Άλλο ένα σκάνδαλο, άλλη μια κανονικότητα
Tο ερώτημα δεν είναι τι συνέβη. Είναι πότε αποφασίσαμε ότι όλα αυτά είναι απλώς… μέρος του παιχνιδιού
Λέξεις: Ιωάννης Μπαξεβάνος
Υπάρχει μια παράξενη συνέπεια στην ελληνική δημόσια ζωή: τίποτα δεν μοιάζει να τελειώνει πραγματικά και τίποτα δεν εκπλήσσει όσο θα έπρεπε. Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, που ξεδιπλώνεται κομμάτι-κομμάτι σαν κακογραμμένο σενάριο, δεν είναι κάποια εξαίρεση. Είναι απλώς το επόμενο επεισόδιο.
Και ίσως αυτό είναι το πιο προβληματικό στοιχείο. Όχι η ίδια η υπόθεση — αλλά το γεγονός ότι τη βλέπουμε να έρχεται σχεδόν με ανακούφιση τύπου «εντάξει, αυτό ήταν το επόμενο». Σαν να υπάρχει μια άτυπη σειρά γεγονότων: σκάνδαλο, θόρυβος, πολιτική αντιπαράθεση, κόπωση, και μετά… πάμε παρακάτω.
Αν γυρίσει κανείς λίγα χρόνια πίσω, θα βρει την ίδια αίσθηση να επαναλαμβάνεται. Υποκλοπές, τραγωδίες, χειρισμοί που σηκώνουν περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντούν. Κάθε φορά το ίδιο μοτίβο. Και κάθε φορά, λίγο λιγότερη έκπληξη.
Κάποτε τέτοιες ιστορίες προκαλούσαν πραγματική αναστάτωση. Σήμερα προκαλούν κάτι πιο ήπιο — μια μορφή εξοικείωσης. Ο κόσμος ακούει, σχολιάζει για λίγο, και μετά επιστρέφει στη ζωή του. Όχι επειδή δεν τον νοιάζει, αλλά επειδή έχει αρχίσει να πιστεύει ότι τίποτα δεν αλλάζει.
Η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ έρχεται να πατήσει ακριβώς πάνω σε αυτή την κόπωση. Δεν χρειάζεται να αποδείξει πολλά — αρκεί που υπάρχει. Αρκεί που προστίθεται σε μια ήδη βαριά λίστα. Και όσο προστίθενται τέτοιες υποθέσεις, τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι η αδιαφάνεια δεν είναι εξαίρεση αλλά μέρος του συστήματος.
Το πρόβλημα όμως δεν είναι μόνο πολιτικό. Δεν είναι απλώς θέμα φθοράς μιας κυβέρνησης — αυτό είναι σχεδόν αναμενόμενο. Το ζήτημα γίνεται σοβαρό όταν η φθορά αυτή αρχίζει να αγγίζει τους ίδιους τους θεσμούς.
Γιατί εκεί τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Όταν η Βουλή, η Δικαιοσύνη και οι ανεξάρτητες αρχές αντιμετωπίζονται με δυσπιστία, δεν πρόκειται για μια ακόμα πολιτική κρίση. Πρόκειται για κάτι πιο βαθύ. Για μια ρωγμή που δεν κλείνει εύκολα.
Και η ρωγμή αυτή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Χτίστηκε σταδιακά. Με αποφάσεις που δεν εξηγήθηκαν επαρκώς, με ευθύνες που δεν αποδόθηκαν ποτέ καθαρά, με μια γενική αίσθηση ότι «κάπως θα περάσει κι αυτό».
Μόνο που δεν περνάει. Συσσωρεύεται.
Οι δημοσκοπήσεις το δείχνουν ξεκάθαρα, έστω κι αν συχνά αντιμετωπίζονται σαν μια ακόμα είδηση της ημέρας. Η εμπιστοσύνη μειώνεται σχεδόν παντού. Και όταν η δυσπιστία γίνεται ο κανόνας, τότε η δημοκρατία δεν καταρρέει απότομα — φθείρεται αργά.
Κάπου εδώ εμφανίζεται και η μεγάλη αντίφαση. Σε μια περίοδο διεθνούς αβεβαιότητας, όπου τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο, θα περίμενε κανείς μεγαλύτερη προσοχή στο εσωτερικό. Περισσότερη σοβαρότητα, περισσότερη θεσμική αυτοσυγκράτηση.
Αντί γι’ αυτό, η εικόνα που συχνά προκύπτει είναι διαφορετική. Σαν να υπάρχει η πεποίθηση ότι οι θεσμοί αντέχουν τα πάντα. Ότι μπορούν να δεχτούν πίεση, αμφισβήτηση, φθορά — χωρίς ουσιαστικό κόστος.
Μόνο που το κόστος υπάρχει. Απλώς δεν εμφανίζεται αμέσως.
Εμφανίζεται όταν ο πολίτης σταματά να πιστεύει ότι υπάρχει νόημα να εμπιστευτεί. Όταν θεωρεί δεδομένο ότι «όλοι το ίδιο είναι». Όταν αποσύρεται, όχι από αδιαφορία, αλλά από απογοήτευση.
Και αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Γιατί μια κοινωνία που δεν εμπιστεύεται, δεν αντιδρά — απλώς απομακρύνεται. Και όταν αυτό συμβαίνει σε μεγάλη κλίμακα, τότε το πρόβλημα παύει να είναι πολιτικό. Γίνεται δημοκρατικό.
Η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, λοιπόν, δεν είναι απλώς άλλη μία ιστορία που θα απασχολήσει για λίγο και μετά θα ξεχαστεί. Είναι ένας ακόμη κρίκος σε μια αλυσίδα που βαραίνει όλο και περισσότερο.
Και όσο αυτή η αλυσίδα μεγαλώνει, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να πείσει κανείς ότι πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά. Γιατί κάποια στιγμή, τα «μεμονωμένα» παύουν να είναι μεμονωμένα.
Γίνονται κανονικότητα.
Και τότε, το ερώτημα δεν είναι τι συνέβη. Είναι πότε αποφασίσαμε ότι όλα αυτά είναι απλώς… μέρος του παιχνιδιού.
*Ο Ιωάννης Μπαξεβάνος είναι φιλόλογος
