ψηφιακού κόσμου είναι στρατηγικά δομημένη για να κρατά την προσοχή του χρήστη ώστε να μπορεί να τρέφει τις πληροφορίες που οι ισχυροί και οι άνθρωποι με συμφέροντα θέλουν ο κόσμος να καταναλώσει.
Πλέον ο διαχωρισμός των πραγματικών ειδήσεων με τα κείμενα τα οποία απλά αποσκοπούν στην απόσπαση προσοχής από το σημαντικό και την πραγματικότητα γίνεται ένας καθημερινός άθλος που θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο μέσος άνθρωπος κατά την περιήγηση του στο διαδίκτυο και το τι θέλει ο κάθε ισχυρός να “περάσει” στην κοινωνία για κανονικό και φυσιολογικό.
Παράθυρο Overton
Από την αρχή της ύπαρξης του ανθρώπου υπήρχαν αποδεκτές και μη αποδεκτές ιδέες. Το παράθυρο Overton αποτελεί ένα μοντέλο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι ιδέες στην κοινωνία μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου και επηρεάζουν την πολιτική.
Για να το καταλάβουμε καλύτερα, φανταστείτε ένα παράθυρο το οποίο περιέχει κάποιες ιδέες και βρίσκεται επάνω σε μια γραμμή, πάνω στην γραμμή έχουμε μια κατάταξη η οποία αναγράφει “αδιανόητo”, “ριζοσπαστικό”, “αποδεκτό”, “λογικό”, “δημοφιλές”, “εφαρμογή ως πολιτική” (κανόνας, νόμος, αρχές κτλ.).
Ανάλογα το χρονικό υπόβαθρο και το σημείο της ιστορίας που βρίσκεται η κοινωνία το παράθυρο αυτό με τις ιδέες μετακινείται. Για παράδειγμα, στο θέμα της θέσπισης του γάμου των ομόφυλων ζευγαριών το παράθυρο ξεκίνησε από το αδιανόητο και με την πάροδο του χρόνου και τον αγώνα των ατόμων αυτών έφτασε στο σημείο να θεσμοθετηθεί ως νομοθετημένο δικαίωμα. Οι παράγοντες που προκαλούν την μετακίνηση του παραθύρου ποικίλουν μερικοί από αυτούς αποτελούν τα ΜΜΕ, οι πολιτικοί και τα κόμματα, τα κοινωνικά κινήματα, οι κρίσεις (οικονομικές, υγειονομικές κ.λπ.) αλλά βασικότερο απ΄όλα τα social media.
Η χειραγώγηση του παραθύρου από τους ισχυρούς και ο πόλεμος στο μυαλό μας.
Κάποτε η ιδέα του να λέει ένας πολιτικός ψέματα παρόλο που είναι καθιερωμένη τακτική για το επάγγελμα αυτό, αποτελούσε κάτι που ο κόσμος κατέκρινε και δεν δεχόταν, πλέον το να λέει ένας πολιτικός αναλήθειες αποτελεί το κάτι φυσιολογικό που η κοινή γνώμη το δέχεται βρίσκοντας το στην κατάταξη του παραθύρου ως “λογικό”. Το 1972 όταν βγήκε στην επιφάνεια το σκάνδαλο Watergate ο αμερικάνικος λαός το κατέκρινε και ώθησε τους εκπροσώπους της κυβέρνησης και τον ίδιο τον πρόεδρο της Αμερικής τότε Ρίτσαρντ Νίξον σε παραίτηση.
Δεκαετίες μετά, στην Ελλάδα του Predetor και των παρακολουθήσεων από την ΕΥΠ για κυβερνητικά συμφέροντα οι Έλληνες πολίτες το είδαμε σαν “μια ακόμα ημέρα στην Ελλάδα” με τις αντιδράσεις μας όχι να ρίχνουν την κυβέρνηση ή έστω να βάλουν σε μία έντονα δύσκολη θέση τους κυβερνόντες, αλλά σε σημείο να μην “ιδρώσει αυτί” των εις βάθος εμπλεκομένων με αποτέλεσμα για ακόμη μια φορά να φυλακιστούν μόνο οι “απομποδιαίοι τράγοι” (φυσικά με την πίεση των ερευνητών δημοσιογράφων που κάλυψαν την υπόθεση), καθώς όπως είπε και ο “αείμνηστος” Κωσταντίνος Μητσοτάκης ” οι πρωθυπουργοί δεν πάνε φυλακή, απλά πάνε σπίτι τους”.
Η αντίδραση αυτή του κόσμου δεν αποτελεί κάτι το φυσιολογικό, είναι μια στρατηγική χειραγώγηση με σκοπό την όσο γίνεται μικρότερη αρνητική αντίδραση του κοινού σε σκανδαλώδεις και εγκληματικές πράξεις των εχόντων της εξουσίας.
Πού οφείλεται η αντίδραση αυτή του κοινού;
“Όλα είναι μια συνήθεια”. Όταν μια κατάσταση επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά αρχίζει και θεωρείται κανονικότητα. Το μυαλό του ανθρώπου συνηθίζει στην επαναλαμβανομένη ιδέα και την θεωρεί φυσιολογική ακόμα και εάν αφορά κάτι το οποίο είναι αδιανόητο, έτσι η κατάταξη αρχίζει να μεταβάλλεται. Από εκεί που μια ιδέα θεωρούνταν αδιανόητη έχει καταλήξει να είναι λογική από το ευρύ κοινό.
Περιπτώσεις που αντικατοπτρίζουν αυτή την κατάσταση αποτελεί η βία και η απανθρωπιά που αντικρίζουμε στις οθόνες μας όσο αφορά τους πολέμους και την γενοκτονία στην Γάζα. Ερευνητές που ασχολούνται με το θέμα παρατήρησαν στον εαυτό τους πως ενώ στην αρχή τους ήταν πολύ δύσκολο να καλύψουν το θέμα τώρα το μυαλό τους έχει συνηθίσει τις εικόνες, αυτό σε χρόνια κλίμακα επαναλαμβανόμενης έκθεσης αποβαίνει μοιραίο με τις σκηνές αυτές να αρχίσουν να θεωρούνται φυσιολογικές να να μην προκαλούν τα συνηθή συναισθήματα όπως αποκρουστικότητα, λύπη, άγχος, δυσαρέστηση με την σκέψη του “αυτό είναι ανήκουστο, πρέπει να κάνουμε κάτι” να αντικαθιστούνται από την σκέψη “πω πω τι κρίμα”.
Περισσότερος ήχος λιγότερη συγκέντρωση στον στόχο
Γνωστική υπερφόρτωση και η παραπληροφόρηση είναι δύο βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούν οι ισχυροί για να ελέγξουν τις αντιδράσεις των μαζών. Η σκόπιμη υπερπληροφόριση του μυαλού πολλές φορές δεν αποτελεί κάτι το τυχαίο, αν και η γνώση είναι δύναμη ο τρόπος που ο ανθρώπινος εγκέφαλος την απορροφά έχει σημασία. Όταν διαβάζουμε ένα βιβλίο, η βλέπουμε ένα ντοκιμαντέρ, το μυαλό μπορεί και επεξεργάζεται σωστά τις πληροφορίες, τις αφομοιώνει λίγο λίγο και τις αποθηκεύει στα σημεία του εγκεφάλου που πρέπει.
Όταν όμως οι πληροφορίες εισχωρούν στο μυαλό σαν ένα μεγάλο τσουνάμι και το καταλύουν, ο εγκέφαλος δεν μπορεί να επεξεργαστεί όπως πρέπει την κάθε πληροφορία με αποτέλεσμα στο τέλος να τις απορρίπτει όλες. Το κόλπο εδώ είναι το εξής, ο κόσμος θέλει διαφάνεια και αυτό είναι αδιαπραγμάτευτο, το άτομο που δεν θέλει την διαφάνεια αναγκάζεται να την παραδώσει, έτσι μαζί με το θέμα και την αληθινή είδηση που απαιτεί ο κόσμος έρχονται σαν καταιγίδα άλλες παρεμφερής, ασήμαντες ή ψευδείς ειδήσεις ώστε η ανάδειξη του βασικού θέματος- αυτού δηλαδή που ζήτησε πρωτίστως ο κόσμος- να “πνιγεί” μέσα στις ανούσιες πληροφορίες.
Αυτό είναι μια μέθοδος η οποία αποσκοπεί στην διαμόρφωση μιας μη εύκολης περιήγησης στις ειδήσεις και την επικαιρότητα με αποτέλεσμα να προκαλείται υπερδιέργεση στο άτομο και στο τέλος να εγκαταλείπει την προσπάθεια ανίχνευσης της αληθούς είδησης. Η υπόθεση των φακέλων του Epstein αποτελεί ένα πολύ καλό παράδειγμα αυτής της τεχνικής, κόσμος απαιτούσε την δημοσίευση των φακέλων αυτών, οι φάκελοι δημοσιεύτηκαν σε μεγάλα ογκώδη κομμάτια με με μεγάλη ποσότητα σελιδών που αφορούσαν το κύκλωμα του Epstein που πολλές από αυτές είναι αποκρυμμένες κάνοντας δύσκολη την κατανόηση τους. Έτσι η περιήγηση για την αλήθεια δεν είναι αδύνατη αλλά αποτελεί κάτι το δύσκολο το οποίο σπαταλά πολύ χρόνο, ενέργεια και προσοχή, κάτι που ο σύγχρονος άνθρωπος στην ψηφιακή εποχή δεν κατέχει.
Μετάφραση στα Ελληνικά
Στον ελληνικό χώρο οι πρακτικές αυτές μπορούν να μεταφραστούν και να αφηγηθούν με διαφορά γεγονότα. Η υπόθεση των Τεμπών, της Novartis και το σκάνδαλο Preadetor, αποτελεί λίγες από τις περιπτώσεις που ο όγκος πληροφοριών και των ίδιων των δικογραφιών αλλά και του τρόπου πού τα ΜΜΕ το κοινοποιούν ηθελημένα ή όχι προκαλεί σύγχυση στο ευρύ κοινό. Ο κόσμος μπερδεύεται, το μυαλό του παραλύει και δεν ξέρει τι να πιστέψει όταν τα μέσα κοινοποιούν συγκρουόμενες πληροφορίες.
Αποτέλεσμα; Η παραίτηση του ατόμου από το θέμα, δεν συνεχίζει να μαθαίνει για την εξέλιξη του, αρα δεν μπορεί να έχει γνώμη κι έτσι η κατακραυγή μειώνεται προς τους εμπλεκομένους στο εκάστοτε σκάνδαλο. Αυτό φυσικά αποφέρει επιπτώσεις και στις κάλπες, είτε γιατί ο κόσμος δεν ακολουθεί το θέμα οπότε πορεύεται με αυτό που ξέρει για τον κάθε υποψήφιο και ενώ μπορεί να είναι όντως ένας από τους κατηγορούμενους να του χαρίσει την ψήφο του και να τον κρατήσει στην εξουσία, είτε μπορεί να αποθαρρυνθεί και να απελπιστεί ο κάθε ψηφοφόρος με συνέπεια να μην βρεθεί μέσα στο παραβάν.
Οι αλλαγές στο μυαλό του ανθρώπου μέσω αυτής της μεθόδευσης
Ποιες όμως οι συνέπειες και αλλαγές που εφαρμόζονται στο τρόπο που σκέφτεται το άτομο; Η κυνικοτητα εντείνεται, το άτομο γίνεται δύσπιστο προς όλες τις πληροφορίες που δέχεται, κάθε θέμα που διαβάζει το θεωρεί προπαγάνδα, ότι αποτελεί εργαλείο χειραγώγησης, πως όλοι οι δημοσιογράφοι είναι διεφθαρμένοι, αρχίζουν να πιστέυουν πως η αλήθεια δεν αποτελεί κάτι το προσβάσιμο.
Ταυτόχρονα η αποσύνδεση αποτελεί βασικό τρόπο αντιμετώπισης της υπερπληροφόρησης, όταν οι πληροφορίες αποτελούν το κάτι το εξουθενωτικό το άτομο σταματά να δίνει την προσοχή του σε αυτές, αγνοεί τις ειδήσεις, προσπερνά σημαντικά θέματα που θα του εμφανίσει ο αλγόριθμος και εάν τύχει να διαβάσει κάποιο από αυτά θα σκεφτεί απλά “κρίμα που συμβαίνει αυτό στον κόσμο” και θα συνεχίσει το “σκρόλινγκ” ξεχνώντας το θέμα ολοκληρωτικά.
Τέλος, η μεθοδευμένη καλλιέργεια ματαιοδοξίας στο μυαλό του ατόμου, η οποία αποσκοπεί στο να προκαλέσει ένα αίσθημα απελπισίας για το ότι δεν μπορεί τίποτα να αλλάξει στην κοινωνία, πως αυτοί που κατέχουν την εξουσία θα κοιτάνε πάντα τα συμφέροντα τους και αυτών για τους οποίους δουλεύουν πίσω από τις κουρτίνες, πως μια ζωή θα ζούμε ” υποδουλομένοι” μέσα σε μια συνεχή απελπιστική ρουτίνα στην οποία τα νέα που θα ακούμε θα αφορούν μόνο πολέμους και σκοτωμούς αμάχων για ένα κομμάτι γης, πως δεν υπάρχει ελπίδα για μια καλύτερη ζωή.
Στο τέλος όμως η δύναμη βρίσκεται στην μάζα
Ό,τι προαναφέρθηκε παραπάνω ακούγεται όντως ματαιόδοξο, σαν να μην έχουμε τον έλεγχο όχι απλά σε κοινωνικό επίπεδο αλλά και σε προσωπικό. Τα πράγματα όμως δεν χρειάζεται να μείνουν έτσι, ο καθένας μπορεί με τον δικό του τρόπο να βοηθήσει στο να αλλάξει η πραγματικότητα που ζούμε, από το να προσπαθήσει λίγο παραπάνω να φιλτράρει σωστά το περιεχόμενο που καταναλώνει μέχρι να πιέσει έμπρακτα τους θεσμούς να βάλουν πλαφόν σε αυτούς οι οποίοι “ανακατεύουν την σούπα”. Μάχες μπορεί να χάνονται, ο πόλεμος όμως, όσο υπάρχουν ακόμα αυτοί που νοιάζονται για το κοινό καλό, δεν θα χαθεί ποτέ.
