Ενδοοικογενειακή Βία: Όταν το Σπίτι Παύει να Είναι Καταφύγιο
Υπάρχουν λίγα πράγματα πιο τραγικά από το να μετατρέπεται το σπίτι — ο χώρος που θα έπρεπε να προσφέρει προστασία, σταθερότητα και ασφάλεια— σε τόπο φόβου - Γράφει ο Π. Νταϊλάκης
Λέξεις: Παναγιώτης Νταϊλάκης
Υπάρχουν λίγα πράγματα πιο τραγικά από το να μετατρέπεται το σπίτι — ο χώρος που θα έπρεπε να προσφέρει προστασία, σταθερότητα και ασφάλεια— σε τόπο φόβου. Η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι απλώς μια κοινωνική παθολογία. Είναι η διάλυση της εμπιστοσύνης εκεί όπου η εμπιστοσύνη είναι απαραίτητη.
Από το 2021 έως το 2026, τα στοιχεία σε Ευρώπη και Ελλάδα δείχνουν αύξηση των καταγγελιών. Αυτό δεν σημαίνει πάντοτε αύξηση της βίας, σημαίνει επίσης ότι περισσότεροι άνθρωποι βρήκαν το θάρρος να μιλήσουν. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Γιατί η βία τρέφεται από τη σιωπή.
Αξίζει να τονιστεί σε αυτό το σημείο ότι η ενδοοικογενειακή βία αφορά γυναίκες, άνδρες και παιδιά. Οι γυναίκες εμφανίζονται συχνότερα ως θύματα σοβαρής σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης. Οι άνδρες συχνά υποφέρουν σιωπηλά από ψυχολογική, λεκτική ή και σωματική βία, αλλά διστάζουν να μιλήσουν λόγω ντροπής ή κοινωνικού χλευασμού. Και τα παιδιά, ακόμη κι όταν δεν χτυπιούνται, πληρώνουν βαρύ τίμημα όταν μεγαλώνουν μέσα στον τρόμο.
Το 2024 η Ελληνική Αστυνομία κατέγραψε 18.427 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας στο δεκάμηνο Ιανουαρίου–Οκτωβρίου, σχεδόν διπλάσια από τα 9.860 της αντίστοιχης περιόδου του 2023. Στα ίδια στοιχεία καταγράφηκαν 15.571 γυναίκες θύματα αλλά και 5.583 άνδρες θύματα, γεγονός που υπενθυμίζει ότι η βία δεν πλήττει μόνο ένα φύλο.
Το 2025 οι αναφορές συνέχισαν να αυξάνονται. Μέχρι τους πρώτους δέκα μήνες του έτους είχαν ήδη σχηματιστεί πάνω από 19.000 δικογραφίες, ενώ οι συλλήψεις ξεπέρασαν τις 12.000, με μέσο όρο περίπου 47 συλλήψεις ημερησίως.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το 2026, σύμφωνα με πανευρωπαϊκή έρευνα των Eurostat, FRA και EIGE, σχεδόν 1 στις 3 γυναίκες στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει βιώσει σωματική ή σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια της ζωής της, ενώ τα περισσότερα περιστατικά δεν καταγγέλλονται ποτέ.
Η βία δεν αρχίζει πάντα με μια γροθιά. Συχνά αρχίζει με έλεγχο.
«Πού ήσουν;»
«Με ποιον μίλησες;»
«Δεν αξίζεις τίποτα χωρίς εμένα».
Μετά έρχεται η απομόνωση, η υποτίμηση, η οικονομική εξάρτηση, η απειλή. Η σωματική επίθεση είναι συχνά το τελευταίο στάδιο μιας ήδη διαλυμένης σχέσης εξουσίας.
Από ψυχολογική σκοπιά, ο θύτης δεν είναι απλώς «θυμωμένος». Συχνά είναι άνθρωπος που δεν αντέχει την αυτονομία του άλλου. Θέλει κυριαρχία αντί για σχέση. Θέλει υπακοή αντί για αγάπη. Και όταν ο άλλος αντιστέκεται, εμφανίζεται η βία.
Το θύμα, από την άλλη πλευρά, συχνά δεν μένει επειδή «θέλει». Μένει επειδή φοβάται. Επειδή ελπίζει πως ο άλλος θα αλλάξει. Επειδή υπάρχουν παιδιά. Επειδή δεν έχει οικονομικούς πόρους. Επειδή έχει πειστεί πως φταίει το ίδιο. Αυτό είναι ένα από τα πιο σκληρά αποτελέσματα της κακοποίησης: κάνει τον αθώο να αισθάνεται ένοχος.
Και τα παιδιά; Τα παιδιά μαθαίνουν τον κόσμο παρατηρώντας. Αν βλέπουν ταπείνωση, μαθαίνουν ταπείνωση. Αν βλέπουν βία, μαθαίνουν πως η αγάπη συνοδεύεται από φόβο. Αν βλέπουν σιωπή μπροστά στο άδικο, μαθαίνουν πως η αλήθεια είναι επικίνδυνη.
Γι’ αυτό η αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας δεν είναι μόνο αστυνομικό ή νομικό ζήτημα. Είναι ένα ζήτημα βαθιά πολιτισμικό και ηθικό. Μια υγιής κοινωνία οφείλει να διδάσκει από νωρίς ότι η δύναμη δεν είναι επιβολή. Είναι αυτοέλεγχος. Δεν είναι να τρομοκρατείς τον αδύναμο. Είναι να προστατεύεις τον ευάλωτο.
Χρειαζόμαστε δομές προστασίας για γυναίκες, άνδρες και παιδιά. Χρειαζόμαστε ψυχολογική στήριξη, γρήγορη δικαιοσύνη και κοινωνική παιδεία. Χρειαζόμαστε γείτονες που δεν αδιαφορούν, συγγενείς που δεν καλύπτουν, φίλους που δεν γελούν όταν ένας άνδρας παραδέχεται ότι κακοποιείται.
Το σπίτι πρέπει να είναι ο χώρος όπου ο άνθρωπος ανακτά δυνάμεις από το χάος του κόσμου. Όταν μετατρέπεται το ίδιο σε πηγή χάους, τότε η κοινωνία οφείλει να παρέμβει. Και κάθε άνθρωπος οφείλει να βρει το θάρρος να πει: ως εδώ.
*Ο Παναγιώτης Νταϊλάκης είναι BSc (Hons), MSc (Neuro), MSc (CLPsy) Ειδ. Κλινικός Ψυχολόγος
