Το ψηφιακό μπλόκο στο Ιράν συντρίβει τις επιχειρήσεις σε μια οικονομία που ήδη δεινοπαθεί

Στο στούντιό της στην πρωτεύουσα του Ιράν, η Αμέν Χαντέμι ετοίμαζε μια φωτογράφιση μόδας για ένα σακάκι που είχε σχεδιάσει με μοτίβα εμπνευσμένα από την περσική παράδοση. Όμως, ενώ έβαζε κραγιόν στο μοντέλο, το μυαλό της ήταν αλλού. Ανησυχούσε για το αν η επιχείρησή της θα καταφέρει να επιβιώσει έπειτα από τέσσερις μήνες χωρίς το βασικότερο μέσο επικοινωνίας με τους πελάτες της, το διαδίκτυο.

Οι 90 εκατομμύρια κάτοικοι του Ιράν παραμένουν αποκομμένοι από το διαδίκτυο στο μεγαλύτερο μέρος του 2026, σε μία από τις πιο παρατεταμένες και αυστηρές εθνικές διακοπές πρόσβασης παγκοσμίως. Η κατάσταση αυτή έχει προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην ψηφιακή οικονομία της χώρας, η οποία επί χρόνια κατάφερνε να επιβιώνει παρά τους κυβερνητικούς περιορισμούς και τις διεθνείς κυρώσεις. Από τη μόδα και τη γυμναστική έως τη διαφήμιση και το λιανεμπόριο, χιλιάδες επαγγελματίες έχουν δει τα εισοδήματά τους να εξαφανίζονται.

Η Χαντέμι δεν έχει πραγματοποιήσει ούτε μία πώληση εδώ και μήνες. «Η διακοπή του διαδικτύου τους τελευταίους τέσσερις μήνες έχει καταστρέψει ολοκληρωτικά όχι μόνο τη δική μου επιχείρηση, αλλά και πολλές άλλες διαδικτυακές επιχειρήσεις», δήλωσε.

Παρά την εύθραυστη εκεχειρία με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, η ιρανική ηγεσία αρνείται να άρει τους περιορισμούς, τους οποίους χαρακτηρίζει αναγκαίο μέτρο σε καιρό πολέμου. Ωστόσο, βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες αντιδράσεις, καθώς το παρατεταμένο «μπλακάουτ» προστίθεται στις μαζικές απώλειες θέσεων εργασίας που προκάλεσαν τα πλήγματα σε βασικούς βιομηχανικούς κλάδους και ο συνεχιζόμενος αμερικανικός αποκλεισμός.

Μέχρι τον Ιανουάριο, οι Ιρανοί είχαν πρόσβαση στο διαδίκτυο, αν και οι αρχές μπλόκαραν μεγάλο μέρος του περιεχομένου. Πλέον, όμως, κάθε πρόσβαση στον παγκόσμιο ιστό έχει ουσιαστικά διακοπεί. Υπάρχουν ορισμένοι τρόποι παράκαμψης των περιορισμών, όμως το κόστος τους έχει εκτοξευθεί, καθιστώντας τους απρόσιτους για τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών.

Η διακοπή του διαδικτύου κοστίζει στην ιρανική οικονομία περίπου 30 έως 40 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, ενώ οι έμμεσες απώλειες εκτιμάται ότι είναι τουλάχιστον διπλάσιες, σύμφωνα με τον Αφσίν Κολαχί, μέλος του Εμπορικού Επιμελητηρίου του Ιράν, ο οποίος μίλησε σε τοπική εφημερίδα. Παράλληλα, περίπου 10 εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται σε τομείς που εξαρτώνται άμεσα από τη σύνδεση στο διαδίκτυο, όπως δήλωσε ο υπουργός Επικοινωνιών της χώρας, Σατάρ Χασεμί.

Μια πρωτοφανής διακοπή που παραλύει την ψηφιακή οικονομία

Κατά τη διάρκεια των πολυετών οικονομικών αναταραχών στο Ιράν, που προκλήθηκαν από τις διεθνείς κυρώσεις και την κακοδιαχείριση, πλατφόρμες όπως το Instagram και το WhatsApp αποτέλεσαν βασικό εργαλείο για τις μικρές επιχειρήσεις, βοηθώντας τες να προσεγγίσουν πελάτες, αλλά και για πολλούς πολίτες που αναζητούσαν ένα επιπλέον εισόδημα ώστε να ανταπεξέλθουν στις εκρηκτικές αυξήσεις τιμών ακόμη και σε βασικά αγαθά.

Οι ιρανικές αρχές προχώρησαν για πρώτη φορά σε διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο τον Ιανουάριο, εν μέσω μαζικών αντικυβερνητικών διαδηλώσεων. Οι περιορισμοί άρχισαν σταδιακά να χαλαρώνουν, όμως στις 28 Φεβρουαρίου η κυβέρνηση επέβαλε πλήρες «μπλακάουτ» στο διαδίκτυο, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυαν τον πόλεμο.

Η Μάχσα Αλιμαρντανί, ειδικός σε ζητήματα λογοκρισίας στο διαδίκτυο, σημείωσε ότι περιοχές όπως το Κασμίρ και η Μιανμάρ έχουν βιώσει μεγαλύτερης διάρκειας αποκλεισμούς, οι οποίοι όμως αφορούσαν συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές ή επιμέρους πλατφόρμες. Παράλληλα, χώρες όπως η Κίνα, με το λεγόμενο «Μεγάλο Τείχος Προστασίας» του διαδικτύου, αλλά και η Βόρεια Κορέα, διατηρούν εδώ και χρόνια αυστηρούς περιορισμούς στην πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο.

«Αυτό που καθιστά την περίπτωση του Ιράν πρωτοφανή είναι ο συνδυασμός της έκτασης και της αυστηρότητας των μέτρων: μια ολόκληρη χώρα 90 εκατομμυρίων κατοίκων, με ανεπτυγμένη ψηφιακή οικονομία, οδηγήθηκε σκόπιμα σε ένα ελεγχόμενο εθνικό ενδοδίκτυο», δήλωσε η Αλιμαρντανί, αναπληρώτρια διευθύντρια για θέματα τεχνολογικών απειλών και ευκαιριών στην οργάνωση δικαιωμάτων Witness.

Μία από τις κορυφαίες εταιρείες της ψηφιακής οικονομίας του Ιράν, η διαδικτυακή πλατφόρμα λιανικής DigiKala, ανακοίνωσε πρόσφατα την απόλυση 200 εργαζομένων, περίπου του 3% του προσωπικού της. Οι επιπτώσεις, ωστόσο, επεκτείνονται πέρα από τον ψηφιακό τομέα, επηρεάζοντας «την παραγωγή, το εξωτερικό εμπόριο αλλά ακόμη και τις παραδοσιακές επιχειρήσεις», όπως δήλωσε σε ιρανικά μέσα ενημέρωσης ο Ρεζά Ολφατνασάμπ, επικεφαλής εθνικού φορέα εκπροσώπησης ψηφιακών επιχειρήσεων.

Για τη Χαντέμι, η βιτρίνα της δουλειάς της είναι το Instagram. Όμως, η σελίδα του στούντιό της, με περισσότερους από 30.000 ακολούθους, παραμένει πλέον ανενεργή. Η φωτογράφιση που πραγματοποιούσε είχε έναν και μόνο σκοπό: να αποθηκεύσει το υλικό για αργότερα, ελπίζοντας πως θα βρεθεί κάποια εναλλακτική λύση.

Το μοντέλο της, η Φαρνάζ Οτζαγκλού, εργάζεται παράλληλα ως γυμνάστρια. Η διακοπή του διαδικτύου έχει στερήσει τόσο τις δουλειές της στο μόντελινγκ όσο και τα διαδικτυακά μαθήματα γυμναστικής που παρέδιδε σε ανθρώπους εντός και εκτός Ιράν.

«Σε ψυχολογικό επίπεδο, το πλήγμα είναι τεράστιο», δήλωσε η Οτζαγκλού. «Όλα τα σχέδια που είχες κάνει για τους επόμενους έξι μήνες ή για έναν χρόνο μπαίνουν στην άκρη και η μοναδική σου έγνοια γίνεται η επιβίωση στο παρόν».

Οι εναλλακτικές λύσεις είναι «τραγικές»

Εδώ και χρόνια, οι ιρανικές αρχές επιβάλλουν φίλτρα και αυστηρό έλεγχο περιεχομένου σε πλατφόρμες όπως το YouTube και το Instagram. Ωστόσο, πριν από τον πόλεμο, οι πολίτες μπορούσαν σχετικά εύκολα να παρακάμπτουν τους περιορισμούς μέσω φθηνών εικονικών ιδιωτικών δικτύων (VPN) και άλλων τεχνικών λύσεων.

Σήμερα, όμως, η παρατεταμένη διακοπή έχει εκτοξεύσει τις τιμές των παράνομων VPN στη μαύρη αγορά. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν αναφέρουν συχνά συλλήψεις πολιτών για χρήση παράνομων VPN ή του αμερικανικού δορυφορικού συστήματος Starlink, το οποίο απαγορεύτηκε πέρυσι.

Ανώτερα κυβερνητικά στελέχη διαθέτουν ειδικές «λευκές» κάρτες SIM, οι οποίες τους εξασφαλίζουν πρόσβαση στο παγκόσμιο διαδίκτυο. Υπό την πίεση να περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες της κρίσης, η κυβέρνηση επιτρέπει πλέον λιγότερο περιορισμένη πρόσβαση σε έναν μικρό αριθμό επαγγελματιών, επιχειρήσεων και μέσων ενημέρωσης.

Ένωση ηλεκτρονικού εμπορίου στην Τεχεράνη κατήγγειλε την Τετάρτη, μέσω ιρανικών μέσων, το σύστημα αυτό πολλαπλών ταχυτήτων, χαρακτηρίζοντάς το «κατάχρηση μιας αυτονόητης ανάγκης κάθε πολίτη». Όπως ανέφερε, η διακοπή απειλεί να οδηγήσει «στην καταστροφή των υποδομών της χώρας από τα ίδια τα χέρια των υπευθύνων λήψης αποφάσεων».

Για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών, η μοναδική επιλογή παραμένει το εθνικό δίκτυο του Ιράν.

Κάτοικος της Τεχεράνης που εργάζεται στον χώρο της διαφήμισης δήλωσε ότι οι χορηγοί δεν ενδιαφέρονται πλέον να πληρώνουν για περιεχόμενο που δεν μπορεί να δημοσιευτεί σε μεγάλες πλατφόρμες όπως το Instagram, όπου διατηρεί δεκάδες χιλιάδες ακολούθους. Όπως είπε, τα εισοδήματά του έχουν σχεδόν μηδενιστεί από την έναρξη του πολέμου.

Αντίστοιχα, ένας gamer από το Ισφαχάν — επίσης με μεγάλο κοινό σε YouTube και Instagram — περιέγραψε το εγχώριο ιρανικό δίκτυο ως «τραγικό»: αργό, ανασφαλές και γεμάτο τεχνικά προβλήματα. Και ο ίδιος έχει χάσει σχεδόν όλα τα έσοδά του από χορηγίες και δωρεές.

Το Ιράν διαθέτει δικές του πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, σχεδιασμένες στα πρότυπα υπηρεσιών όπως το WhatsApp και το YouTube, ωστόσο το περιεχόμενο παρακολουθείται στενά και συχνά λογοκρίνεται.

«Στην πραγματικότητα κανείς δεν θέλει να χρησιμοποιεί αυτές τις πλατφόρμες, αλλά δεν υπάρχει άλλη επιλογή», ανέφερε ο gamer. Τόσο εκείνος όσο και ο εργαζόμενος στη διαφήμιση μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, επικαλούμενοι λόγους ασφαλείας.

Αυξάνονται οι μικροπωλητές στους δρόμους

Η παρατεταμένη διακοπή του διαδικτύου έχει επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τη μέχρι πρότινος πολυπληθή και μορφωμένη μεσαία τάξη του Ιράν, η οποία ήδη δοκιμαζόταν από την κατακόρυφη υποτίμηση του νομίσματος πριν από τον πόλεμο.

Η οικονομική παρακμή στη χώρα έχει πυροδοτήσει επανειλημμένα κύματα αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, με πιο πρόσφατες εκείνες του Δεκεμβρίου. Πλέον, ολοένα και περισσότεροι Ιρανοί σκέφτονται να μεταναστεύσουν, όπως δήλωσε ένας προγραμματιστής λογισμικού.

Ο ίδιος, επίσης ανώνυμα, για λόγους ασφαλείας, ανέφερε ότι το μπλακάουτ στο διαδίκτυο έχει ουσιαστικά εξαφανίσει την εξ αποστάσεως εργασία. Όπως είπε, έχασε τη δουλειά του όταν η εταιρεία στην οποία εργαζόταν απέλυσε σχεδόν όλο το προσωπικό της τις τελευταίες εβδομάδες.

Οι συνέπειες είναι πλέον ορατές στους δρόμους της Τεχεράνης, όπου αυξάνεται συνεχώς ο αριθμός των μικροπωλητών. Ο 32χρονος Ρεζά Αμίρι, πρώην εργαζόμενος σε πάροχο διαδικτύου, πουλά σήμερα καπέλα και ομπρέλες δίπλα σε στάση του μετρό. Όπως λέει, έχασε τη δουλειά του μετά την έναρξη του πολέμου και ακόμη δεν έχει λάβει τον τελευταίο του μισθό.

Η Μονιρέχ Πισγκαχί πωλεί κοσμήματα και αξεσουάρ στη φημισμένη λεωφόρο Βάλι Ασρ της πρωτεύουσας. Η ίδια εξήγησε ότι το ραφείο της προμήθευε παλαιότερα τρία ηλεκτρονικά καταστήματα. Όταν όμως η αγορά κατέρρευσε, αναγκάστηκε να κλείσει την επιχείρησή της και να απολύσει τους πέντε εργαζομένους της.

Ένας καταστηματάρχης στο κέντρο της πόλης, ο Μοχαμάντ Ριχάι, δήλωσε πως έχει πλέον εγκαταλείψει την προσπάθεια να απομακρύνει τους μικροπωλητές που καταλαμβάνουν το πεζοδρόμιο έξω από το μαγαζί του. «Μετά τον πόλεμο, τους βλέπεις παντού κατά μήκος του δρόμου. Δεν μπορώ πια να τους πολεμήσω», είπε χαρακτηριστικά.

Πηγές: independent / tanea.gr / ΕΡΤ